Mục lục
Có. Khi bị herpes môi (mụn rộp môi), bạn nên kiêng hôn và không dùng chung cốc, thìa, khăn mặt, son dưỡng từ lúc môi bắt đầu râm ran, nóng rát cho tới khi vảy bong và da lành lại. Virus herpes simplex týp 1 (HSV-1) lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với tổn thương và nước bọt (Gopinath và cộng sự, 2023). Điều cần nhớ hơn cả là không hôn trẻ sơ sinh: herpes ở trẻ dưới khoảng 6 tuần tuổi hiếm gặp nhưng có thể rất nặng (Bouthry và cộng sự, 2024).
Tóm tắt nhanh
| Câu hỏi | Trả lời ngắn |
|---|---|
| Kiêng hôn? | Có, từ lúc có dấu hiệu báo trước tới khi da lành. |
| Dễ lây khi nào? | Ngày đầu, khi mụn nước vừa nổi. |
| Dùng chung cốc, khăn, son? | Không nên; bằng chứng lây qua đồ vật còn hạn chế. |
| Trẻ sơ sinh? | Không hôn bé, rửa tay trước khi bế. |
Herpes môi lây qua đường nào?
Theo một bài tổng quan, phần lớn ca nhiễm lần đầu xảy ra do tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc dịch từ tổn thương của người bệnh. Hôn và dùng chung khăn, đồ ăn uống cũng được nêu là đường lây (Gopinath và cộng sự, 2023).
Bàn tay cũng là mắt xích: trong 9 người lớn đang có mụn rộp môi, virus được tìm thấy trên bàn tay của 6 người (Turner và cộng sự, 1982). Vì vậy, không nên chạm vào mụn rộp rồi dụi mắt.
Nguyên tắc giữ sạch, tránh cạy gãi tổn thương hở có trong bài chăm sóc vết thương ngoài da tại nhà. Mụn nước mọc thành dải một bên cơ thể lại gợi ý zona thần kinh, bệnh do một virus khác cùng họ.
Giai đoạn nào dễ lây và nên kiêng hôn đến khi nào?
Nghiên cứu theo dõi hằng ngày 80 người bị herpes môi tái phát cho thấy lượng virus ở tổn thương và tỷ lệ tổn thương còn virus (89%) cao nhất trong 24 giờ đầu, rồi giảm dần (Spruance và cộng sự, 1977). Tổn thương thường lành sau 7 đến 10 ngày (Gopinath và cộng sự, 2023).
| Giai đoạn | Mức lây theo nguồn | Nên làm |
|---|---|---|
| Báo trước: râm ran, nóng rát | Lượng virus ở tổn thương còn thấp | Bắt đầu kiêng hôn, dùng đồ riêng |
| Mụn nước | Cao nhất trong 24 giờ đầu | Không chạm tay vào tổn thương |
| Vỡ, đóng vảy | Giảm dần | Tiếp tục kiêng, không cạy vảy |
| Vảy bong, da liền | Thấp, nhưng không bằng không | Sinh hoạt bình thường |
Chưa có thử nghiệm nào xác định ngày hết lây; mốc “kiêng tới khi da lành” là gợi ý thực hành suy ra từ diễn tiến trên.
Virus cũng có thể có mặt khi không có triệu chứng: ở 50 người lớn không có biểu hiện bệnh, ADN của HSV-1 được phát hiện trong 37,5% mẫu nước bọt lấy suốt 30 ngày (Kaufman và cộng sự, 2005). Phát hiện ADN chưa đồng nghĩa với đủ virus để gây bệnh.
Bị herpes môi có nên dùng chung cốc, khăn, son không?
Không nên, trong lúc đang có tổn thương. Trong một nghiên cứu, virus phân lập từ người có mụn rộp môi sống được tới 2 giờ trên da, 3 giờ trên vải và 4 giờ trên nhựa (Turner và cộng sự, 1982). Kết quả này chỉ cho thấy virus tồn tại được trên đồ vật; bằng chứng về lây thật qua đường này còn hạn chế. Gợi ý thực hành:
- Dùng riêng cốc, thìa, đũa, ống hút, khăn mặt.
- Không cho mượn son dưỡng, bàn chải đánh răng, dao cạo.
- Rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào tổn thương.
Herpes môi có lây cho trẻ nhỏ không?
Có. Nhóm cần bảo vệ nhất là trẻ sơ sinh. Trong một loạt ca tại hai trung tâm ở Pháp giai đoạn 2013–2023, HSV-1 chiếm 84,2% số ca herpes sơ sinh và 63,2% số ca mắc sau sinh qua đường miệng–môi. Thể có triệu chứng chiếm 21,1%; tỷ lệ tử vong trong nhóm này là 62,5% (Bouthry và cộng sự, 2024).
Tại Đức, khảo sát toàn quốc hai năm ghi nhận 2,35 ca trên 100.000 trẻ sinh sống; trong 23 ca rõ nguồn lây, 20 ca có người nhà bị herpes vùng miệng–mặt (Kidszun và cộng sự, 2021). Đây là nghiên cứu quan sát, số ca ít; một tổng quan khác ước tính lây sau sinh chỉ khoảng 10% (De Rose và cộng sự, 2023). Trong loạt ca ở Pháp, các bé được xét nghiệm và điều trị sớm vì cha mẹ có dấu hiệu bệnh đều không có triệu chứng.
Ở trẻ có viêm da cơ địa, virus herpes có thể gây eczema herpeticum, biến chứng không thường gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng (Wang và cộng sự, 2020).
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Đang có mụn rộp mà phải chăm trẻ sơ sinh thì làm gì?
Gợi ý thực hành dựa trên đường lây đã biết, không phải kết quả thử nghiệm:
- Không hôn bé cho tới khi tổn thương lành.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi bế, cho ăn, thay tã.
- Không chạm tay vào mụn rộp; nếu lỡ chạm, rửa tay ngay.
- Che tổn thương hoặc đeo khẩu trang khi ở gần bé.
- Không dùng chung khăn, không thổi hay nếm thức ăn của bé.
Về cho con bú, khuyến cáo của Hội Sản Phụ khoa Pháp nêu mẹ bị herpes không phải ngừng cho bú, trừ khi có tổn thương ở núm vú (Renesme, 2017); đây là đồng thuận chuyên gia.
Ghi chú chuyên môn
“Với mụn rộp môi, điều tôi mong các gia đình nhớ không phải là chiếc cốc hay cái khăn, mà là trẻ sơ sinh. Người lớn đang có mụn rộp nên tạm ngừng hôn bé, rửa tay trước khi bế và báo bác sĩ nếu bé có biểu hiện lạ. Dữ liệu về lây qua đồ vật còn ít, nên giữ vệ sinh ở mức hợp lý là đủ.”
— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare
Khi nào nên đi khám bác sĩ khi bị herpes môi?
- Trẻ sơ sinh sốt, bú kém, li bì hoặc nổi mụn nước sau khi gần người có mụn rộp: khám ngay.
- Người có viêm da cơ địa nổi mụn nước lan nhanh, kèm sốt.
- Mắt đau, đỏ, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng.
- Tổn thương chưa lành sau khoảng hai tuần hoặc tái phát nhiều lần.
- Người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai có tổn thương nghi herpes; thuốc kháng virus (như aciclovir) chỉ dùng theo chỉ định bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Hôn má có lây herpes môi không?
Các nguồn đã đọc không có con số riêng cho hôn má. Khi đang có mụn rộp, nên tránh mọi kiểu hôn.
Hết mụn rộp rồi có còn lây không?
Nguy cơ thấp hơn nhưng không bằng không. Virus nằm im trong tế bào thần kinh cảm giác và đôi khi xuất hiện trong nước bọt dù không có triệu chứng (Kaufman và cộng sự, 2005; Gopinath và cộng sự, 2023).
Loét trong miệng có phải là herpes môi không?
Không hẳn. Herpes môi tái phát thường là chùm mụn nước ở viền môi. Loét bên trong miệng có thể là tình trạng khác; xem bài hay bị nhiệt miệng và đi khám nếu không chắc.
Môi sưng ngứa sau khi dùng son mới có phải herpes không?
Chưa chắc. Môi đỏ, ngứa, bong vảy sau khi dùng mỹ phẩm mới có thể là viêm da tiếp xúc. Không chắc thì nên đi khám.
Tài liệu tham khảo
Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.
- Gopinath D, Koe KH, Maharajan MK, et al. A Comprehensive Overview of Epidemiology, Pathogenesis and the Management of Herpes Labialis. Viruses. 2023;15(1):225. doi:10.3390/v15010225. PMID 36680265. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36680265/
- Spruance SL, Overall JC, Kern ER, et al. The natural history of recurrent herpes simplex labialis: implications for antiviral therapy. N Engl J Med. 1977;297(2):69-75. doi:10.1056/NEJM197707142970201. PMID 194157. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/194157/
- Kaufman HE, Azcuy AM, Varnell ED, et al. HSV-1 DNA in tears and saliva of normal adults. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2005;46(1):241-7. doi:10.1167/iovs.04-0614. PMID 15623779. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15623779/
- Turner R, Shehab Z, Osborne K, et al. Shedding and survival of herpes simplex virus from ‘fever blisters’. Pediatrics. 1982;70(4):547-9. PMID 6289234. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6289234/
- Bouthry E, Portet-Sulla V, Bouokazi MM, et al. Neonatal herpes: case series in two obstetric centres over a 10-year period (2013-2023), France. Eur J Pediatr. 2024;183(8):3183-3191. doi:10.1007/s00431-024-05581-9. PMID 38678161. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38678161/
- Kidszun A, Bruns A, Schreiner D, et al. Characteristics of neonatal herpes simplex virus infections in Germany: results of a 2-year prospective nationwide surveillance study. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed. 2021;107(2):188-192. doi:10.1136/archdischild-2021-321940. PMID 34257101. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34257101/
- De Rose DU, Bompard S, Maddaloni C, et al. Neonatal herpes simplex virus infection: From the maternal infection to the child outcome. J Med Virol. 2023;95(8):e29024. doi:10.1002/jmv.29024. PMID 37592873. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37592873/
- Wang V, Boguniewicz J, Boguniewicz M, et al. The infectious complications of atopic dermatitis. Ann Allergy Asthma Immunol. 2020;126(1):3-12. doi:10.1016/j.anai.2020.08.002. PMID 32771354. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32771354/
- Renesme L. [Neonatal herpes: Epidemiology, clinical manifestations and management. Guidelines for clinical practice from the French College of Gynecologists and Obstetricians (CNGOF)]. Gynecol Obstet Fertil Senol. 2017;45(12):691-704. doi:10.1016/j.gofs.2017.10.005. PMID 29132771. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29132771/
Đọc tiếp
- Hăm tã ở trẻ sơ sinh — nguyên nhân và cách chăm sóc vùng da mặc tã
- Rôm sảy mùa nóng ở trẻ nhỏ — nguyên nhân và cách làm dịu da
- Mụn nhọt ở vùng nách và bẹn — vì sao hay tái lại nhiều lần
- Kiến ba khoang đốt — nhận biết tổn thương và xử lý đúng từ đầu
- Viêm niêm mạc miệng — nguyên nhân và triệu chứng thường gặp
Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ
