Bệnh tay chân miệng thường dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh truyền nhiễm khác như thủy đậu, sởi hay sốt phát ban do có nhiều biểu hiện tương đồng. Vì vậy, phụ huynh cần nhận biết đúng các dấu hiệu đặc trưng của bệnh để có hướng xử lý và điều trị phù hợp cho trẻ. Việc phát hiện sớm tay chân miệng đóng vai trò quan trọng, giúp quá trình điều trị và chăm sóc đạt hiệu quả tối ưu, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Mục lục
Dấu hiệu tay chân miệng
Sau khi nhiễm virus khoảng 2–4 ngày, trẻ bắt đầu xuất hiện các triệu chứng đặc trưng của bệnh tay chân miệng. Những dấu hiệu thường gặp gồm:
- Sốt, có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao từ 38–39°C
- Mệt mỏi, kém ăn, đau họng, quấy khóc
- Loét miệng: xuất hiện các vết đỏ, phỏng nước gây đau miệng sau 1–2 ngày sốt
- Phát ban trên da: ban đỏ không ngứa, sau đó chuyển thành mụn nước dễ vỡ
- Mụn nước thường khu trú ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, khuỷu tay, đầu gối, mông, đôi khi ở vùng sinh dục
Thông thường, các mụn nước sẽ tự khô và lành sau vài ngày. Tuy nhiên, khi mụn nước vỡ, trẻ có nguy cơ cao bị nhiễm trùng và bội nhiễm, từ đó làm tăng khả năng xuất hiện các biến chứng nguy hiểm về thần kinh, hô hấp và tim mạch.
Bị tay chân miệng uống thuốc gì?
Hiện nay, tay chân miệng chưa có vắc-xin phòng bệnh và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus. Phần lớn trường hợp bệnh sẽ tự khỏi sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Trong thời gian này, việc sử dụng thuốc chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, phòng biến chứng và hỗ trợ hồi phục.
Thuốc hạ sốt
Khi trẻ sốt từ 38°C trở lên, cần hạ sốt đúng cách để tránh biến chứng:
- Có thể dùng paracetamol (acetaminophen) hoặc ibuprofen
- Liều paracetamol: 10–15 mg/kg/lần, mỗi 4–6 giờ nếu còn sốt
- Không dùng quá 5 lần/ngày
Trường hợp trẻ khó uống thuốc có thể dùng viên đặt hậu môn, theo hướng dẫn của nhân viên y tế
Không dùng aspirin cho trẻ vì có nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm.
Bù nước và điện giải
Trẻ bị tay chân miệng dễ mất nước do sốt, đau miệng, tiêu chảy hoặc nôn ói. Phụ huynh nên:
- Cho trẻ uống oresol hoặc hydrite pha đúng theo hướng dẫn trên bao bì
- Cho uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày
- Tránh pha quá đặc hoặc quá loãng
Thuốc sát khuẩn và giảm đau miệng
Loét miệng là triệu chứng gây khó chịu nhiều nhất, khiến trẻ đau khi ăn uống. Có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Bổ sung vitamin C và kẽm theo tư vấn y tế
- Dùng glycerin borat lau miệng trước và sau khi ăn
- Sử dụng gel rơ miệng để sát khuẩn, giảm đau, giúp trẻ ăn uống dễ hơn
Một số dung dịch sát khuẩn miệng thường được dùng:
- Lidocain: dùng được cho nhiều lứa tuổi (theo chỉ định)
- Benzydamine dạng xịt: dùng cho trẻ trên 5 tuổi
- Benzydamine dạng súc miệng: dùng cho trẻ từ 12 tuổi trở lên
- Nước muối sinh lý NaCl 0,9%
Dung dịch khử khuẩn và phòng lây nhiễm
Song song với việc dùng thuốc, cần chú trọng khử khuẩn để hạn chế lây lan virus:
- Rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn trước và sau khi chăm sóc trẻ
- Lau nhà, ngâm giặt đồ chơi, quần áo bằng dung dịch cloramin B 2% hoặc dung dịch khử khuẩn an toàn
- Tiệt trùng các vật dụng sinh hoạt như bình sữa, bát, thìa; không dùng chung đồ cá nhân
Các thuốc điều trị trong trường hợp nặng (tại bệnh viện)
Với những trường hợp tay chân miệng diễn tiến nặng, trẻ cần nhập viện và được điều trị chuyên sâu. Tùy biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định:
- Biến chứng thần kinh (não – màng não): thuốc chống co giật như phenobarbital
- Viêm màng não do vi khuẩn: kháng sinh theo chỉ định, theo dõi hô hấp chặt chẽ
- Viêm não, rối loạn tri giác, co giật: thuốc chống phù não, chống co giật, kháng sinh phòng bội nhiễm; điều chỉnh nước – điện giải, theo dõi sinh hiệu liên tục
- Suy hô hấp, trụy tim mạch: điều trị tại khoa hồi sức tích cực, thở oxy hoặc thở máy, truyền dịch chống sốc, thuốc trợ tim, globulin miễn dịch (gamma globulin) theo chỉ định
Lưu ý quan trọng
- Không tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định
- Không tự phối hợp nhiều loại thuốc cùng lúc
- Khi trẻ sốt cao kéo dài, nôn nhiều, li bì, co giật, run tay chân hoặc khó thở → đưa trẻ đi bệnh viện ngay
Lưu ý khi điều trị tay chân miệng
Bên cạnh việc tìm hiểu bị tay chân miệng uống thuốc gì, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý những nguyên tắc sau khi sử dụng thuốc điều trị tay chân miệng tại nhà để đảm bảo an toàn cho trẻ:
- Không dùng thuốc hạ sốt quá liều khuyến cáo, tuân thủ đúng liều lượng và khoảng cách giữa các lần dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc bác sĩ
- Tuyệt đối không sử dụng thuốc có chứa aspirin, vì có thể gây hội chứng Reye – một biến chứng nguy hiểm ở trẻ em
- Khi sát khuẩn miệng, chỉ dùng nước muối sinh lý nồng độ 0,9%, không pha quá mặn để tránh gây xót và làm tổn thương niêm mạc miệng
- Không tự ý dùng kháng sinh, vì tay chân miệng do virus gây ra; kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bội nhiễm vi khuẩn và phải theo chỉ định của bác sĩ
- Trước khi dùng thuốc bôi ngoài da hoặc thuốc kháng histamin để giảm ngứa, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ nhằm hạn chế nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm khuẩn.
Tay chân miệng là bệnh do virus gây ra và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy việc dùng thuốc chủ yếu nhằm giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng. Phụ huynh cần sử dụng thuốc đúng loại, đúng liều và tuân thủ hướng dẫn y tế, tránh tự ý dùng kháng sinh hoặc các thuốc không phù hợp cho trẻ. Bên cạnh việc dùng thuốc, theo dõi sát diễn biến bệnh và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường chính là yếu tố quan trọng giúp quá trình điều trị tay chân miệng đạt hiệu quả và an toàn.
