Hướng dẫn cách xử lý và chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, đa số có diễn tiến nhẹ và có thể chăm sóc tại nhà nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, việc xử lý và chăm sóc không đúng cách có thể khiến bệnh kéo dài hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng. Vì vậy, cha mẹ cần nắm rõ cách xử lý và chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà để giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế lây nhiễm cho người xung quanh.

Những điều cha mẹ cần biết khi bé mắc tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh do virus gây ra và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng và theo dõi sát để phát hiện sớm biến chứng. Phần lớn trẻ có thể được chăm sóc tại nhà nếu bệnh ở mức độ nhẹ, trẻ tỉnh táo, ăn uống được và không có dấu hiệu nguy hiểm.

Trong quá trình chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý theo dõi các biểu hiện như sốt, loét miệng, mụn nước trên da và thay đổi hành vi của trẻ. Nếu trẻ sốt cao liên tục, nôn nhiều, mệt lả, lơ mơ hoặc có biểu hiện bất thường về hô hấp, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử lý kịp thời.

Việc xử lý đúng ngay từ giai đoạn đầu đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế nguy cơ biến chứng. Do đó, cha mẹ cần trang bị kiến thức cơ bản về cách chăm sóc trẻ tay chân miệng, đồng thời tránh tự ý dùng thuốc hoặc áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh lý thường có diễn tiến lành tính, tuy nhiên nếu không được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, bệnh vẫn có nguy cơ gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm màng não, viêm não, phù phổi, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, cha mẹ cần trang bị kiến thức để nhận biết sớm bệnh và xử lý kịp thời.

Các dấu hiệu tay chân miệng ở trẻ thường diễn tiến theo từng giai đoạn:

Giai đoạn ủ bệnh

• Kéo dài khoảng 3–7 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn lây
• Trẻ hầu như chưa có biểu hiện rõ ràng, sinh hoạt gần như bình thường

Giai đoạn khởi phát

• Kéo dài 1–2 ngày
• Trẻ bắt đầu có các triệu chứng:
• Sốt (nhẹ hoặc cao tùy cơ địa)
• Mệt mỏi, đau nhức cơ
• Đau họng, biếng ăn
• Có thể kèm tiêu chảy nhẹ

Giai đoạn toàn phát

Kéo dài 3–10 ngày, xuất hiện các dấu hiệu đặc trưng:

• Loét miệng: vết loét đỏ hoặc bóng nước nhỏ (2–3mm) ở niêm mạc miệng, lưỡi, lợi gây đau khi nuốt, tăng tiết nước bọt, khiến trẻ ăn uống khó khăn
• Phát ban dạng mụn nước: kích thước 2–10mm, màu xám, hình bầu dục, thường xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân; có thể gặp ở mông, gối. Các nốt này thường không đau, tồn tại khoảng 7 ngày, hiếm khi loét hay bội nhiễm và có thể để lại vết thâm sau khi lành.

Cách chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà đúng cách

Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng sẽ hồi phục hoàn toàn sau 8–10 ngày nếu được chăm sóc đúng. Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng cha mẹ cần lưu ý:

• Bù đủ nước cho trẻ: Sốt, tiêu chảy, nôn ói và đau miệng khiến trẻ dễ mất nước. Cha mẹ cần cho trẻ uống nước thường xuyên, từng ngụm nhỏ, có thể bổ sung dung dịch điện giải theo hướng dẫn.
• Hạ sốt và giảm đau đúng cách: Chỉ sử dụng thuốc theo chỉ định bác sĩ. Paracetamol thường dùng với liều 10–15 mg/kg/lần, mỗi 4–6 giờ, không quá 5 lần/ngày. Không dùng cho trẻ dưới 2 tháng tuổi và không tự ý phối hợp thuốc.
• Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Cho trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý, tắm rửa hằng ngày, vệ sinh da nhẹ nhàng. Chăm sóc các tổn thương ngoài da bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp để tránh bội nhiễm khi mụn nước vỡ.
• Cách ly trẻ mắc bệnh: Hạn chế tiếp xúc với người khác để tránh lây lan. Người chăm sóc nên đeo khẩu trang và rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn sau mỗi lần tiếp xúc.
• Vệ sinh đồ dùng cá nhân riêng biệt: Quần áo, bình sữa, ly uống nước, chén ăn, tã lót… cần được dùng riêng và sát khuẩn bằng nước sôi hoặc dung dịch phù hợp.
• Chế độ dinh dưỡng hợp lý: Ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt và dễ tiêu hóa như cháo, súp. Tránh đồ cay nóng, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn hoặc trái cây dễ gây kích ứng miệng.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay?

Trong quá trình chăm sóc và điều trị tay chân miệng tại nhà, cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến bệnh. Hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Các triệu chứng kéo dài trên 7 ngày mà không có dấu hiệu cải thiện
• Sốt cao liên tục, sốt cao không hạ hoặc kèm co giật
• Trẻ quấy khóc bất thường, khóc không ra nước mắt, môi tím tái – dấu hiệu mất nước
• Trẻ ngủ nhiều bất thường, lơ mơ, giảm hoặc mất nhận thức
• Dễ giật mình, hoảng hốt, phản ứng kém
• Run tay chân, đi loạng choạng, mất thăng bằng
• Khó thở, thở nhanh, thở nông hoặc thở rút lõm ngực
• Da nổi vân tím, lạnh tay chân
• Nhịp tim, huyết áp tăng nhanh
• Nôn mửa nhiều, không ăn uống được

Khi có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cha mẹ không nên tiếp tục điều trị tại nhà mà cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám và xử trí kịp thời, nhằm phòng tránh các biến chứng nguy hiểm.

Một số lỗi thường gặp khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà

Bên cạnh việc áp dụng các biện pháp chăm sóc đúng cách, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý tránh những sai lầm thường gặp dưới đây để hạn chế nguy cơ bệnh nặng hơn hoặc xảy ra biến chứng:

• Kiêng tắm, kiêng nước, kiêng gió cho trẻ: Đây là quan niệm sai lầm. Khi mắc tay chân miệng, trẻ thường sốt, ra nhiều mồ hôi và có dịch tiết từ các mụn nước. Nếu không được vệ sinh sạch sẽ, vi khuẩn rất dễ phát triển, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và bội nhiễm.
• Ủ ấm quá mức khi trẻ sốt: Khi trẻ sốt, đặc biệt là sốt kèm ớn lạnh hoặc run, nhiều phụ huynh có xu hướng mặc nhiều quần áo hoặc đắp chăn dày. Điều này khiến nhiệt độ cơ thể khó hạ. Thay vào đó, nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, rộng rãi, thấm hút tốt và sử dụng thuốc hạ sốt theo đúng hướng dẫn.
• Ép trẻ ăn khi trẻ đau miệng, mệt mỏi: Các vết loét trong miệng khiến trẻ đau khi nuốt, dẫn đến biếng ăn. Việc ép ăn không giúp trẻ khỏe nhanh hơn mà còn gây sợ hãi, ám ảnh mỗi bữa ăn, khiến tình trạng sức khỏe xấu đi. Nên ưu tiên thức ăn mềm, chia nhỏ bữa và bổ sung dinh dưỡng từ từ.

Cách phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ

Hiện nay, bệnh tay chân miệng chưa có vắc-xin phòng ngừa, tuy nhiên phụ huynh có thể chủ động phòng bệnh cho trẻ bằng các biện pháp sau:

• Cách ly trẻ mắc bệnh để hạn chế lây lan
• Thường xuyên dọn dẹp, vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi và môi trường sống
• Tập cho trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm trong quá trình chế biến thức ăn
• Hạn chế cho trẻ đến nơi đông người khi có dịch
• Khuyến khích trẻ vận động phù hợp, nâng cao thể lực
• Xây dựng chế độ ăn uống đầy đủ, lành mạnh
• Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc, cân bằng giữa học tập và vui chơi.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ và đa số có thể tự khỏi nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách tại nhà. Việc hiểu rõ dấu hiệu bệnh, xử lý kịp thời, chăm sóc và vệ sinh đúng cách sẽ giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng. Cha mẹ không nên chủ quan nhưng cũng không cần quá lo lắng, hãy theo dõi sát diễn biến bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu bất thường để đảm bảo an toàn cho sức khỏe của trẻ.