Da tổn thương do đeo khẩu trang lâu ngày: cách giảm kích ứng

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 30/09/2026

Kích ứng da do khẩu trang là tình trạng da mặt bị đỏ, ngứa, rát, nổi mụn hoặc hằn đau ở sống mũi, gò má, sau tai khi đeo khẩu trang nhiều giờ liền. Nguyên nhân chính là môi trường bí, nóng, ẩm dưới khẩu trang cộng với ma sát và áp lực kéo dài lên cùng một vùng da; dị ứng thật với chất liệu khẩu trang thì ít gặp. Phần lớn trường hợp cải thiện nếu chọn khẩu trang vừa cỡ, cho da nghỉ định kỳ, thay khẩu trang khi ẩm, làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm mỏng và không tự bôi thuốc mạnh lên mặt.

Tóm tắt nhanh

Biểu hiện	Thường do	Việc nên làm
Đỏ, ngứa, rát quanh miệng, cằm	Bí ẩm, ma sát	Rửa mặt dịu, dưỡng ẩm mỏng, thay khẩu trang khi ẩm
Mụn mới vùng khẩu trang che (“maskne”)	Bít tắc, nóng ẩm, cọ xát	Tránh sản phẩm nhờn; không nặn
Hằn đỏ, trầy ở sống mũi, sau tai	Áp lực của gọng, quai	Nghỉ đeo định kỳ, đổi kiểu quai
Mảng đỏ bong vảy, ngứa lan rộng	Viêm da tiếp xúc, bệnh da cũ bùng phát	Đi khám da liễu

Kích ứng da do khẩu trang có phổ biến không?

Trong đại dịch COVID-19, nhân viên y tế phải đeo khẩu trang và đồ bảo hộ nhiều giờ mỗi ngày, nên nhóm này cho thấy rõ làn da phản ứng thế nào khi bị che kín lâu. Khảo sát 415 nhân viên y tế dùng đồ bảo hộ liên tục trên 4 giờ tại Ấn Độ ghi nhận 62,1% có tổn thương da, trong đó vấn đề da mặt liên quan khẩu trang được báo cáo nhiều nhất; tăng tiết mồ hôi (22,6%) và ngứa (11%) là triệu chứng thường gặp (Malathy và cộng sự, 2022).

Ở một nhóm nhỏ 61 nhân viên y tế tại Trung Quốc, 95,1% người đeo khẩu trang N95 có phản ứng trên da, hay gặp nhất là tổn thương, hằn sống mũi (68,9%) và ngứa mặt (27,9%) (Hu và cộng sự, 2020). Người bình thường đeo ít giờ hơn nên thường nhẹ hơn, nhưng cơ chế tương tự.

Vì sao đeo khẩu trang lâu lại làm da bị tổn thương?

• Bí, nóng và ẩm. Hơi thở làm vùng da dưới khẩu trang nóng, ẩm hơn, làm thay đổi hệ vi sinh trên da và lượng bã nhờn (Spigariolo và cộng sự, 2022; Teo, 2021).
• Ma sát. “Maskne” (ghép từ mask và acne) là một dạng mụn cơ học do vải bám dính và cọ xát liên tục lên da (Spigariolo và cộng sự, 2022).
• Áp lực. Gọng mũi, mép khẩu trang ôm sát và quai đeo tai đè lên một điểm nhiều giờ có thể gây hằn đỏ, trầy – dạng tổn thương do áp lực (Teo, 2021).
• Chất liệu khẩu trang. Ở nhân viên y tế, viêm da tiếp xúc do khẩu trang là một trong các bệnh da nghề nghiệp được ghi nhận (Vasques và cộng sự, 2022).

Phân tích gộp trên 11.215 nhân viên y tế cho thấy ra nhiều mồ hôi, thời gian đeo và thời gian mỗi ca làm việc là các yếu tố nguy cơ của tổn thương da do áp lực từ đồ bảo hộ (Su và cộng sự, 2023). Nói cách khác, đeo càng lâu mà không nghỉ, da càng dễ tổn thương.

Có những dạng tổn thương da nào do khẩu trang?

Tổng quan về bệnh da nghề nghiệp thời COVID-19 ghi nhận: viêm da tiếp xúc do khẩu trang, viêm da kích ứng do đồ bảo hộ, viêm môi và bùng phát mụn trứng cá, viêm da dầu (Vasques và cộng sự, 2022). Viêm da quanh miệng, trứng cá đỏ (rosacea) và chàm cũng dễ nặng lên dưới khẩu trang (Teo, 2021).

Dạng	Vị trí	Đặc điểm	Hướng xử trí
Viêm da kích ứng	Đúng vùng khẩu trang che	Đỏ, khô, rát, châm chích	Giảm cọ xát, làm sạch dịu, dưỡng ẩm
Viêm da tiếp xúc dị ứng	Vùng tiếp xúc, có thể lan ra ngoài	Ngứa nhiều, mụn nước nhỏ, rỉ dịch	Đổi loại khẩu trang; khám da liễu
Maskne	Cằm, quanh miệng, má	Nhân mụn, sẩn đỏ, mụn mủ mới	Không nặn; khám nếu nhiều
Tổn thương do áp lực	Sống mũi, gò má, sau tai	Hằn đỏ, đau, trầy, có khi phồng rộp	Nghỉ đeo, đổi kiểu quai, giữ sạch

Nhiều người nghĩ mình “dị ứng khẩu trang”. Thực tế, khi 58 nhân viên y tế có phản ứng da với khẩu trang được làm test áp, không trường hợp nào dị ứng tiếp xúc với khẩu trang đã thử; chàm là dạng phản ứng thường gặp nhất, sau đó là phản ứng dạng mụn (Brynolf và cộng sự, 2023). Phần lớn là kích ứng chứ không phải dị ứng thật; xem thêm Viêm da kích ứng: phân biệt với viêm da dị ứng. Nếu da đỏ, ngứa lan rộng hoặc nổi mụn nước sau khi đổi loại khẩu trang mới, vẫn cần nghĩ tới viêm da tiếp xúc dị ứng ở mặt.

Giảm kích ứng da do khẩu trang tại nhà thế nào?

1. Cho da nghỉ định kỳ. Khảo sát trên 1.090 nhân viên y tế đề xuất nghỉ 15 phút sau mỗi 2 giờ đeo khẩu trang (Liu và cộng sự, 2022). Tháo khẩu trang ở nơi thoáng, an toàn.
2. Chọn khẩu trang vừa cỡ. Trong cùng khảo sát, đau và hằn tai gặp ở 83,81% người đeo loại quai móc tai so với 61,19% ở loại dây buộc sau đầu; loại có chia cỡ cũng ít gây hằn tai hơn (Liu và cộng sự, 2022).
3. Thay khẩu trang khi ẩm hoặc bẩn. Mang theo khẩu trang dự phòng; khẩu trang vải giặt sạch, phơi khô sau mỗi lần dùng.
4. Làm sạch dịu nhẹ buổi sáng, buổi tối và sau khi đổ nhiều mồ hôi: sữa rửa mặt dịu, không hạt chà; thấm khô, không chà khăn.
5. Dưỡng ẩm mỏng trước khi đeo bằng kem không mùi, kết cấu nhẹ; tránh kem đặc, dầu nặng và lớp nền dày dưới khẩu trang.
6. Theo dõi sát: da đỡ đỏ, đỡ rát là đúng hướng; nặng lên hoặc lan rộng thì đi khám.

Lưu ý: thuốc trị mụn thông thường có thể kích ứng mạnh hơn khi bị khẩu trang che kín (Teo, 2021), nên hỏi bác sĩ cách dùng thay vì tự tăng liều. Ở nơi cần bảo hộ (bệnh viện, vùng dịch, khói bụi), vẫn đeo đúng loại khẩu trang được khuyến cáo – chỉ điều chỉnh cách đeo, thời gian nghỉ và chăm sóc da.

Vết hằn, trầy ở sống mũi và sau tai chăm sóc thế nào?

Hằn đỏ tự nhạt sau khi tháo khẩu trang là da đang “quá tải”; đã trầy, rớm dịch hay phồng rộp thì đó là vết thương hở nhỏ. Hãy nới quai, không bóp gọng mũi quá chặt; rửa nhẹ vết trầy bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, thấm khô, không cạy mày; theo dõi sưng, nóng, đau tăng, chảy mủ.

Với người bắt buộc đeo khẩu trang bảo hộ nhiều giờ, phân tích gộp mạng lưới 12 thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy băng bọt (foam), băng hydrocolloid và gạc tẩm vaseline đều bảo vệ da mặt tốt hơn cách phòng ngừa thông thường, trong đó băng bọt xếp hạng cao nhất (Zhu và cộng sự, 2023). Thử nghiệm trên 73 nhân viên y tế cũng ghi nhận đeo N95 không có lớp bảo vệ gây nhiều phản ứng da hơn, trong khi lớp bảo vệ không làm tăng tỷ lệ hở khi kiểm tra độ khít (Oblea và cộng sự, 2024). Với khẩu trang chuyên dụng, dán lớp đệm nên theo hướng dẫn của đơn vị kiểm soát nhiễm khuẩn. Vết trầy lâu lành thì không nên tự bôi kháng sinh kéo dài; xem Kháng thuốc kháng sinh và chăm sóc vết thương.

Trẻ em đeo khẩu trang lâu cần lưu ý gì?

Trẻ đeo khẩu trang thường xuyên dễ bùng phát mụn quanh mũi, miệng và các bệnh da mặt như viêm da dầu (Dinulos và Dinulos, 2021). Cha mẹ nên chọn khẩu trang đúng cỡ trẻ em, quai mềm, thay khi ướt; rửa mặt cho trẻ sau khi về nhà; không bôi thuốc chứa corticoid lên mặt trẻ khi chưa có chỉ định; không để trẻ nhỏ chưa tự tháo được khẩu trang đeo khi ngủ hoặc khi không có người lớn trông.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Những sai lầm thường gặp

Sai lầm	Vì sao không nên	Nên làm
Tự bôi kem corticoid lên mặt kéo dài	Dùng sai corticoid bôi là nguyên nhân chính của viêm da quanh miệng	Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định
Làm theo “mẹo” trên mạng	Một số mẹo tại nhà có thể làm maskne nặng hơn	Chăm sóc tối giản; khám nếu không đỡ
Chà rửa, tẩy tế bào chết liên tục	Làm yếu thêm hàng rào da	Làm sạch dịu nhẹ
Nặn mụn vùng cằm, quanh miệng	Dễ viêm, để thâm, sẹo	Để bác sĩ đánh giá

Bằng chứng mạnh nhất về nguyên nhân viêm da quanh miệng là việc dùng sai corticoid bôi (Searle và cộng sự, 2021); nhiều “mẹo tại nhà” lan truyền trên mạng xã hội cũng có thể làm maskne xấu đi (Spigariolo và cộng sự, 2022). Xem thêm Viêm da quanh miệng và viêm da tiết bã – hai bệnh hay bùng phát dưới khẩu trang.

Câu hỏi thường gặp

Kích ứng da do khẩu trang có tự hết không?

Kích ứng nhẹ thường cải thiện khi giảm thời gian đeo liên tục, thay khẩu trang khi ẩm và chăm sóc da dịu nhẹ. Tổn thương lan rộng, có mụn nước hoặc mụn mủ nhiều thì nên đi khám.

Tôi có bị dị ứng với khẩu trang không?

Có thể, nhưng không phổ biến. Test áp trên 58 nhân viên y tế không phát hiện dị ứng tiếp xúc với khẩu trang đã thử (Brynolf và cộng sự, 2023). Bác sĩ da liễu có thể làm test áp khi cần.

Khẩu trang N95 có dễ gây hại da hơn khẩu trang y tế?

Trong khảo sát 1.090 nhân viên y tế, chàm ở mặt gặp ở 31,62% người đeo N95 so với 21,91% người đeo khẩu trang y tế (Liu và cộng sự, 2022). Khẩu trang càng kín, ôm sát thì áp lực và độ bí càng lớn.

Maskne khác mụn trứng cá thông thường thế nào?

Maskne là dạng mụn cơ học, xuất hiện đúng vùng khẩu trang che do bí nóng và cọ xát (Spigariolo và cộng sự, 2022). Cách chăm sóc tương tự mụn nhưng cần giảm yếu tố khẩu trang, và thuốc trị mụn nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Malathy PA, Daniel SJ, Venkatesan S, et al. A Clinico Epidemiological Study of Adverse Cutaneous Manifestations on Using Personal Protective Equipment Among Health Care Workers During Covid Pandemic in a Tertiary Care Centre. Indian J Dermatol. 2022;67(4):478. doi:10.4103/ijd.ijd_1157_20. PMID 36578707. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36578707/
2. Hu K, Fan J, Li X, et al. The adverse skin reactions of health care workers using personal protective equipment for COVID-19. Medicine (Baltimore). 2020;99(24):e20603. doi:10.1097/MD.0000000000020603. PMID 32541493. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32541493/
3. Liu N, Ye M, Zhu Q, et al. Adverse Reactions to Facemasks in Health-Care Workers: A Cross-Sectional Survey. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2022;15:947-954. doi:10.2147/CCID.S365390. PMID 35642175. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35642175/
4. Spigariolo CB, Giacalone S, Nazzaro G. Maskne: The Epidemic within the Pandemic: From Diagnosis to Therapy. J Clin Med. 2022;11(3). doi:10.3390/jcm11030618. PMID 35160071. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35160071/
5. Teo WL. The “Maskne” microbiome – pathophysiology and therapeutics. Int J Dermatol. 2021;60(7):799-809. doi:10.1111/ijd.15425. PMID 33576511. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33576511/
6. Vasques AI, Ochoa-Leite C, Ramos Rocha D, et al. [Occupational Dermatoses in Healthcare Workers during the COVID-19 Pandemic: A Narrative Review]. Acta Med Port. 2022;35(11):830-834. doi:10.20344/amp.16633. PMID 35766244. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35766244/
7. Brynolf A, Hauksson I, Bergendorff O, et al. Contact allergy investigations in healthcare workers with face mask-related skin disease. Contact Dermatitis. 2023;89(1):16-19. doi:10.1111/cod.14318. PMID 37072615. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37072615/
8. Oblea PN, Nguyen-Wu ED, Siaki LA, et al. Impact of Hydrocolloid Dressing and Moisturizing Cream as Facial Skin Protectants Among Health Care Workers. Mil Med. 2024;189(11-12):e2523-e2529. doi:10.1093/milmed/usae202. PMID 38771104. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38771104/
9. Zhu F, Su H, Kong Y, et al. Evaluation of dressings preventing facial medical device-related pressure injury in medical staff during the COVID-19 pandemic: A systematic review and network meta-analysis. J Clin Nurs. 2023;32(17-18):5988-5999. doi:10.1111/jocn.16721. PMID 37082837. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37082837/
10. Su HH, Zhu FF, Zeng HL, et al. Influencing factors of medical device-related pressure ulcers in medical personnel during the COVID-19 pandemic: A systematic review and meta-analysis. J Tissue Viability. 2023;32(2):206-212. doi:10.1016/j.jtv.2023.02.006. PMID 36803882. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36803882/
11. Dinulos JE, Dinulos JG. Cutaneous coronavirus disease 2019 in children: a clinical primer for diagnosis and treatment. Curr Opin Pediatr. 2021;33(6):691-703. doi:10.1097/MOP.0000000000001076. PMID 34670262. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34670262/
12. Searle T, Ali FR, Al-Niaimi F. Perioral dermatitis: Diagnosis, proposed etiologies, and management. J Cosmet Dermatol. 2021;20(12):3839-3848. doi:10.1111/jocd.14060. PMID 33751778. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33751778/

Đọc tiếp

• Viêm da tiếp xúc ở mặt — là bệnh gì, nguyên nhân và cách xử trí
• Viêm da mặt — hiểu nguyên nhân để chăm sóc đúng
• Viêm da tiếp xúc kích ứng — hướng xử trí thường dùng
• Các loại viêm da thường gặp — nhận biết qua biểu hiện
• Triệu chứng nổi mề đay — những biểu hiện thường gặp

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ