Bị cúm A có cần uống kháng sinh không?

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Phần lớn người bị cúm A không cần uống kháng sinh, vì cúm A do virus gây ra, còn kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn. Với câu hỏi cúm A có cần uống kháng sinh, câu trả lời chỉ là “có” khi bác sĩ nghi ngờ hoặc xác định bội nhiễm vi khuẩn, như viêm phổi, viêm tai giữa hay viêm xoang do vi khuẩn. Uống kháng sinh khi không cần không giúp khỏi nhanh hơn, lại thêm tác dụng phụ và làm vi khuẩn trong cơ thể dễ kháng thuốc (Kenealy và Arroll, 2025; Costelloe và cộng sự, 2010). Bài này giải thích khi nào bác sĩ dùng kháng sinh và vì sao không nên tự mua.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Kháng sinh có tác dụng với virus cúm không?	Không; kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn
Khi nào bác sĩ dùng kháng sinh?	Khi nghi ngờ hoặc xác định bội nhiễm vi khuẩn
Bội nhiễm có hay gặp không?	Rất khác nhau giữa các nghiên cứu, từ 2% đến 65%
Uống sớm để “phòng” biến chứng được không?	Chưa có dữ liệu ủng hộ cách làm này
Tự mua kháng sinh có hại gì?	Tác dụng phụ, kháng thuốc, chậm đi khám

Mùa cúm năm nay ra sao và cơ quan y tế khuyến cáo gì về kháng sinh?

Số ca cúm đang gia tăng. Theo CDC TP.HCM, tuần 40 năm 2026 thành phố ghi nhận 34.664 ca viêm hô hấp cấp, tăng hơn 64% so với trung bình 4 tuần trước; trong 151 mẫu dương tính cúm, cúm A/H1 2009 chiếm gần 77% (Báo Tin tức, 16/10/2026). Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết chưa ghi nhận gia tăng bất thường ca cúm nặng, “Phần lớn người mắc cúm mùa có triệu chứng nhẹ và có thể tự hồi phục.”, đồng thời khuyến cáo không tự ý dùng thuốc kháng virus hay kháng sinh (Tiền Phong, 01/10/2026). Tinh thần chung: không chủ quan nhưng không hoang mang.

Vì sao kháng sinh không có tác dụng với virus cúm A?

Kháng sinh nhắm vào những cấu trúc chỉ vi khuẩn mới có, như thành tế bào hay bộ máy tổng hợp protein riêng của vi khuẩn. Virus cúm không có các cấu trúc đó và nhân lên bên trong tế bào người, nên kháng sinh không tác động được (kiến thức dược lý cơ bản).

Thử nghiệm lâm sàng cũng cho kết quả tương tự. Tổng quan Cochrane cập nhật năm 2025 gộp 6 thử nghiệm với 1.147 người bị nhiễm trùng hô hấp trên cấp (cảm lạnh): nhóm dùng kháng sinh không khỏi tốt hơn nhóm giả dược (tỷ số nguy cơ 0,83; khoảng tin cậy 95% 0,60–1,14), nhưng tác dụng phụ tăng khoảng 1,8 lần; riêng người lớn tăng 2,62 lần (Kenealy và Arroll, 2025). Tổng quan này về cảm lạnh, không riêng cúm, nhưng cùng nguyên lý nhiễm virus.

Điểm so sánh	Kháng sinh	Thuốc kháng virus cúm
Tác động lên	Vi khuẩn	Virus cúm
Dùng khi bị cúm A	Chỉ khi có bội nhiễm vi khuẩn	Theo chỉ định, ưu tiên người nguy cơ cao, bệnh nặng
Người quyết định	Bác sĩ, sau khi khám	Bác sĩ, sau khi khám
Tự mua về uống	Không nên	Không nên

Bội nhiễm vi khuẩn sau cúm A là gì và có hay gặp không?

Virus cúm làm tổn thương lớp niêm mạc đường thở. Khi đó, vi khuẩn vốn sống ở mũi họng có cơ hội xâm nhập xuống phổi, tai giữa hoặc xoang và gây nhiễm khuẩn thật sự. Đó là bội nhiễm, và lúc này kháng sinh mới có vai trò.

Bội nhiễm thường gặp đến mức nào? Tổng quan 27 nghiên cứu với 3.215 người có cúm xác định bằng xét nghiệm ghi nhận tỷ lệ đồng nhiễm vi khuẩn từ 2% đến 65%; hay gặp nhất là phế cầu (35%) và tụ cầu vàng (28%) (Klein và cộng sự, 2016). Nhóm tác giả khuyên bác sĩ cân nhắc khả năng bội nhiễm ở mọi người nằm viện vì cúm, nhưng không mặc định ai cũng bị bội nhiễm. Các biến chứng khác được trình bày trong bài biến chứng của cúm A: viêm phổi, viêm cơ tim và biến chứng thần kinh.

Khi nào bác sĩ dùng kháng sinh cho người bị cúm A?

Hướng dẫn của Hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) nêu ba tình huống bác sĩ cần tìm bội nhiễm vi khuẩn (Uyeki và cộng sự, 2019):

• Bệnh nặng ngay từ đầu: viêm phổi lan rộng, suy hô hấp, tụt huyết áp, sốt. Bác sĩ vừa tìm vừa điều trị bội nhiễm theo kinh nghiệm, cùng với thuốc kháng virus.
• Đã đỡ rồi lại nặng lên, nhất là ở người đang dùng thuốc kháng virus. Đây cũng là tình huống cần tìm và điều trị bội nhiễm.
• Không cải thiện sau 3–5 ngày điều trị kháng virus: bác sĩ có thể cân nhắc tìm bội nhiễm.

IDSA cũng lưu ý: xét nghiệm dương tính với cúm không loại trừ bội nhiễm, nhất là khi đã có viêm phổi. Hiện chưa có xét nghiệm nào tách bạch hoàn toàn cúm đơn thuần với cúm có bội nhiễm; procalcitonin rất thấp giúp loại trừ nhiễm khuẩn khá tốt, nhưng vẫn cần bác sĩ đánh giá lâm sàng (Uyeki và cộng sự, 2019). Loại kháng sinh, liều và số ngày dùng do bác sĩ quyết định.

Uống kháng sinh sớm để “phòng” biến chứng có được không?

Không nên. IDSA ghi rõ không có dữ liệu ủng hộ tính an toàn hay hiệu quả của việc dùng kháng sinh dự phòng để ngăn biến chứng vi khuẩn ở người bị cúm (Uyeki và cộng sự, 2019).

Dù vậy, kháng sinh vẫn bị dùng nhiều trong mùa cúm. Một nghiên cứu ngoại trú ở Mỹ ghi nhận: trong 3.306 người có cúm xác định bằng xét nghiệm và không viêm phổi, 29% vẫn được kê kháng sinh (Havers và cộng sự, 2018). Quan sát tại 30 nhà thuốc vùng Hà Nội năm 2010 thấy 88–91% kháng sinh được bán không cần đơn, lý do mua hay gặp là ho, sốt (Nga và cộng sự, 2014). Số liệu đã cũ, nhưng cho thấy thói quen tự mua kháng sinh là có thật.

Dùng kháng sinh không cần thiết gây hại gì?

• Tác dụng phụ. Trong 1.488 người lớn nằm viện dùng kháng sinh ít nhất 24 giờ, 20% gặp ít nhất một biến cố bất lợi, hay gặp nhất là rối loạn tiêu hóa, thận và huyết học; mỗi 10 ngày dùng thêm làm nguy cơ tăng 3% (Tamma và cộng sự, 2017). Số liệu ở bệnh viện Mỹ, nhưng cho thấy kháng sinh không “vô hại”.
• Vi khuẩn trong chính người dùng kháng thuốc. Phân tích gộp 7 nghiên cứu về vi khuẩn đường hô hấp (2.605 người): sau một đợt kháng sinh, tỷ số chênh mang vi khuẩn kháng thuốc khoảng 2,4, kéo dài tới 12 tháng; dùng dài ngày, nhiều đợt thì tỷ lệ kháng cao hơn (Costelloe và cộng sự, 2010).
• Gánh nặng cộng đồng. Năm 2019, ước tính 1,27 triệu ca tử vong trên thế giới do vi khuẩn kháng kháng sinh trực tiếp gây ra; phế cầu và tụ cầu vàng, hai vi khuẩn hay gây bội nhiễm sau cúm, nằm trong nhóm gây nhiều ca tử vong nhất (nhóm Antimicrobial Resistance Collaborators, 2022).
• Cảm giác “đã uống thuốc rồi” có thể khiến người bệnh chậm đi khám khi có dấu hiệu nặng (gợi ý thực hành).

Bị cúm A nên làm gì thay vì tự uống kháng sinh?

Các bước dưới đây là gợi ý thực hành:

1. Nghỉ ngơi, uống đủ nước, dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo hướng dẫn.
2. Xác định có thuộc nhóm nguy cơ cao không: trên 65 tuổi, dưới 5 tuổi, mang thai, sinh trong 2 tuần, bệnh nền, suy giảm miễn dịch (Tiền Phong, 01/10/2026). Nếu có, nên đi khám sớm.
3. Theo dõi diễn tiến hằng ngày. Cúm thường đỡ dần; mốc thời gian cụ thể có trong bài cúm A bao lâu thì khỏi và bao lâu thì hết lây.
4. Đã đỡ rồi lại sốt, ho nhiều hơn, khó thở, đau tai: đi khám để bác sĩ xem có bội nhiễm không.
5. Khi khám, kể rõ ngày bắt đầu sốt và các thuốc đã dùng; không đề nghị bác sĩ kê kháng sinh “cho chắc”.
6. Nếu được kê kháng sinh: dùng đúng liều, đủ số ngày bác sĩ dặn; không chia cho người khác, không giữ thuốc thừa để lần sau tự dùng.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ xem thêm cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay. Cách chăm sóc chung khi bị cúm A có trong bài bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Nước mũi, đờm chuyển vàng xanh có phải là phải uống kháng sinh?

Không hẳn. Màu dịch mũi không đủ để kết luận nhiễm khuẩn. Với chảy mũi mủ cấp dưới 10 ngày, Cochrane không thấy kháng sinh giúp khỏi rõ hơn giả dược, nhưng lại tăng tác dụng phụ (Kenealy và Arroll, 2025).

Trẻ bị cúm A có cần kháng sinh không?

Nguyên tắc như người lớn: chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm, như viêm tai giữa hay viêm phổi do vi khuẩn.

Kháng sinh có giúp hạ sốt nhanh hơn không?

Không. Kháng sinh không phải thuốc hạ sốt.

Đang uống kháng sinh bác sĩ kê, thấy đỡ có được ngừng không?

Không tự ngừng hay tự kéo dài. Hỏi lại bác sĩ đã kê đơn để được hướng dẫn.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Kenealy T, Arroll B. Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis. Cochrane Database Syst Rev. 2025;11(11):CD000247. doi:10.1002/14651858.CD000247.pub4. PMID 41277585. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41277585/
2. Costelloe C, Metcalfe C, Lovering A, et al. Effect of antibiotic prescribing in primary care on antimicrobial resistance in individual patients: systematic review and meta-analysis. BMJ. 2010;340:c2096. doi:10.1136/bmj.c2096. PMID 20483949. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20483949/
3. Klein EY, Monteforte B, Gupta A, et al. The frequency of influenza and bacterial coinfection: a systematic review and meta-analysis. Influenza Other Respir Viruses. 2016;10(5):394-403. doi:10.1111/irv.12398. PMID 27232677. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27232677/
4. Uyeki TM, Bernstein HH, Bradley JS, et al. Clinical Practice Guidelines by the Infectious Diseases Society of America: 2018 Update on Diagnosis, Treatment, Chemoprophylaxis, and Institutional Outbreak Management of Seasonal Influenzaa. Clin Infect Dis. 2019;68(6):e1-e47. doi:10.1093/cid/ciy866. PMID 30566567. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30566567/
5. Havers FP, Hicks LA, Chung JR, et al. Outpatient Antibiotic Prescribing for Acute Respiratory Infections During Influenza Seasons. JAMA Netw Open. 2018;1(2):e180243. doi:10.1001/jamanetworkopen.2018.0243. PMID 30646067. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30646067/
6. Nga DTT, Chuc NT, Hoa NP, et al. Antibiotic sales in rural and urban pharmacies in northern Vietnam: an observational study. BMC Pharmacol Toxicol. 2014;15:6. doi:10.1186/2050-6511-15-6. PMID 24555709. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24555709/
7. Tamma PD, Avdic E, Li DX, et al. Association of Adverse Events With Antibiotic Use in Hospitalized Patients. JAMA Intern Med. 2017;177(9):1308-1315. doi:10.1001/jamainternmed.2017.1938. PMID 28604925. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28604925/
8. Antimicrobial Resistance Collaborators. Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. Lancet. 2022;399(10325):629-655. doi:10.1016/S0140-6736(21)02724-0. PMID 35065702. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35065702/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Tin tức (16/10/2026). TP Hồ Chí Minh: Dịch cúm A đang lan nhanh, người dân cần chủ động phòng bệnh. https://baotintuc.vn/tp-ho-chi-minh-dich-cum-a-dang-lan-nhanh-nguoi-dan-can-chu-dong-phong-benh-post1394597.html
• Tiền Phong (01/10/2026). Bộ Y tế cảnh báo nóng về cúm mùa. https://tienphong.vn/bo-y-te-canh-bao-nong-ve-cum-mua-post1881161.tpo

Đọc tiếp

• Phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết
• Tình hình cúm A tại Việt Nam: cập nhật mới nhất
• Cúm mùa: nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng bệnh
• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi
• Đau rát cổ họng

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ