Thuốc viêm họng hạt: các nhóm thường dùng và lưu ý khi sử dụng

Thuốc viêm họng hạt gồm nhiều nhóm khác nhau: thuốc giảm đau – hạ sốt, thuốc chống viêm, thuốc long đờm, thuốc điều trị nguyên nhân (như trào ngược) và các sản phẩm vệ sinh họng tại chỗ. Mục tiêu là giảm triệu chứng và kiểm soát yếu tố gây bệnh chứ không có loại thuốc nào “chữa khỏi hẳn” cho mọi người. Tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, có thể làm bệnh khó kiểm soát hơn và góp phần gây kháng thuốc. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu các nhóm thuốc viêm họng hạt thường được dùng và những lưu ý để dùng an toàn.

Viêm họng hạt là một dạng viêm họng mạn tính. Bệnh hình thành khi các nang lympho ở thành sau họng phản ứng kéo dài với các tác nhân kích thích (nhiễm khuẩn, nhiễm virus tái diễn, trào ngược, khói thuốc, bụi…) và quá phát thành các “hạt” nhỏ.

Người bệnh thường bị ngứa họng, vướng họng, hay phải đằng hắng, ho khan, đôi khi đau họng. Nếu không được kiểm soát, viêm họng có thể tái phát nhiều lần và kèm theo viêm amidan, viêm tai giữa, viêm xoang… Khi đau họng kéo dài, hay tái phát hoặc có dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám bác sĩ Tai Mũi Họng để được chẩn đoán đúng nguyên nhân trước khi dùng thuốc viêm họng hạt (NHS).

Cơ chế tác động của thuốc viêm họng hạt

Nguyên tắc điều trị viêm họng hạt là giảm triệu chứng, đồng thời xử lý nguyên nhân hoặc yếu tố làm bệnh nặng thêm. Vì vậy, thuốc viêm họng hạt gồm nhóm điều trị nguyên nhân và nhóm điều trị triệu chứng.

Thuốc viêm họng hạt điều trị nguyên nhân gây bệnh

Điều trị nguyên nhân phụ thuộc vào chẩn đoán của bác sĩ: do vi khuẩn, do virus, do trào ngược dạ dày – thực quản hay do kích ứng kéo dài.

• Kháng sinh – chỉ dùng khi có đơn của bác sĩ: Phần lớn trường hợp đau họng là do virus, khi đó kháng sinh không giúp giảm triệu chứng hay khỏi nhanh hơn. Kháng sinh chỉ được cân nhắc khi bác sĩ xác định có khả năng nhiễm vi khuẩn (NHS). Việc dùng kháng sinh sai hoặc lạm dụng là một nguyên nhân chính làm tăng tình trạng kháng thuốc (WHO). Không tự mua kháng sinh, không dùng lại đơn cũ hay đơn của người khác.
• Biện pháp tại chỗ: Súc họng, xịt họng giúp làm sạch và giữ ẩm niêm mạc họng, là biện pháp hỗ trợ dễ dùng hằng ngày. Một số sản phẩm súc họng chứa phức hệ TSN (acid tannic kết hợp Nano bạc chuẩn hóa) được dùng để hỗ trợ vệ sinh, làm dịu họng. Sản phẩm dạng này có vai trò hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị do bác sĩ kê; với trẻ nhỏ, phụ nữ có thai hoặc cho con bú, nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.

Viêm họng hạt thường do nhiều yếu tố phối hợp. Bác sĩ sẽ quyết định có cần kháng sinh hay không, có thể kết hợp với biện pháp vệ sinh họng tại chỗ tùy từng trường hợp.

Nếu nguyên nhân là trào ngược dạ dày – thực quản, bác sĩ có thể kê thuốc giảm tiết acid (nhóm ức chế bơm proton hoặc kháng H2) kèm điều chỉnh chế độ ăn, sinh hoạt.

Xem thêm: Nước súc họng hỗ trợ cho người viêm họng hạt

Thuốc viêm họng hạt điều trị triệu chứng bệnh

Nhóm điều trị triệu chứng gồm thuốc giảm đau – hạ sốt, thuốc chống viêm, thuốc làm loãng đờm và thuốc giảm ho.

• Thuốc giảm đau – hạ sốt (như paracetamol, ibuprofen) giúp giảm đau họng và hạ sốt. Cần đọc kỹ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ, nhất là khi có thai, có bệnh dạ dày, gan, thận (NHS).
• Thuốc chống viêm, chống phù nề giúp giảm sưng, đau tại họng; một số loại phải có chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc làm loãng đờm giúp đờm bớt quánh, dễ khạc ra.
• Thuốc giảm ho giúp giảm cơn ho khan gây mệt; không phải trường hợp ho nào cũng nên dùng thuốc ức chế ho.

Những lưu ý khi dùng thuốc viêm họng hạt

Để dùng thuốc viêm họng hạt an toàn và hiệu quả, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý.

Sử dụng thuốc viêm họng hạt theo chỉ định của bác sĩ

Thói quen cứ ho, đau họng là ra hiệu thuốc mua kháng sinh khiến vi khuẩn ngày càng kháng thuốc. Tự ý dùng thuốc không những có thể không giúp bệnh thuyên giảm mà còn che lấp triệu chứng, làm chậm chẩn đoán.

Hãy đi khám nếu đau họng không đỡ sau khoảng một tuần, bị đau họng thường xuyên, hoặc có khối u ở miệng/cổ, vết loét miệng kéo dài trên 3 tuần; cần khám gấp nếu sốt rất cao, khó nuốt, khó thở (NHS).

Dùng thuốc đều đặn, không ngừng giữa chừng, không lạm dụng thuốc

• Khi đã được bác sĩ kê kháng sinh, dùng đúng liều và đủ thời gian theo đơn, không tự ý ngừng hay đổi thuốc.
• Không lạm dụng thuốc, không dùng kéo dài khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ.
• Không tự ý gấp đôi liều khi quên thuốc; không phối hợp nhiều thuốc cùng nhóm (ví dụ hai thuốc chống viêm giảm đau) vì làm tăng tác dụng phụ.

Kiêng ăn đồ cay nóng, dùng chất kích thích khi dùng thuốc viêm họng hạt

Trong thời gian điều trị, nên tránh đồ cay nóng, rượu bia, thuốc lá vì các chất này kích ứng niêm mạc họng và làm viêm kéo dài.

Nên ăn đồ mềm, lỏng, dễ nuốt như súp, cháo; uống đủ nước và giữ ấm cổ họng.

Các nhóm thuốc viêm họng hạt thường được sử dụng

Bên cạnh thuốc Tây y theo chỉ định, nhiều người dùng thêm một số mẹo dân gian để làm dịu họng. Các mẹo này chỉ có tác dụng hỗ trợ, không thay thế việc khám và điều trị.

Bài thuốc viêm họng hạt từ dân gian

Ưu điểm là dễ làm tại nhà, có thể giúp dịu họng khi triệu chứng nhẹ. Nếu sau vài ngày không đỡ hoặc nặng hơn, hãy đi khám.

Bài thuốc viêm họng hạt từ lá tía tô

Theo Đông y, lá tía tô vị cay, tính ấm, thường dùng khi cảm lạnh. Nước lá tía tô có thể giúp làm ấm, dịu họng.

Thực hiện:

• Lá tía tô tươi rửa sạch, giã hoặc xay lấy nước uống.
• Dùng vài lần trong ngày trong thời gian ngắn.

Chú ý: phụ nữ có thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng tía tô thường xuyên.

Bài thuốc viêm họng hạt từ gừng

Gừng vị cay, tính ấm, theo kinh nghiệm dân gian thường dùng khi ho, cảm lạnh, giúp làm ấm và dịu cổ họng.

Chuẩn bị: Gừng tươi, muối.

Thực hiện:

• Gọt vỏ, rửa sạch, thái lát mỏng và giã cùng chút muối.
• Ngậm khoảng 3 phút rồi súc miệng lại bằng nước ấm, 2 lần mỗi ngày.

Bài thuốc viêm họng hạt từ lá bạc hà

Lá bạc hà chứa menthol tạo cảm giác mát, giúp làm dịu họng.

Chuẩn bị: đường phèn, lá bạc hà, chanh.

Thực hiện:

• Nấu tan đường phèn với ít nước, cho lá bạc hà đã rửa sạch vào đun sôi.
• Vắt nước cốt chanh vào, đun đến khi hơi sệt, để nguội, cho vào lọ thủy tinh, bảo quản ngăn mát.

Dùng 2–3 lần mỗi ngày. Không dùng sản phẩm chứa menthol đậm đặc cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.

Các loại thuốc viêm họng hạt

Thuốc Tây y giúp giảm triệu chứng nhanh nhưng phải dùng đúng liều, đúng chỉ định để hạn chế tác dụng không mong muốn.

Thuốc kháng sinh

Kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không có tác dụng với virus. Chỉ dùng khi bác sĩ đã thăm khám và kê đơn; loại kháng sinh, liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định dựa trên chẩn đoán, tiền sử dị ứng và tình trạng sức khỏe của từng người. Dùng kháng sinh không cần thiết gây tác dụng phụ và làm tăng kháng thuốc (WHO).

Thuốc viêm họng hạt – Thuốc chống viêm

Nhóm này giúp giảm sưng, đau, viêm tại họng, gồm 3 loại chính:

Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)

Ví dụ ibuprofen, có tác dụng giảm đau, hạ sốt, chống viêm. Dùng kéo dài có thể gây tổn thương dạ dày như viêm loét, xuất huyết tiêu hóa, vì vậy không nên lạm dụng.

Chú ý:

• Không phối hợp các thuốc cùng nhóm với nhau vì làm tăng tác dụng phụ.
• Không dùng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên khi chưa có chỉ định của bác sĩ, do nguy cơ hội chứng Reye.

Thuốc chống viêm steroid – Corticosteroid

Đây là nhóm thuốc kê đơn, chỉ được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp viêm nặng. Tuyệt đối không tự mua dùng.

Lạm dụng corticosteroid có thể gây:

• Loét dạ dày tá tràng
• Hội chứng Cushing
• Tăng nhãn áp
• Chậm lớn ở trẻ
• Loãng xương

Chỉ dùng đúng liều, đúng thời gian bác sĩ chỉ định; không tái sử dụng đơn cũ khi bệnh tái phát.

Thuốc chống viêm giảm phù nề nhóm enzyme

Một số thuốc nhóm enzyme được dùng với mục đích giảm phù nề. Hãy dùng theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.

Thuốc viêm họng hạt làm loãng dịch đờm, giảm ho

Thuốc long đờm giúp giảm độ quánh của đờm để dễ khạc ra. Thuốc giảm ho chỉ nên dùng khi ho khan nhiều; một số thuốc giảm ho có hoạt chất cần kê đơn và không dùng cho trẻ nhỏ. Hỏi dược sĩ để chọn đúng loại.

Thuốc giảm đau, hạ sốt

Paracetamol hoặc ibuprofen giúp giảm đau họng, hạ sốt. Dùng đúng liều theo cân nặng, tuổi và hướng dẫn trên tờ thông tin sản phẩm (NHS).

Tóm lại, thuốc viêm họng hạt giúp kiểm soát triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh, nhưng cần được dùng đúng chỉ định. Kháng sinh và corticosteroid chỉ dùng khi có đơn của bác sĩ. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc hay tái phát, hãy khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được điều trị phù hợp.

Tài liệu tham khảo:

• NHS – Sore throat
• WHO – Antimicrobial resistance (fact sheet)