Kiến ba khoang đốt: nhận biết tổn thương và xử lý đúng ngay từ đầu

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 29/09/2026

Kiến ba khoang thực ra không đốt và không cắn: cái mà mọi người gọi là “kiến ba khoang đốt” là viêm da do chất độc pederin trong dịch cơ thể con kiến, tiết ra khi nó bị đập, miết hoặc chà xát trên da. Vì vậy, việc cần làm ngay là gạt con kiến đi thay vì đập, rửa vùng da vừa tiếp xúc bằng thật nhiều nước sạch và xà phòng, không gãi, không chà, rồi rửa tay trước khi chạm lên mặt, lên mắt. Tổn thương thường là một vệt đỏ rát, có thể phồng rộp vào ngày hôm sau, và phần lớn lành trong khoảng hai tuần nếu được chăm sóc đúng, không bội nhiễm. Trường hợp dính vào mắt, tổn thương rộng hoặc có mủ, sốt thì cần đi khám.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Điều cần biết
Bản chất	Viêm da kích ứng do pederin (viêm da do Paederus), không phải vết đốt, không phải dị ứng
Bị như thế nào	Đập, miết, chà con kiến trên da; hay xảy ra buổi tối khi kiến bay vào nhà theo ánh đèn
Dấu hiệu gợi ý	Vệt đỏ dài như bị quệt, rát bỏng nhiều hơn ngứa, mụn nước hoặc mụn mủ nông, tổn thương “soi gương” ở nếp gấp
Xử lý ngay	Rửa nhiều nước và xà phòng, không gãi, không chà, không đắp lá cây, kem đánh răng hay nước mắm
Diễn tiến	Đỏ rát → phồng rộp → khô, đóng vảy → bong và để lại vết thâm; đa số lành trong khoảng 2 tuần
Cần đi khám khi	Dính vào mắt, vùng tổn thương rộng hoặc nhiều vệt, có mủ lan, sưng nóng, sốt; trẻ nhỏ, người có bệnh nền

Kiến ba khoang có thật sự “đốt” người không?

Không. Kiến ba khoang (tên khoa học là các loài thuộc chi Paederus, họ cánh cộc Staphylinidae) là một loại bọ cánh cứng nhỏ, thân dài, màu cam xen đen, trông giống con kiến có cánh. Chúng không có kim chích và không cắn người để tự vệ. Chất gây hại là pederin, một độc tố nằm trong dịch cơ thể của con kiến. Pederin không do bản thân con kiến tạo ra mà do vi khuẩn cộng sinh sống bên trong cơ thể nó sản xuất; đây là một chất ức chế tổng hợp protein, làm ngừng phân chia tế bào, gây phồng rộp và hoại tử lớp thượng bì (Brindle và cộng sự, 2025).

Chỉ khi con kiến bị đập, bóp nát, miết hoặc chà trên da thì pederin mới thoát ra và tiếp xúc với da. Tình trạng này trong y khoa gọi là viêm da do Paederus (Paederus dermatitis), còn có tên viêm da thành vệt (dermatitis linearis) – một dạng viêm da tiếp xúc kích ứng, không phải phản ứng dị ứng (Karthikeyan và Kumar, 2017). Nói cách khác, người nào chạm vào đủ lượng pederin cũng có thể bị, không phụ thuộc vào cơ địa dị ứng.

Điều khiến nhiều người bối rối là họ không nhớ đã chạm vào con kiến. Trong một nghiên cứu 54 bệnh nhân tại Nepal, chỉ 20,4% người bệnh kể lại có tiếp xúc trực tiếp với côn trùng (Shrestha và cộng sự, 2025). Kịch bản điển hình là: buổi tối kiến bay vào nhà theo ánh đèn, bò lên cổ hoặc tay; người đang ngủ hoặc đang xem điện thoại vô thức lấy tay quệt đi, và sáng hôm sau thấy một vệt đỏ rát. Để nhận diện đúng con vật, bạn có thể xem thêm bài Kiến ba khoang: đặc điểm và cách nhận biết và bài Phân biệt kiến ba khoang và kiến cánh.

Vết kiến ba khoang đốt trông như thế nào?

Hình dạng tổn thương phản ánh đúng cách pederin dính lên da: bàn tay quệt con kiến kéo độc tố thành một đường. Vì vậy dấu hiệu gợi ý nhiều nhất là vệt đỏ dài, thẳng hoặc hơi cong, bờ khá rõ, trông như bị bỏng hay bị cào. Trong một loạt 123 ca tại Ấn Độ, dạng hay gặp nhất là các mảng đỏ thành vệt hoặc hình bản đồ, trông như vết bỏng; vùng cổ và cánh tay bị nhiều nhất; 61% người bệnh có hơn một tổn thương, 33,3% có mụn nước và 4,9% có mụn mủ (Gnanaraj và cộng sự, 2007).

• Vệt đỏ thành đường (tổn thương dạng vệt): nền da đỏ, hơi nề, trên bề mặt có thể lấm tấm mụn nước nhỏ. Trong một nghiên cứu theo dõi tiến cứu tại Thái Lan, 32% bệnh nhân có tổn thương dạng vệt (Jiamton và cộng sự, 2021); trong đợt bùng phát ở Bhutan, tỷ lệ này là 54,3% (Gyeltshen và cộng sự, 2023).
• Tổn thương “soi gương” (kissing lesion): khi pederin dính vào một nếp gấp như khuỷu tay, nách, cổ, hai bề mặt da áp vào nhau sẽ cùng bị tổn thương, tạo ra hai mảng đối xứng như hình ảnh phản chiếu. Tổn thương kiểu này gặp ở 28% bệnh nhân tại Thái Lan (Jiamton và cộng sự, 2021) và 28,4% tại Bhutan (Gyeltshen và cộng sự, 2023). Đây là chi tiết rất có giá trị để phân biệt với zona hay bỏng thông thường.
• Mảng đỏ có vùng giữa màu xám hoặc trông như bị bỏng: khi lớp thượng bì bị hoại tử, trung tâm tổn thương có thể xám, sẫm màu, xung quanh viền đỏ.
• Mụn nước, bóng nước, mụn mủ nông: xuất hiện trên nền đỏ sau khoảng một ngày, có khi liên kết lại thành mảng.

Về cảm giác, người bệnh thường than rát bỏng và đau nhiều hơn là ngứa. Trong đợt bùng phát với 134 bệnh nhân ở Tây Nam Trung Quốc, phần lớn người bệnh có cảm giác đau rát, chỉ ít người thấy ngứa; tổn thương chủ yếu ở mặt, cổ, thân mình hoặc nhiều vị trí cùng lúc (Li và cộng sự, 2023). Vị trí hay gặp là vùng da hở khi ngủ: cổ, mặt, cánh tay, vai. Bạn có thể xem thêm hình ảnh và mô tả chi tiết trong bài Dấu hiệu vết kiến ba khoang.

Tổn thương diễn tiến thế nào theo giờ và theo ngày?

Khác với vết ong đốt hay kiến lửa cắn gây đau ngay, viêm da do Paederus thường xuất hiện muộn. Lúc tiếp xúc, da gần như không có cảm giác gì; phản ứng chỉ lộ ra sau một khoảng thời gian, vì thế nhiều người chỉ phát hiện vào sáng hôm sau. Có thể hình dung diễn tiến điển hình như sau:

Giai đoạn	Biểu hiện thường gặp	Việc nên làm
Ngay khi tiếp xúc	Gần như chưa thấy gì, có thể hơi rát	Rửa ngay bằng nước và xà phòng, rửa tay, giặt đồ vải dính dịch
Vài giờ sau đến sáng hôm sau	Vệt đỏ, nóng rát, hơi sưng	Chườm mát, không gãi, không bôi đắp thứ lạ
Những ngày tiếp theo	Mụn nước, bóng nước, mụn mủ nông, vùng giữa xám hoặc sẫm	Giữ sạch, không chọc vỡ; đi khám nếu tổn thương rộng, gần mắt, có dấu hiệu nhiễm khuẩn
Giai đoạn lành	Khô, đóng vảy, bong vảy	Không cậy vảy, tránh nắng vùng tổn thương
Sau khi lành	Vết thâm (tăng sắc tố sau viêm), mờ dần theo thời gian	Chống nắng, kiên nhẫn chăm sóc

Thời gian lành dao động theo mức độ tổn thương. Ở Thái Lan, thời gian trung bình để lành hoàn toàn là 12 ngày (Jiamton và cộng sự, 2021); ở Bhutan, trung bình 13 ngày tính từ lúc khởi phát (Gyeltshen và cộng sự, 2023); trong đợt bùng phát 134 ca ở Trung Quốc, tất cả bệnh nhân hồi phục trong vòng 2 tuần (Li và cộng sự, 2023). Với các ca được rửa sạch và điều trị sớm, tổn thương có thể dịu đi sau 3 đến 7 ngày (Brindle và cộng sự, 2025).

Viêm da do Paederus thường lành với tăng sắc tố, tức là vết thâm (Karthikeyan và Kumar, 2017). Phần lớn vết thâm nhạt dần sau vài tuần đến vài tháng, nhưng ở những ca tổn thương sâu hoặc bội nhiễm, vết thương có thể để lại sẹo: trong một cụm ca bệnh tại Áo, tổn thương lành sau vài tuần nhưng một phần để lại sẹo và vết thâm (Bakran-Lebl và cộng sự, 2022). Đây là lý do việc xử lý đúng ngay từ đầu, không gãi, không chà, có ý nghĩa thực sự.

Bị kiến ba khoang đốt phải làm gì ngay?

Nguyên tắc cốt lõi là loại bỏ độc tố càng sớm càng tốt và không để nó lan rộng. Các tổng quan chuyên ngành đều khuyến cáo rửa ngay vùng da tiếp xúc để loại bỏ pederin (Karthikeyan và Kumar, 2017); trong các đợt bùng phát ở quân nhân, tất cả trường hợp được xử lý bằng rửa, xối sạch trước khi dùng thuốc bôi (Brindle và cộng sự, 2025). Các bước cụ thể:

1. Không đập, không bóp con kiến trên da. Nếu thấy kiến bò trên người, hãy thổi nhẹ cho nó bay đi, hoặc dùng một tờ giấy, chiếc lá, mảnh bìa hất nó ra xa.
2. Rửa ngay vùng da nghi tiếp xúc bằng xà phòng và nhiều nước sạch, xả dưới vòi nước chảy nhiều lần. Rửa nhẹ tay, dùng lòng bàn tay chứ không dùng khăn chà mạnh hay bàn chải.
3. Rửa kỹ hai bàn tay, kể cả kẽ ngón và dưới móng, vì tay chính là “phương tiện” mang pederin lên mặt, lên mắt và các vùng da khác.
4. Thay và giặt quần áo, vỏ gối, ga giường đã tiếp xúc với con kiến bị nát, tránh tái tiếp xúc.
5. Không gãi, không chà xát, không cọ vùng da đỏ rát. Mỗi lần chà là một lần kéo độc tố sang vùng da lành và làm tổn thương sâu thêm. Với trẻ nhỏ, nên cắt ngắn móng tay.
6. Chườm mát bằng khăn sạch nhúng nước mát, mỗi lần vài phút, giúp dịu cảm giác nóng rát. Không chườm đá trực tiếp lên da.
7. Giữ vùng tổn thương sạch và khô thoáng, mặc quần áo rộng, không chọc vỡ mụn nước, bóng nước. Nếu bóng nước tự vỡ, rửa nhẹ bằng nước muối sinh lý và che bằng gạc sạch.
8. Nếu nghi dính vào mắt: nhắm mắt, dội rửa nhẹ nhàng bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý, không dụi, rồi đi khám mắt sớm.
9. Theo dõi trong vài ngày: tổn thương rộng ra, đau tăng, có mủ vàng, sưng nóng lan quanh, sốt là dấu hiệu cần gặp bác sĩ.

Về thuốc, tùy mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi chứa corticoid để giảm viêm, thuốc bôi kháng khuẩn khi có nguy cơ nhiễm khuẩn, thuốc kháng histamin để giảm ngứa, và kháng sinh đường uống khi đã có bội nhiễm (Karthikeyan và Kumar, 2017; Li và cộng sự, 2023). Không nên tự ý mua kem corticoid hoặc kháng sinh để bôi, uống: dùng sai loại, sai thời gian có thể làm da mỏng, che lấp nhiễm khuẩn hoặc góp phần gây kháng thuốc.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Những mẹo dân gian nào không nên làm?

Khi bị kiến ba khoang đốt, nhiều gia đình vẫn truyền tai nhau các cách “giải độc” tại nhà. Phần lớn các cách này không có cơ sở khoa học, một số còn làm tình trạng nặng hơn:

• Bôi kem đánh răng: kem đánh răng chứa chất tạo bọt, hương liệu, chất mài mòn, có thể gây kích ứng thêm cho vùng da đang viêm, bít vùng tổn thương và khiến việc đánh giá của bác sĩ khó hơn. Cảm giác mát chỉ là do tinh dầu bạc hà, không trung hòa được pederin.
• Đắp nước mắm, giấm, chanh, vôi: độ mặn, độ chua hoặc độ kiềm cao làm vùng da đã tổn thương xót hơn, có thể gây bỏng hóa chất chồng lên tổn thương cũ; nước mắm còn là môi trường cho vi khuẩn.
• Giã lá cây, tỏi, rau sam đắp lên: lá cây không vô khuẩn, dễ mang theo vi khuẩn, đất cát vào vết mụn nước đã vỡ; tỏi có thể gây bỏng da. Nguy cơ bội nhiễm tăng rõ rệt.
• Bôi dầu gió, cao xoa, rượu, cồn: gây nóng rát và kích ứng thêm, không làm giảm tổn thương do pederin.
• Chọc vỡ mụn nước, bóc vảy: làm mất lớp bảo vệ tự nhiên, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và để lại sẹo, thâm đậm hơn.

Nước sạch và xà phòng là đủ cho bước xử lý đầu tiên. Nếu đã lỡ đắp các thứ trên, hãy rửa sạch lại nhẹ nhàng và theo dõi sát dấu hiệu nhiễm khuẩn.

Phân biệt vết kiến ba khoang với zona, bỏng và viêm da tiếp xúc

Do hình dạng đa dạng, viêm da do Paederus hay bị nhầm với các bệnh khác, nhất là khi người bệnh không nhớ đã chạm vào con kiến (Shrestha và cộng sự, 2025). Bảng dưới đây giúp định hướng, nhưng không thay thế cho thăm khám:

Đặc điểm	Viêm da do kiến ba khoang	Zona thần kinh	Viêm da tiếp xúc dị ứng	Bỏng nhiệt
Khởi phát	Đột ngột, thường phát hiện sáng hôm sau	Thường đau, rát, châm chích trước khi nổi ban	Sau khi dùng mỹ phẩm, hóa chất, kim loại…	Ngay sau khi chạm vật nóng
Hình dạng	Vệt thẳng, tổn thương “soi gương” ở nếp gấp	Chùm mụn nước thành dải theo một bên cơ thể	Theo vùng tiếp xúc với chất gây dị ứng, ranh giới mờ hơn	Theo hình vật gây bỏng
Cảm giác	Rát bỏng, đau	Đau kiểu thần kinh, có thể kéo dài	Ngứa là chủ yếu	Đau rát ngay
Hoàn cảnh	Mùa mưa, gần ruộng, đèn sáng buổi tối	Người lớn tuổi, suy giảm miễn dịch, từng bị thủy đậu	Tiếp xúc lặp lại với chất quen thuộc	Bô xe máy, nước sôi, dầu ăn…

Nếu bạn cần phân biệt kỹ hơn với zona, xem bài Zona thần kinh và giời leo, phân biệt với viêm da do kiến ba khoang. Trong thực tế, bác sĩ chủ yếu chẩn đoán dựa vào hình ảnh lâm sàng và hoàn cảnh xuất hiện; hỏi kỹ bệnh sử là then chốt (Jiamton và cộng sự, 2021).

Kiến ba khoang dính vào mắt có nguy hiểm không?

Vùng quanh mắt là vị trí cần thận trọng nhất vì da mí mắt rất mỏng, và người bệnh dễ vô thức dụi mắt bằng bàn tay còn dính pederin. Trong 123 ca ở Ấn Độ, 4,9% có tổn thương quanh hốc mắt (Gnanaraj và cộng sự, 2007). Một nghiên cứu cắt ngang trên 100 bệnh nhân bị pederin dính vào vùng mắt trong đợt bùng phát tại Sudan năm 2025 ghi nhận: viêm da quanh hốc mắt ở 80%, ngứa ở 85%, đau ở 80%, thâm da quanh mắt ở 70%, loét mí mắt ở 38%, đỏ mắt ở 36% và sưng mí ở 28% (Ibraheim và cộng sự, 2025).

Những con số trên cho thấy tổn thương vùng mắt không hiếm và có thể để lại loét, thâm kéo dài. Vì vậy, nếu thấy mí mắt sưng đỏ, chảy nước mắt, cộm, đau hoặc nhìn mờ sau khi nghi tiếp xúc với kiến ba khoang, hãy rửa nhẹ nhàng bằng nhiều nước sạch và đi khám chuyên khoa mắt hoặc da liễu sớm, không tự nhỏ thuốc nhỏ mắt có corticoid hay kháng sinh khi chưa có chỉ định.

Trẻ nhỏ bị kiến ba khoang đốt cần lưu ý gì?

Trẻ em và thanh thiếu niên thường là nhóm dễ bị. Trong đợt bùng phát ở Bhutan với 81 bệnh nhân, tuổi người bệnh từ 1 đến 51, nhóm 11–20 tuổi chiếm 40,7% và học sinh, sinh viên chiếm 50,6% (Gyeltshen và cộng sự, 2023). Trong đợt bùng phát ở Ấn Độ, phần lớn người bệnh là sinh viên sống trong ký túc xá gần ruộng lúa (Gnanaraj và cộng sự, 2007). Một cụm ca bệnh tại một bãi tắm ngoài trời ở Áo cũng có cả trẻ em (Bakran-Lebl và cộng sự, 2022).

Ở trẻ nhỏ, nguy cơ tổn thương lan rộng và bội nhiễm cao hơn vì trẻ hay gãi, hay dụi mắt, khó nói rõ mình bị làm sao. Cha mẹ nên:

• Rửa ngay cho trẻ bằng nước và xà phòng dịu nhẹ, rửa cả tay trẻ.
• Cắt ngắn móng tay, có thể cho trẻ mặc áo dài tay mỏng hoặc che vùng tổn thương bằng gạc để hạn chế gãi.
• Không tự bôi thuốc của người lớn cho trẻ, không đắp lá hay kem đánh răng.
• Đưa trẻ đi khám khi tổn thương gần mắt, lan rộng, có mủ, trẻ sốt, quấy khóc nhiều hoặc bỏ ăn.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng. Phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch cũng nên hỏi bác sĩ sớm thay vì tự xử lý kéo dài tại nhà.

Làm thế nào để phòng kiến ba khoang?

Kiến ba khoang hoạt động về đêm và bị thu hút bởi ánh đèn. Chúng thường xuất hiện nhiều vào mùa mưa (Karthikeyan và Kumar, 2017) và ở khu dân cư gần ruộng lúa, bãi cỏ, ao hồ (Gnanaraj và cộng sự, 2007). Tuy vậy, ở vùng nhiệt đới, bệnh có thể gặp quanh năm: tại Thái Lan, các ca bệnh được ghi nhận suốt năm, nhiều nhất vào tháng 12 (Jiamton và cộng sự, 2021). Ở Việt Nam, kiến thường bùng phát vào mùa mưa ẩm và mùa lúa – xem thêm bài Kiến ba khoang xuất hiện vào mùa nào.

Bằng chứng về các yếu tố nguy cơ khá nhất quán. Một nghiên cứu bệnh – chứng tại Ethiopia trên 225 người cho thấy: có đèn chiếu sáng ngoài trời làm tăng khả năng mắc khoảng 5,1 lần, có lá mục quanh nhà tăng khoảng 6,4 lần và ngủ dưới sàn tăng khoảng 6,1 lần; ngược lại, mặc quần áo che chắn và dùng thuốc xua côn trùng có liên quan tới giảm nguy cơ (Neamin và cộng sự, 2021). Ở Thái Lan, 24 trên 25 bệnh nhân dùng đèn huỳnh quang trong nhà (Jiamton và cộng sự, 2021). Trong đợt bùng phát ở Áo, 30 trên 32 con kiến ba khoang thu được là nhờ bẫy đèn (Bakran-Lebl và cộng sự, 2022) – một minh chứng trực tiếp cho sức hút của ánh sáng.

1. Giảm ánh đèn thu hút: tắt đèn không cần thiết vào buổi tối, nhất là đèn gần cửa sổ, ban công; kéo rèm khi bật đèn.
2. Lắp lưới chống côn trùng ở cửa sổ, cửa ra vào; ngủ trong màn, đặc biệt với trẻ nhỏ.
3. Không ngủ trực tiếp dưới sàn vào mùa kiến; giũ chăn, gối, ga giường trước khi nằm.
4. Dọn lá mục, cỏ rậm, vật dụng ẩm quanh nhà để giảm nơi trú ẩn.
5. Mặc quần áo dài tay khi ngồi gần đèn ngoài trời; có thể dùng sản phẩm xua côn trùng phù hợp lứa tuổi theo hướng dẫn trên nhãn.
6. Tuyệt đối không đập kiến trên da: thổi đi hoặc hất bằng giấy; nếu phải diệt, dùng giấy, khăn giấy bọc lại rồi bỏ vào thùng rác, sau đó rửa tay.

Ký túc xá, trường học và khu nhà trọ gần ruộng lúa nên có kế hoạch phòng chung, vì các đợt bùng phát thường xảy ra theo cụm (Gnanaraj và cộng sự, 2007; Li và cộng sự, 2023).

Câu hỏi thường gặp

Vết kiến ba khoang đốt có lây sang người khác không?

Không lây như bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, pederin còn dính trên tay, quần áo, gối có thể gây tổn thương mới cho chính người bệnh hoặc người nằm cạnh, vì vậy cần rửa tay và giặt đồ vải đã tiếp xúc.

Bị kiến ba khoang đốt bao lâu thì lành?

Phần lớn trường hợp lành trong khoảng 2 tuần; các nghiên cứu ghi nhận thời gian lành trung bình khoảng 12–13 ngày (Jiamton và cộng sự, 2021; Gyeltshen và cộng sự, 2023). Vết thâm sau đó có thể tồn tại lâu hơn và nhạt dần.

Vết kiến ba khoang có để lại sẹo không?

Đa số chỉ để lại vết thâm tạm thời. Sẹo dễ xảy ra hơn khi tổn thương sâu, bị gãi, chọc vỡ hoặc bội nhiễm. Chống nắng vùng da vừa lành giúp vết thâm mờ nhanh hơn.

Có nên bôi kem đánh răng lên vết kiến ba khoang?

Không nên. Kem đánh răng không trung hòa được pederin, có thể gây kích ứng thêm và làm khó đánh giá tổn thương. Nước sạch và xà phòng là đủ cho bước xử lý ban đầu.

Có cần uống kháng sinh không?

Không phải trường hợp nào cũng cần. Kháng sinh chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm; tự ý dùng kháng sinh không giúp vết đỏ lành nhanh hơn và góp phần gây kháng thuốc.

Tại sao sáng dậy mới thấy vết đỏ dù không nhớ bị kiến bò?

Vì phản ứng xuất hiện muộn sau tiếp xúc, và kiến thường bò lên người vào ban đêm khi bạn ngủ. Việc quệt tay vô thức đủ để làm con kiến bị nát và giải phóng pederin.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Karthikeyan K, Kumar A. Paederus dermatitis. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2017;83(4):424-431. doi:10.4103/0378-6323.198441. PMID 28584222. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28584222/
2. Brindle AN, Ballo GC, Caley CM, et al. Paederus Dermatitis: Two Outbreaks of an Entomologic Disease in Austere Expeditionary Care. Mil Med. 2025;190(9-10):e2191-e2196. doi:10.1093/milmed/usae487. PMID 39449632. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39449632/
3. Jiamton S, Jantanapornchai N, Nokdhes YN, et al. Clinical manifestations and progression, seasonal variation, and environmental factors associated with Paederus dermatitis among patients attending the outpatient dermatology clinic of Thailand’s largest national tertiary referral center: a prospective cohort study. Rural Remote Health. 2021;21(1):6378. doi:10.22605/RRH6378. PMID 33525888. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33525888/
4. Gyeltshen K, Sangye N, Tenzin KC, et al. Clinical description and treatment outcomes of Paederus dermatitis in Phuentsholing, Bhutan in 2021: A cross-sectional study. Skin Health Dis. 2023;3(4):e223. doi:10.1002/ski2.223. PMID 37538335. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37538335/
5. Neamin G, Negga A, Mukemil H, et al. Paederus Dermatitis Outbreak in Addis Ababa, Ethiopia: A Case-Control Study. J Environ Public Health. 2021;2021:8892785. doi:10.1155/2021/8892785. PMID 33815513. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33815513/
6. Ibraheim KA, Regal HYA, Mohammedani AA, et al. The Predicted Implications of Paederin Exposure to the Eye: A Paederus Outbreak During the Sudan War in 2025. Cureus. 2025;17(9):e92348. doi:10.7759/cureus.92348. PMID 41103846. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41103846/
7. Shrestha E, Basukala MS, Mishra A, et al. Clinical Profile and Management of Paederus Dermatitis: Insights from Teledermatology in a Tertiary Care Setting in Nepal. Kathmandu Univ Med J (KUMJ). 2025;23(91):279-284. PMID 42028757. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42028757/
8. Gnanaraj P, Venugopal V, Mozhi MK, et al. An outbreak of Paederus dermatitis in a suburban hospital in South India: a report of 123 cases and review of literature. J Am Acad Dermatol. 2007;57(2):297-300. doi:10.1016/j.jaad.2006.10.982. PMID 17490784. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17490784/
9. Bakran-Lebl K, Harmankaya K, Fuehrer HP, et al. Dermatitis linearis outbreak associated with Paederus balcanicus in Austria. Wien Klin Wochenschr. 2022;134(13-14):511-515. doi:10.1007/s00508-022-02047-6. PMID 35723752. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35723752/
10. Li J, Fu B, Mo J, et al. An Outbreak of Paederus Dermatitis in a Suburban Hospital in Southwest China: A Report of 134 Cases and Review of Literature. Wilderness Environ Med. 2023;34(4):558-561. doi:10.1016/j.wem.2023.08.019. PMID 37718215. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37718215/

Đọc tiếp

• Tác hại của kiến ba khoang — biến chứng thường gặp và cách phòng
• Bỏng kiến ba khoang — cách hạn chế tổn thương lan rộng
• Viêm da tiếp xúc côn trùng — nhận biết và phòng ngừa
• Viêm da mủ — khi vết thương ngoài da bị nhiễm khuẩn
• Vết bỏng bị thâm đen — chăm sóc để vết thâm mờ dần

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ