Lá cây trị viêm họng dân gian: loại nào có bằng chứng, dùng sao cho an toàn

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 19/10/2026

Phần lớn lá cây trị viêm họng trong dân gian mới có dữ liệu ống nghiệm hoặc chưa có bằng chứng trên người; xô thơm và cam thảo là hai loại hiếm hoi có thử nghiệm lâm sàng. Viêm họng thường tự lui: trong tổng quan Cochrane, 82% người ở nhóm giả dược hoặc không điều trị đã hết triệu chứng sau một tuần (Spinks và cộng sự, 2021). Vì vậy lá cây, nếu dùng, chỉ nên xem là cách làm dịu. Bài này điểm lại từng loại hay được nhắc ở Việt Nam và khi nào cần đi khám.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Viêm họng có tự khỏi không?	Phần lớn hết triệu chứng trong khoảng một tuần
Loại có thử nghiệm trên người?	Xô thơm dạng xịt, cam thảo, mật ong
Loại chưa có bằng chứng trên người?	Húng chanh, lá ổi, kinh giới, tía tô, trầu không
Rủi ro cần nhớ?	Cam thảo dùng kéo dài gây tăng huyết áp, hạ kali; mật ong không cho trẻ dưới 1 tuổi
Khi nào đi khám?	Sốt cao, khó há miệng, khó thở, quá một tuần chưa đỡ

Viêm họng thường kéo dài bao lâu, lá cây có vai trò gì?

Tổng quan Cochrane gồm 29 thử nghiệm với 15.337 trường hợp đau họng cho thấy kháng sinh chỉ giảm triệu chứng ở mức khiêm tốn, trong khi đa số người không dùng kháng sinh đã hết triệu chứng sau một tuần (Spinks và cộng sự, 2021). Xem thêm bài viêm họng bao lâu thì khỏi. Trong những ngày đó, điều cần là làm dịu họng, uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi dấu hiệu nặng. Lá cây chỉ nằm trong nhóm làm dịu.

Mỗi loại lá cây trị viêm họng có bằng chứng tới đâu?

Bảng dưới tóm tắt những gì chúng tôi tìm được trên PubMed. “Chưa có” nghĩa là chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm trên người bị viêm họng, không có nghĩa chắc chắn vô ích hay chắc chắn an toàn.

Loại	Bằng chứng đã đọc	Mức độ
Xô thơm (sage)	Xịt chiết xuất trên người viêm họng cấp	Có thử nghiệm, còn ít
Cam thảo	Đau họng sau đặt nội khí quản	Có thử nghiệm, bối cảnh phẫu thuật
Bạc hà (menthol)	Viên ngậm phối hợp sau phẫu thuật	Gián tiếp
Gừng	Xịt tinh dầu oải hương và gừng sau phẫu thuật	Gián tiếp
Húng chanh	Ức chế vi khuẩn trong ống nghiệm	Chỉ ống nghiệm
Trà xanh	Súc họng bằng trà để phòng nhiễm khuẩn hô hấp	Có, cho mục tiêu phòng bệnh
Lá ổi, kinh giới, tía tô, trầu không	Không tìm thấy thử nghiệm trên người viêm họng	Chưa có

Xô thơm (sage) có thật sự giảm đau họng không?

Trong một thử nghiệm trên 286 người viêm họng cấp do virus, xịt chứa 15% chiết xuất xô thơm giảm đau họng tốt hơn giả dược trong hai giờ đầu; tác dụng phụ chỉ là khô hoặc rát họng nhẹ (Hubbert và cộng sự, 2006). Tác giả chính làm việc cho một công ty sản xuất thảo dược, và nồng độ 5% hay 30% không cho thấy ưu thế.

Thử nghiệm thứ hai trên 154 người từ 12 tuổi: xịt phối hợp echinacea và xô thơm hiệu quả tương đương xịt chlorhexidin kèm lidocain trong ba ngày đầu, tỷ lệ đáp ứng 63,8% so với 57,8% (Schapowal và cộng sự, 2009). Không có nhóm giả dược và là sản phẩm phối hợp. Nước lá xô thơm tự nấu chưa được thử nghiệm theo cách này.

Cam thảo giúp gì cho họng và vì sao không nên dùng kéo dài?

Bằng chứng về cam thảo đến từ đau họng sau gây mê đặt ống nội khí quản, không phải viêm họng nhiễm trùng. Phân tích gộp 70 thử nghiệm với 7.141 bệnh nhân xếp cam thảo (súc, xịt hoặc bôi lên ống) vào nhóm giảm đau họng sau 24 giờ rõ nhất, cùng magnesi và corticoid (Singh và cộng sự, 2020). Không thể chuyển thẳng kết quả này sang việc uống nước cam thảo khi viêm họng.

Dùng liên tục lượng lớn cam thảo gây cường aldosteron giả, dẫn tới tăng huyết áp và hạ kali máu. Phần lớn trường hợp nhẹ, nhưng có ca loạn nhịp, liệt cơ, tiêu cơ vân phải nhập viện; tổng quan đã điểm lại 104 ca bệnh (Ceccuzzi và cộng sự, 2023). Người tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu nên hỏi bác sĩ trước khi dùng cam thảo (gợi ý thực hành).

Bạc hà, gừng, húng chanh: dễ chịu hay có tác dụng thật?

Bạc hà: trong thử nghiệm 250 bệnh nhân gây mê, viên ngậm nghệ có thêm tinh dầu bạc hà và khuynh diệp làm giảm đau họng sau mổ so với viên ngậm nghệ đơn thuần (Naseem và cộng sự, 2022). Đây là phối hợp hai tinh dầu trong bối cảnh phẫu thuật.

Gừng: chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm gừng cho viêm họng nhiễm trùng. Gần nhất là xịt miệng pha tinh dầu oải hương và gừng, giảm đau họng sau tán sỏi qua da ở 110 bệnh nhân (Gökçe và cộng sự, 2024). Trà gừng ấm dễ chịu, nhưng chưa có dữ liệu cho thấy rút ngắn viêm họng.

Húng chanh: chiết xuất lá ức chế vi khuẩn miệng trong ống nghiệm, nhưng khi dùng riêng thì yếu hơn tinh dầu của một loài cây khác và nước súc miệng phối hợp (da Silva và cộng sự, 2026). Kết quả ống nghiệm không cho biết ăn hay hấp lá có giúp họng hồi phục nhanh hơn. Với lá ổi, kinh giới, tía tô, trầu không, chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm trên người bị viêm họng.

Trà xanh và mật ong dùng kèm có ích không?

Trà xanh: phân tích gộp 10 nghiên cứu (3.748 người) cho thấy súc họng bằng trà hoặc dùng catechin trà liên quan tới giảm nguy cơ nhiễm khuẩn hô hấp trên, tỷ số nguy cơ 0,74 (Umeda và cộng sự, 2021). Đây là dữ liệu phòng bệnh, và phần lớn tác giả làm việc cho một công ty hàng tiêu dùng có sản phẩm trà.

Mật ong: tổng quan 14 nghiên cứu cho thấy so với chăm sóc thông thường, mật ong cải thiện triệu chứng chung và giảm ho trong nhiễm khuẩn hô hấp trên; so với giả dược thì chưa thấy khác biệt rõ (Abuelgasim và cộng sự, 2020). Không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong. Súc họng bằng nước muối ấm cũng là cách làm dịu quen thuộc, xem bài viêm họng có nên súc miệng nước muối.

Dùng lá cây cho viêm họng thế nào cho an toàn?

Các bước sau là gợi ý thực hành chung, không rút từ các nghiên cứu đã dẫn:

1. Chọn lá rõ tên, rõ nguồn, rửa sạch, bỏ lá dập úng.
2. Dùng một loại mỗi lần để dễ nhận ra dị ứng như ngứa, nổi mẩn, sưng môi.
3. Uống ấm, không uống quá nóng để tránh làm họng rát thêm.
4. Không dùng cam thảo dài ngày, không gộp nhiều chế phẩm có cam thảo.
5. Không bôi, nhỏ tinh dầu đậm đặc trực tiếp vào họng hay mũi.
6. Đặt giới hạn thời gian: nặng lên sau vài ngày hoặc quá một tuần chưa đỡ thì đi khám.

Người đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai, trẻ em: thảo dược vẫn có hoạt chất và có thể tương tác với thuốc (gợi ý thực hành). Bà bầu xem thêm bài bà bầu bị viêm họng có nguy hiểm không. Bài này tập trung vào người lớn; với trẻ nhỏ, hãy hỏi bác sĩ nhi trước khi dùng bài thuốc dân gian.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Lá cây trị viêm họng có thay được kháng sinh không?

Không. Kháng sinh có vai trò khi bác sĩ nghi nhiễm khuẩn hoặc có nguy cơ biến chứng như áp xe quanh amidan (Spinks và cộng sự, 2021). Xem bài viêm họng cấp: khi nào cần gặp bác sĩ.

Loại lá nào có nhiều bằng chứng nhất?

Xô thơm dạng xịt chuẩn hóa có thử nghiệm trên người viêm họng cấp; cam thảo có dữ liệu cho đau họng sau phẫu thuật.

Uống nước cam thảo mỗi ngày có sao không?

Dùng nhiều, kéo dài có thể gây tăng huyết áp, hạ kali máu; không nên tự dùng dài ngày.

Ngậm lá trầu không, lá ổi có giúp không?

Chúng tôi chưa tìm thấy thử nghiệm trên người viêm họng cho hai loại lá này.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Spinks A, Glasziou PP, Del Mar CB. Antibiotics for treatment of sore throat in children and adults. Cochrane Database Syst Rev. 2021;12(12):CD000023. doi:10.1002/14651858.CD000023.pub5. PMID 34881426. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34881426/
2. Hubbert M, Sievers H, Lehnfeld R, et al. Efficacy and tolerability of a spray with Salvia officinalis in the treatment of acute pharyngitis – a randomised, double-blind, placebo-controlled study with adaptive design and interim analysis. Eur J Med Res. 2006;11(1):20-6. PMID 16504956. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16504956/
3. Schapowal A, Berger D, Klein P, et al. Echinacea/sage or chlorhexidine/lidocaine for treating acute sore throats: a randomized double-blind trial. Eur J Med Res. 2009;14(9):406-12. doi:10.1186/2047-783x-14-9-406. PMID 19748859. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19748859/
4. Singh NP, Makkar JK, Cappellani RB, et al. Efficacy of topical agents for prevention of postoperative sore throat after single lumen tracheal intubation: a Bayesian network meta-analysis. Can J Anaesth. 2020;67(11):1624-1642. doi:10.1007/s12630-020-01792-4. PMID 32820466. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32820466/
5. Ceccuzzi G, Rapino A, Perna B, et al. Liquorice Toxicity: A Comprehensive Narrative Review. Nutrients. 2023;15(18). doi:10.3390/nu15183866. PMID 37764649. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37764649/
6. Naseem S, Gupta D, Koshyari H. Evaluation of the Efficacy of Turmeric-Based Lozenges for the Prevention of Postoperative Sore Throat in Surgeries Done Under Laryngeal Mask Airway Insertion. Anesth Essays Res. 2022;16(2):213-218. doi:10.4103/aer.aer_56_22. PMID 36447929. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36447929/
7. Gökçe E, Yurtseven Ş, Arslan S, et al. The effect of an aromatic solution applied after percutaneous nephrolithotomy on sore throat, thirst, and nausea-vomiting: A randomised controlled trial. Complement Ther Clin Pract. 2024;58:101934. doi:10.1016/j.ctcp.2024.101934. PMID 39644858. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39644858/
8. da Silva WF, Nonato CFA, Leite DOD, et al. Antibacterial Activity of a Mouthwash Containing Plectranthus amboinicus (Lour.) Spreng Extract and Lippia sidoides Cham. Essential Oil. Chem Biodivers. 2026;23(3):e03664. doi:10.1002/cbdv.202503664. PMID 41859966. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41859966/
9. Umeda M, Tominaga T, Kozuma K, et al. Preventive effects of tea and tea catechins against influenza and acute upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. Eur J Nutr. 2021;60(8):4189-4202. doi:10.1007/s00394-021-02681-2. PMID 34550452. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34550452/
10. Abuelgasim H, Albury C, Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2020;26(2):57-64. doi:10.1136/bmjebm-2020-111336. PMID 32817011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32817011/

Đọc tiếp

• Đau rát cổ họng: nguyên nhân và cách chăm sóc
• Viêm họng nuốt nước bọt đau tai
• Họng đau rát khó nuốt nước bọt
• Trào ngược dạ dày gây viêm họng
• Tay chân miệng ở trẻ

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ