Zona thần kinh: diễn tiến tổn thương và cách chăm sóc vùng da bệnh

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 29/09/2026

Zona thần kinh là bệnh do virus varicella-zoster – chính virus gây thủy đậu – nằm im trong hạch thần kinh nhiều năm rồi tái hoạt động, gây đau rát và một dải mụn nước ở một bên cơ thể. Bệnh thường đi qua ba chặng: vài ngày đau rát trước khi nổi ban, rồi mọc cụm mụn nước theo một dải thần kinh, sau đó đóng vảy trong khoảng 7–10 ngày. Thuốc kháng virus do bác sĩ chỉ định, lý tưởng bắt đầu trong 72 giờ đầu, giúp bệnh nhẹ hơn và ngắn hơn. Tại nhà, việc quan trọng là giữ vùng da sạch, khô, không chọc vỡ mụn nước, không đắp lá hay thuốc dân gian.

Tóm tắt nhanh

Giai đoạn	Thời điểm (ước tính)	Biểu hiện	Việc nên làm
Tiền triệu	Khoảng 2–3 ngày trước khi nổi ban	Đau, rát, ngứa, châm chích ở một bên người; có thể mệt, nhức đầu, sốt nhẹ	Để ý vùng da đau; đi khám ngay khi ban xuất hiện
Mụn nước	Những ngày đầu phát ban	Mảng đỏ rồi cụm mụn nước trong, xếp thành dải ở một bên cơ thể	Khám sớm, lý tưởng trong 72 giờ; giữ sạch, khô; không chọc vỡ
Đóng vảy	Khoảng 7–10 ngày sau khi nổi ban	Mụn nước đục, vỡ, khô lại thành vảy	Để vảy tự bong; theo dõi dấu hiệu nhiễm khuẩn
Sau khi lành	Vài tuần tiếp theo	Da thâm hoặc nhạt màu; một số người còn đau kéo dài	Đau không dứt sau khi da lành: khám lại để kiểm tra đau sau zona

Zona thần kinh là gì, vì sao người từng bị thủy đậu mới mắc?

Sau lần mắc thủy đậu (thường là thời thơ ấu), virus varicella-zoster không bị đào thải hết khỏi cơ thể mà ẩn mình trong các hạch thần kinh cảm giác. Nhiều năm sau, khi miễn dịch – nhất là miễn dịch qua trung gian tế bào – suy giảm, virus tái hoạt động, đi dọc theo sợi thần kinh ra da và gây nên zona thần kinh (Lim và cộng sự, 2024). Nói cách khác, zona không phải là một bệnh “mắc mới” từ côn trùng hay từ người bệnh zona khác, mà là virus có sẵn trong cơ thể “thức dậy”.

Zona thần kinh khá phổ biến: ước tính khoảng một phần ba số người sẽ bị zona ít nhất một lần trong đời (Parikh và cộng sự, 2024). Nhóm có nguy cơ cao hơn gồm:

• Người lớn tuổi: tần suất zona tăng dần theo tuổi, hay gặp hơn từ 50 tuổi trở lên; ở trẻ em và người trẻ, zona hiếm gặp (Patil và cộng sự, 2022; Koshy và cộng sự, 2018).
• Người suy giảm miễn dịch: người có bệnh làm giảm miễn dịch qua trung gian tế bào có nguy cơ mắc zona cao gấp 20–100 lần (Saguil và cộng sự, 2017). Nhóm này gồm người nhiễm HIV/AIDS và người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch (Patil và cộng sự, 2022; Koshy và cộng sự, 2018).
• Căng thẳng kéo dài và các nhiễm trùng khác cũng được ghi nhận là yếu tố thuận lợi (Patil và cộng sự, 2022).

Muốn hiểu thêm về lần nhiễm virus đầu tiên và các biến chứng của nó, bạn có thể đọc bài Biến chứng thủy đậu.

Vì sao không nên gọi zona thần kinh là “giời leo”?

Trong dân gian, zona thần kinh hay bị gọi là “giời leo”, với cách hiểu rằng có con “giời” (một loại côn trùng) bò qua da để lại nọc độc. Cách gọi này gây ra hai hiểu lầm đáng lo:

• Hiểu sai nguyên nhân: zona do virus sẵn có trong hạch thần kinh tái hoạt động, không phải do côn trùng bò qua. Vì tin là “nọc côn trùng”, nhiều người chọn vẽ mực, đắp lá, cúng bái thay vì đi khám – và bỏ lỡ khoảng thời gian mà thuốc kháng virus phát huy lợi ích rõ nhất.
• Lẫn lộn với bệnh khác: ở nhiều nơi, vết bỏng rát do kiến ba khoang cũng bị gọi là “giời leo”. Đây là viêm da kích ứng do độc tố của côn trùng, hoàn toàn khác zona về nguyên nhân, cách xử trí và khả năng lây.

Vì vậy, trong bài này chúng tôi dùng tên y khoa zona thần kinh (herpes zoster). Nếu bạn quen gọi “giời leo”, hãy đọc thêm bài Cách phân biệt zona thần kinh và giời leo để tránh nhầm lẫn.

Zona thần kinh diễn tiến qua những giai đoạn nào?

1. Giai đoạn tiền triệu: đau trước, ban sau

Trước khi thấy bất kỳ nốt nào trên da, người bệnh có thể mệt mỏi, nhức đầu, sốt nhẹ và có cảm giác bất thường ở một vùng da như rát, châm chích, ngứa, tê hoặc đau nhói, kéo dài khoảng 2–3 ngày (Saguil và cộng sự, 2017). Sốt, đau và ngứa trước khi nổi ban là những triệu chứng thường gặp (Koshy và cộng sự, 2018). Vì chưa có ban, cơn đau dễ bị nhầm với đau cơ, đau lưng, đau ngực, đau bụng hay đau răng, tùy dây thần kinh bị ảnh hưởng.

2. Giai đoạn phát ban và mụn nước

Ban xuất hiện dưới dạng các mảng đỏ, sẩn nhỏ, rồi nhanh chóng mọc thành cụm mụn nước trong. Điểm rất đặc trưng: ban thường chỉ ở một bên cơ thể và giới hạn trong vùng da do một dây thần kinh chi phối (Saguil và cộng sự, 2017), nên trông như một dải hoặc một vạt chạy ngang ngực, lưng, bụng, hoặc ở một bên mặt. Ban hiếm khi vượt qua đường giữa cơ thể. Cảm giác đau có thể từ âm ỉ đến dữ dội, đau cả khi quần áo cọ nhẹ vào da.

3. Giai đoạn đóng vảy

Mụn nước trong dần chuyển đục, có thể vỡ, rồi khô lại và đóng vảy, thường trong khoảng 7–10 ngày (Saguil và cộng sự, 2017). Đây là giai đoạn người bệnh hay ngứa và muốn cạy vảy – cần kiềm chế để tránh để lại sẹo.

4. Giai đoạn lành và di chứng

Vảy bong dần, để lại vùng da hồng, thâm hoặc nhạt màu, thường mờ dần theo thời gian. Sẹo lõm hoặc sẹo lồi dễ xảy ra hơn khi tổn thương sâu, bị nhiễm khuẩn, hoặc bị cạy vảy nhiều lần. Ở một số người, cơn đau không mất đi dù da đã lành – đó là đau sau zona, được trình bày ở phần dưới.

Zona thần kinh bao lâu thì lành?

Không có con số áp dụng cho mọi người. Mốc có dữ liệu rõ là giai đoạn mụn nước đóng vảy, khoảng 7–10 ngày sau khi nổi ban (Saguil và cộng sự, 2017); sau đó vảy cần thêm thời gian để bong và da tái tạo. Nhìn chung, ở người khỏe mạnh được điều trị sớm, da thường lành trong vài tuần. Thời gian có thể kéo dài hơn khi:

• Người bệnh cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch – ở nhóm này bệnh thường nặng hơn (Parikh và cộng sự, 2024).
• Bắt đầu điều trị muộn: mức độ nặng và biến chứng phụ thuộc vào tuổi, tình trạng miễn dịch và thời điểm bắt đầu điều trị (Koshy và cộng sự, 2018).
• Vùng da bị nhiễm khuẩn thứ phát do chọc vỡ mụn nước, gãi, đắp lá hoặc bôi các chất không sạch.

Điều trị zona thần kinh: vì sao 72 giờ đầu quan trọng?

Zona thần kinh thường được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng; xét nghiệm chỉ cần khi hình ảnh không điển hình (Lim và cộng sự, 2024). Nền tảng điều trị là thuốc kháng virus. Bắt đầu thuốc kháng virus trong vòng 72 giờ kể từ khi khởi phát giúp giảm mức độ nặng, rút ngắn thời gian bệnh và giảm cường độ đau (Lim và cộng sự, 2024). Một tổng quan về điều trị đau cũng nhận định: với đau trong giai đoạn cấp, biện pháp quan trọng nhất là dùng kháng virus trong 72 giờ đầu (Adriaansen và cộng sự, 2024).

Một số điểm người bệnh cần nắm:

• Thuốc kháng virus là thuốc kê đơn. Bác sĩ có thể chỉ định loại thuốc, liều và thời gian dùng phù hợp với tuổi, chức năng thận và bệnh kèm theo. Không tự mua thuốc theo lời mách hay theo đơn của người khác.
• Đã quá 72 giờ vẫn nên đi khám. Bác sĩ sẽ đánh giá xem còn lợi ích khi điều trị hay không, đặc biệt khi vẫn mọc mụn nước mới, khi bị zona vùng mắt hoặc khi người bệnh suy giảm miễn dịch.
• Giảm đau cũng là một phần của điều trị. Tùy mức độ đau, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau theo bậc, hoặc thuốc thuộc nhóm chống trầm cảm ba vòng hay chống động kinh vốn dùng cho đau thần kinh (Adriaansen và cộng sự, 2024).
• Không tự bôi hoặc uống thuốc chứa corticoid khi chưa có chỉ định, vì có thể ảnh hưởng tới miễn dịch tại chỗ và che lấp diễn tiến bệnh.

Đau sau zona (PHN) là gì, ai dễ gặp?

Đau dây thần kinh sau zona (postherpetic neuralgia – PHN) là tình trạng đau kéo dài ít nhất 90 ngày tại vùng da từng bị zona, sau khi đợt cấp đã qua (Saguil và cộng sự, 2017). Đây là biến chứng thường gặp nhất của zona thần kinh, xảy ra ở khoảng 1/5 người bệnh (Saguil và cộng sự, 2017); một tổng quan khác ước tính cứ khoảng 4 người đau do zona cấp thì 1 người chuyển sang đau sau zona (Adriaansen và cộng sự, 2024).

Người bị PHN thường mô tả cơn đau như bỏng rát, như điện giật, hoặc đau buốt chỉ vì áo chạm nhẹ vào da. Cơn đau có thể làm mất ngủ, giảm vận động, ảnh hưởng tâm trạng – nhất là ở người cao tuổi. Nguy cơ và mức độ biến chứng liên quan tới tuổi, tình trạng miễn dịch và việc điều trị có được bắt đầu sớm hay không (Koshy và cộng sự, 2018).

Điều trị PHN chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi hoặc miếng dán tại chỗ, hoặc thuốc uống thuộc nhóm chống trầm cảm, chống động kinh; khi đau dai dẳng, có thể cân nhắc các thủ thuật giảm đau can thiệp (Adriaansen và cộng sự, 2024). Với người có nguy cơ PHN cao, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc giảm đau thần kinh sớm ngay từ giai đoạn cấp (Lim và cộng sự, 2024).

Zona mắt và zona vùng đầu mặt nguy hiểm thế nào?

Zona mắt (herpes zoster ophthalmicus) xảy ra khi virus tái hoạt ở nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba. Khoảng 4–20% người bị zona có thể thuộc thể này; khoảng một nửa trong số đó có tổn thương ở mắt, và tới 25% trong nhóm có tổn thương mắt diễn tiến mạn tính hoặc tái phát (Litt và cộng sự, 2024). Biểu hiện ở mắt hay gặp là viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm màng bồ đào; hiếm hơn là tổn thương thần kinh thị giác và võng mạc. Vì nguy cơ giảm thị lực, tổn thương mắt cần được bác sĩ nhãn khoa khám khẩn cấp (Litt và cộng sự, 2024).

Cần đi khám mắt ngay trong ngày nếu mụn nước mọc ở trán, mí mắt, sống mũi hoặc chóp mũi, hoặc khi có đỏ mắt, đau mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ. Ngoài ra, zona vùng tai có thể gây hội chứng Ramsay Hunt với đau tai, mụn nước ở tai và yếu liệt nửa mặt; một biến chứng hiếm khác là hoại tử võng mạc cấp (Lim và cộng sự, 2024). Những trường hợp này không nên tự chăm sóc tại nhà.

Chăm sóc vùng da bị zona thần kinh tại nhà như thế nào?

Chăm sóc da không thay thế thuốc kháng virus, nhưng giúp giảm khó chịu, hạn chế nhiễm khuẩn và giảm nguy cơ để lại sẹo. Các bước dưới đây chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và khuyến cáo chăm sóc thông thường, không phải kết quả thử nghiệm riêng cho từng bước.

1. Giữ vùng da sạch: rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, có thể dùng xà phòng dịu nhẹ; không chà xát. Thấm khô bằng khăn sạch dùng riêng, không dùng chung khăn với người khác.
2. Giữ khô, thoáng: mặc quần áo cotton rộng, mềm để giảm cọ xát. Khi cần tiếp xúc với người khác, che vùng tổn thương bằng gạc khô không dính.
3. Không chọc vỡ mụn nước, không cạy vảy: lớp vỏ mụn nước và vảy là “tấm che” tự nhiên cho vùng da bên dưới. Chọc vỡ tạo vết trợt hở, dễ nhiễm khuẩn và để lại sẹo. Nếu vùng da sưng nóng, chảy mủ, xem thêm dấu hiệu tại bài Viêm da mủ.
4. Làm dịu cảm giác đau rát: chườm mát bằng khăn sạch nhúng nước mát vài phút mỗi lần. Không chườm đá trực tiếp lên da, không chườm nóng.
5. Rửa tay trước và sau khi chạm vào vùng tổn thương, cắt ngắn móng tay để hạn chế gãi xước.
6. Không tự bôi thuốc không rõ thành phần, thuốc chứa corticoid, thuốc mỡ kháng sinh khi chưa có chỉ định. Muốn dùng sản phẩm chăm sóc da hỗ trợ, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
7. Nghỉ ngơi, ăn uống đủ chất, uống đủ nước, dùng thuốc đúng và đủ liệu trình bác sĩ kê.
8. Theo dõi hằng ngày: ban lan rộng, sốt, tổn thương gần mắt hoặc đau tăng dần là lý do để quay lại khám.

Bạn có thể tham khảo thêm các lưu ý chăm sóc trong bài Zona thần kinh: chăm sóc giúp nhanh lành, hạn chế sẹo.

Vì sao không nên đắp lá, vẽ mực hay dùng mẹo dân gian?

Virus gây zona thần kinh nằm dọc theo dây thần kinh, không nằm “trên mặt da”. Không có loại lá đắp hay thứ gì bôi ngoài da có thể tiêu diệt virus ở đó. Trong khi đó, các mẹo dân gian lại mang thêm rủi ro cho vùng da vốn đang tổn thương:

• Đắp lá giã, đậu xanh, gạo nếp nhai: không vô trùng, có thể mang vi khuẩn, đất cát, nấm mốc; giữ ẩm bẩn trên mụn nước vỡ nên dễ gây nhiễm khuẩn, viêm da tiếp xúc và để lại sẹo, thâm.
• Vẽ mực, viết chữ lên vùng tổn thương: mực chứa phẩm màu, hóa chất có thể gây kích ứng; không có tác dụng với virus; đáng ngại nhất là làm người bệnh chậm đi khám.
• Bôi kem đánh răng, dầu gió, rượu, nước mắm: chất tạo bọt, tinh dầu, cồn, muối gây xót, kích ứng và làm khô rát vùng da đang viêm.
• Dùng kim chích cho xẹp mụn nước: mở đường cho vi khuẩn xâm nhập và tăng nguy cơ sẹo.

Cách “chữa” đúng là đi khám sớm để được chỉ định thuốc kháng virus đúng thời điểm, kết hợp chăm sóc da đơn giản: sạch, khô, không chọc, không đắp.

Zona thần kinh có lây không, cần tránh tiếp xúc với ai?

Zona thần kinh không lây thành zona. Tuy nhiên, dịch trong mụn nước chứa virus varicella-zoster. Người chưa từng mắc thủy đậu và chưa tiêm vắc-xin thủy đậu nếu tiếp xúc trực tiếp với dịch này có thể bị nhiễm và mắc thủy đậu. Khả năng lây chủ yếu tồn tại khi còn mụn nước chưa đóng vảy.

Những người cần được bảo vệ nhất là phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch với thủy đậu, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ chưa tiêm phòng và người suy giảm miễn dịch. Trong thời gian còn mụn nước, người bệnh nên che kín vùng tổn thương, dùng khăn và đồ cá nhân riêng, giặt riêng quần áo, rửa tay thường xuyên, hạn chế bế ẵm trẻ sơ sinh và tiếp xúc gần với các nhóm trên.

Nếu chính người bệnh là người cao tuổi, phụ nữ đang mang thai, hoặc người suy giảm miễn dịch (đang hóa trị, dùng thuốc ức chế miễn dịch, nhiễm HIV, sau ghép tạng), cần đi khám sớm thay vì tự theo dõi tại nhà. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Phân biệt zona thần kinh với viêm da do kiến ba khoang

Viêm da do kiến ba khoang là viêm da kích ứng do pederin – độc tố trong cơ thể con kiến. Khi kiến bị dập nát trên da, độc tố gây tổn thương dạng vệt dài, rát bỏng, về sau thường để lại thâm; bệnh hay gặp vào mùa mưa và nhiều người không nhớ mình đã chạm vào kiến (Karthikeyan và Kumar, 2017). Vì cũng nổi mụn nước và rát, bệnh này dễ bị nhầm với zona thần kinh.

Đặc điểm	Zona thần kinh	Viêm da do kiến ba khoang
Nguyên nhân	Virus varicella-zoster tái hoạt từ hạch thần kinh	Độc tố pederin khi kiến bị dập nát trên da
Dấu hiệu báo trước	Thường đau, rát, châm chích vài ngày trước khi nổi ban	Thường không có đau báo trước; rát bỏng xuất hiện tại chỗ tiếp xúc
Hình dạng	Cụm mụn nước theo một dải thần kinh, một bên cơ thể	Vệt thẳng như vết quẹt; có thể có tổn thương đối xứng ở hai mặt nếp gấp
Vị trí hay gặp	Ngực, lưng, bụng, một bên mặt	Vùng da hở: mặt, cổ, cánh tay
Cảm giác	Đau kiểu thần kinh, có thể dữ dội và kéo dài	Rát bỏng tại chỗ
Khả năng lây	Có thể lây thủy đậu cho người chưa có miễn dịch	Không lây từ người sang người
Xử trí ban đầu	Khám sớm; kháng virus do bác sĩ chỉ định	Rửa ngay vùng da bằng nước và xà phòng; khám nếu rộng hoặc gần mắt

Bảng trên giúp định hướng, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán. Khi không chắc, hãy để bác sĩ thăm khám. Tìm hiểu thêm về đặc điểm con kiến và cách phòng tại bài Kiến ba khoang: đặc điểm, nhận biết.

Vắc-xin zoster có giúp phòng zona thần kinh?

Có. Hiện có hai loại vắc-xin phòng zona: vắc-xin sống giảm độc lực và vắc-xin tái tổ hợp tiểu đơn vị có tá dược; loại tái tổ hợp dùng được cả ở người suy giảm miễn dịch nặng (Patil và cộng sự, 2022). Trong thử nghiệm ngẫu nhiên pha 3 tại 18 quốc gia với 15.411 người từ 50 tuổi trở lên được tiêm 2 liều cách nhau 2 tháng, vắc-xin tái tổ hợp giảm nguy cơ zona với hiệu quả 97,2%, và hiệu quả tương đương ở các nhóm tuổi 50–59, 60–69, từ 70 trở lên (Lal và cộng sự, 2015). Phản ứng tại chỗ tiêm và toàn thân gặp nhiều hơn ở nhóm tiêm vắc-xin; triệu chứng mức độ 3 (mức nặng) gặp ở 17,0% người tiêm vắc-xin so với 3,2% ở nhóm giả dược; tỷ lệ biến cố nghiêm trọng tương đương giữa hai nhóm (Lal và cộng sự, 2015). Lưu ý: thử nghiệm này do nhà sản xuất vắc-xin tài trợ.

Năm 2021, Ủy ban Tư vấn Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP) khuyến cáo tiêm 2 liều vắc-xin tái tổ hợp cho người từ 19 tuổi đang hoặc sẽ bị suy giảm miễn dịch do bệnh hay do thuốc (Anderson và cộng sự, 2022). Vắc-xin cũng giúp giảm zona mắt; người từng bị zona mắt vẫn được khuyến nghị tiêm (Litt và cộng sự, 2024). Vắc-xin dùng để phòng bệnh, không dùng để điều trị đợt zona đang diễn ra. Người từ 50 tuổi, người suy giảm miễn dịch và người từng bị zona nên hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về loại vắc-xin hiện có và thời điểm tiêm phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Zona thần kinh có bị lại lần hai không?

Có thể. Tổng hợp các nghiên cứu cho thấy khoảng 1,2–9,6% người trong cộng đồng từng bị zona sẽ bị lại; tỷ lệ tái phát cao hơn ở người suy giảm miễn dịch. Các yếu tố liên quan gồm suy giảm miễn dịch, giới nữ, tiền sử gia đình và bệnh đái tháo đường (Parikh và cộng sự, 2024). Tổng quan này do các tác giả thuộc nhà sản xuất vắc-xin thực hiện.

Bị zona thần kinh có được tắm không?

Có. Tắm bằng nước ấm hoặc mát giúp giữ da sạch. Tránh nước quá nóng, không kỳ cọ vùng tổn thương, sau đó thấm khô nhẹ bằng khăn sạch dùng riêng.

Zona thần kinh có để lại sẹo không?

Phần lớn trường hợp tổn thương nông, được giữ sạch và không nhiễm khuẩn sẽ lành, chỉ để lại vết thâm hoặc nhạt màu mờ dần theo thời gian. Nguy cơ sẹo tăng khi mụn nước bị chọc vỡ, cạy vảy, đắp lá hoặc bị nhiễm khuẩn. Che chắn nắng cho vùng da mới lành giúp hạn chế thâm.

Zona “lan vòng quanh eo” có nguy hiểm tính mạng không?

Đây là quan niệm dân gian chưa đúng. Zona thông thường chỉ khu trú ở một bên cơ thể, theo vùng da của một dây thần kinh, nên không “đi vòng” quanh người. Tuy vậy, ở người suy giảm miễn dịch, tổn thương có thể lan rộng nhiều vùng và cần được điều trị tại cơ sở y tế; zona cũng có một số biến chứng hiếm nhưng nặng như viêm mạch do virus (Patil và cộng sự, 2022).

Bị zona thần kinh có cần kiêng ăn gì không?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy kiêng một món ăn cụ thể giúp zona nhanh lành. Kiêng khem quá mức còn làm cơ thể thiếu dinh dưỡng. Nên ăn đủ chất, uống đủ nước, ngủ đủ giấc và hạn chế rượu bia.

Đã bị zona rồi có nên tiêm vắc-xin không?

Người từng bị zona vẫn có nguy cơ bị lại, vì vậy các tác giả tổng quan đề nghị khuyến cáo tiêm chủng cần bao gồm cả nhóm này (Parikh và cộng sự, 2024); với người từng bị zona mắt, tiêm vắc-xin vẫn được khuyến nghị (Litt và cộng sự, 2024). Hãy hỏi bác sĩ về thời điểm tiêm phù hợp sau đợt bệnh.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Saguil A, Kane S, Mercado M, et al. Herpes Zoster and Postherpetic Neuralgia: Prevention and Management. Am Fam Physician. 2017;96(10):656-663. PMID 29431387. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29431387/
2. Lim DZJ, Tey HL, Salada BMA, et al. Herpes Zoster and Post-Herpetic Neuralgia-Diagnosis, Treatment, and Vaccination Strategies. Pathogens. 2024;13(7). doi:10.3390/pathogens13070596. PMID 39057822. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39057822/
3. Patil A, Goldust M, Wollina U. Herpes zoster: A Review of Clinical Manifestations and Management. Viruses. 2022;14(2). doi:10.3390/v14020192. PMID 35215786. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35215786/
4. Koshy E, Mengting L, Kumar H, et al. Epidemiology, treatment and prevention of herpes zoster: A comprehensive review. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2018;84(3):251-262. doi:10.4103/ijdvl.IJDVL_1021_16. PMID 29516900. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29516900/
5. Adriaansen EJM, Jacobs JG, Vernooij LM, et al. 8. Herpes zoster and post herpetic neuralgia. Pain Pract. 2024;25(1). doi:10.1111/papr.13423. PMID 39364882. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39364882/
6. Litt J, Cunningham AL, Arnalich-Montiel F, et al. Herpes Zoster Ophthalmicus: Presentation, Complications, Treatment, and Prevention. Infect Dis Ther. 2024;13(7):1439-1459. doi:10.1007/s40121-024-00990-7. PMID 38834857. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38834857/
7. Lal H, Cunningham AL, Godeaux O, et al. Efficacy of an adjuvanted herpes zoster subunit vaccine in older adults. N Engl J Med. 2015;372(22):2087-96. doi:10.1056/NEJMoa1501184. PMID 25916341. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25916341/
8. Anderson TC, Masters NB, Guo A, et al. Use of Recombinant Zoster Vaccine in Immunocompromised Adults Aged ≥19 Years: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices – United States, 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(3):80-84. doi:10.15585/mmwr.mm7103a2. PMID 35051134. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35051134/
9. Parikh R, Spence O, Giannelos N, et al. Herpes Zoster Recurrence: A Narrative Review of the Literature. Dermatol Ther (Heidelb). 2024;14(3):569-592. doi:10.1007/s13555-024-01101-7. PMID 38416279. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38416279/
10. Karthikeyan K, Kumar A. Paederus dermatitis. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2017;83(4):424-431. doi:10.4103/0378-6323.198441. PMID 28584222. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28584222/

Đọc tiếp

• Chăm sóc zona thần kinh — giúp nhanh lành, hạn chế sẹo
• Zona thần kinh và giời leo — phân biệt với viêm da do kiến ba khoang
• Dấu hiệu vết kiến ba khoang — nhận biết sớm để xử trí đúng
• Chăm sóc bé bị thủy đậu — giữ da sạch, hạn chế sẹo
• Viêm da tiếp xúc dị ứng bội nhiễm — nguyên nhân và cách xử trí

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ