Ho khan về đêm ở người lớn: nguyên nhân thường gặp và cách xoa dịu

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 14/10/2026

Ho khan về đêm ở người lớn thường có một nguyên nhân cụ thể, và cách xoa dịu bền vững hơn cả là tìm ra nguyên nhân đó thay vì chỉ dập cơn ho. Theo hướng dẫn của Hội Bác sĩ Lồng ngực Hoa Kỳ (CHEST), ho kéo dài trên 8 tuần hay gặp nhất do chảy dịch mũi sau (hội chứng ho đường thở trên), hen, trào ngược dạ dày-thực quản và viêm phế quản tăng bạch cầu ái toan; ho 3–8 tuần thường là ho sau nhiễm trùng (Irwin và cộng sự, 2017). Thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển và ngưng thở khi ngủ cũng cần được nghĩ tới. Bài này giúp bạn khoanh vùng nguyên nhân và biết khi nào cần đi khám.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Ho bao lâu là ho mạn tính?	Trên 8 tuần ở người lớn
Nguyên nhân hay gặp?	Chảy dịch mũi sau, hen dạng ho, trào ngược, ho sau nhiễm trùng
Thuốc nào có thể gây ho khan?	Nhóm ức chế men chuyển (thuốc huyết áp, tim mạch)
Tự làm được gì?	Kê cao đầu giường khi có trào ngược, tránh khói, mật ong cho người lớn
Khi nào đi khám ngay?	Khó thở, ho ra máu, sốt, sụt cân, người hút thuốc ho thay đổi

Vì sao ho khan hay nặng hơn khi về đêm?

Ban đêm có ba thay đổi dễ làm cơn ho bộc lộ. Thứ nhất, khi nằm, dịch mũi chảy xuống họng và dịch dạ dày dễ trào ngược lên thực quản hơn. Thứ hai, phòng ngủ thường có điều hòa, không khí khô và lạnh. Thứ ba, ban ngày bận rộn nên người bệnh ít để ý cơn ho; ban đêm yên tĩnh, cơn ho làm thức giấc và được nhớ rõ hơn. Các ý này là cách giải thích thực hành, không phải số liệu đo đạc.

Hướng dẫn của Hội Hô hấp châu Âu (ERS) năm 2020 dùng khái niệm “tăng nhạy cảm ho”: ở nhiều người ho mạn, dây thần kinh cảm giác ở đường thở trở nên quá nhạy, nên chỉ một kích thích nhỏ như khí lạnh, nước hoa, khói thuốc hay mùi chất tẩy cũng đủ gây cơn ho (Morice và cộng sự, 2020). Điều này có thể giải thích vì sao có người cứ bật điều hòa là ho.

Ho khan kèm cảm giác khô rát cổ cũng hay đi cùng tình trạng khô họng, xem thêm bài nguyên nhân và triệu chứng khô cổ họng.

Những nguyên nhân nào thường gây ho khan về đêm ở người lớn?

Hướng dẫn CHEST chia ho theo thời gian: ho cấp dưới 3 tuần, ho bán cấp 3–8 tuần, ho mạn trên 8 tuần. Ho cấp chủ yếu do nhiễm trùng hô hấp, nhiều khả năng do virus. Ho bán cấp hay gặp nhất là ho sau nhiễm trùng. Ho mạn thường do hội chứng ho đường thở trên, hen, trào ngược dạ dày-thực quản, viêm phế quản tăng bạch cầu ái toan không do hen, hoặc phối hợp vài nguyên nhân (Irwin và cộng sự, 2017). Nhóm tác giả cũng nói rõ chất lượng bằng chứng ở các nghiên cứu này còn thấp.

Nguyên nhân	Dấu hiệu gợi ý	Việc nên làm
Chảy dịch mũi sau (hội chứng ho đường thở trên)	Hay phải khịt, khạc, cảm giác vướng họng, nghẹt mũi, viêm mũi xoang	Khám tai mũi họng nếu kéo dài; giữ mũi thông thoáng
Hen dạng ho	Ho khan về đêm, gần sáng; nặng hơn khi gặp lạnh, bụi, gắng sức; có thể không khò khè	Khám hô hấp, đo chức năng hô hấp; dùng thuốc theo đơn
Trào ngược dạ dày-thực quản	Ho sau bữa tối, khi nằm; ợ chua, nóng rát sau xương ức, khàn tiếng buổi sáng	Ăn tối sớm, kê cao đầu giường; khám tiêu hóa nếu kéo dài
Ho sau nhiễm virus	Bắt đầu sau cảm cúm, ho dai dẳng 3–8 tuần dù các triệu chứng khác đã hết	Theo dõi; đi khám nếu quá 8 tuần hoặc nặng lên
Thuốc ức chế men chuyển	Đang dùng thuốc huyết áp, tim mạch nhóm này; ho khan, nhột họng	Báo bác sĩ kê đơn, không tự ngừng thuốc
Ngưng thở khi ngủ	Ngáy to, người nhà thấy ngừng thở khi ngủ, kèm trào ngược	Khám chuyên khoa giấc ngủ, hô hấp

Cột “dấu hiệu gợi ý” chỉ để định hướng; nhiều người có hai, ba nguyên nhân cùng lúc. Riêng với trào ngược, hướng dẫn ERS lưu ý có cả trào ngược không acid, khi đó bác sĩ có thể ưu tiên thuốc tăng nhu động thay vì thuốc giảm acid (Morice và cộng sự, 2020). Vì vậy việc tự mua thuốc dạ dày uống kéo dài không phải lúc nào cũng phù hợp. Cảm giác nóng rát họng do trào ngược có trong bài nóng rát cổ họng kéo dài.

Với hen dạng ho và viêm phế quản tăng bạch cầu ái toan, ERS ghi nhận các tình trạng này đáp ứng với điều trị chống viêm (Morice và cộng sự, 2020). Đây là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chẩn đoán trước.

Thuốc huyết áp có thể gây ho khan về đêm không?

Có, nếu đó là thuốc nhóm ức chế men chuyển. Hướng dẫn của Hội Bác sĩ Lồng ngực Hoa Kỳ mô tả ho khan, dai dẳng là tác dụng phụ chung của cả nhóm thuốc này, với tỷ lệ được báo cáo từ 5 đến 35% người dùng (Dicpinigaitis, 2006). Một số điểm đáng chú ý từ nguồn này:

• Ho có thể xuất hiện vài giờ sau liều đầu, cũng có thể sau nhiều tháng dùng thuốc.
• Sau khi ngừng thuốc, ho thường hết trong 1–4 tuần, có khi kéo dài tới 3 tháng.
• Cách duy nhất có hiệu quả đồng nhất là ngừng thuốc gây ho; việc đổi thuốc do bác sĩ quyết định.
• Với người ho mạn đang dùng nhóm thuốc này, nên nghĩ tới thuốc như một nguyên nhân, kể cả khi thời điểm bắt đầu ho không trùng với lúc bắt đầu dùng thuốc.

Điều quan trọng: không tự ngừng thuốc huyết áp. Hãy mang theo đơn thuốc khi đi khám để bác sĩ cân nhắc chuyển sang thuốc khác. Người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, đái tháo đường thường dùng nhiều thuốc cùng lúc nên càng cần được rà soát. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Ngáy to, ngưng thở khi ngủ có liên quan đến ho không?

Có thể. Một tổng quan cho biết ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ đã được báo cáo là một nguyên nhân của ho mạn, nên được nghĩ tới khi ho vẫn chưa rõ nguyên nhân sau khi đã khám và điều trị các nguyên nhân thường gặp. Ho về đêm, ngáy và trào ngược là những dấu hiệu gợi ý; buồn ngủ ban ngày thì nhiều khi không có (Chan và cộng sự, 2015).

Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên thí điểm, 22 người ho mạn chưa rõ nguyên nhân kèm ngưng thở khi ngủ được chia dùng máy thở áp lực dương liên tục thật hoặc máy giả trong 6 tuần; 18 người hoàn thành. Nhóm dùng máy thật cải thiện điểm chất lượng sống liên quan đến ho nhiều hơn nhóm máy giả (Sundar và cộng sự, 2020). Cỡ mẫu rất nhỏ, tác giả đề nghị cần nghiên cứu lớn hơn. Người hay ngáy to, được người nhà kể là có lúc ngừng thở nên đi khám chuyên khoa thay vì chỉ uống thuốc ho.

Các nguồn chúng tôi đọc không đề cập riêng tới suy tim. Tuy vậy, ho hoặc khó thở xuất hiện khi nằm, phải kê nhiều gối mới ngủ được, kèm phù chân là dấu hiệu cần đi khám tim mạch sớm (gợi ý thận trọng, không rút từ nguồn trong bài).

Làm gì để xoa dịu ho khan về đêm tại nhà?

Các bước dưới đây giúp giảm kích thích đường thở trong lúc chờ khám hoặc trong đợt ho sau cảm cúm. Chúng không thay cho việc tìm nguyên nhân.

1. Kê cao đầu giường nếu nghi trào ngược. Một tổng quan hệ thống gồm 5 thử nghiệm với 228 người lớn bị trào ngược cho thấy kê cao đầu giường (kê chân giường hoặc nằm gối nêm) cải thiện triệu chứng trào ngược; một thử nghiệm chéo chất lượng cao ghi nhận giảm điểm triệu chứng có ý nghĩa lâm sàng sau 6 tuần (Albarqouni và cộng sự, 2021). Tác giả lưu ý các nghiên cứu còn hạn chế về phương pháp. Kê cả phần đầu giường tốt hơn chồng nhiều gối làm gập cổ (gợi ý thực hành).
2. Ăn tối sớm, tránh nằm ngay sau ăn, hạn chế bữa khuya nhiều dầu mỡ, rượu bia (gợi ý thực hành).
3. Tránh khói và mùi hắc trong phòng ngủ: khói thuốc lá, nhang, nước hoa, chất tẩy rửa. Đây là những kích thích mà hướng dẫn ERS nêu là có thể gây ho ở người tăng nhạy cảm ho (Morice và cộng sự, 2020). Nếu bạn hút thuốc, bỏ thuốc là việc nên làm.
4. Giữ không khí phòng không quá khô, quá lạnh: để điều hòa ở mức vừa phải, không thổi thẳng vào mặt. Chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm trên người lớn về độ ẩm phòng và ho khan về đêm, nên đây chỉ là gợi ý thực hành.
5. Giữ mũi thông thoáng nếu có nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau; nằm hơi cao đầu cũng dễ thở hơn. Tham khảo bài tư thế nằm giúp giảm nghẹt mũi khi ngủ (gợi ý thực hành).
6. Uống đủ nước, nhấp vài ngụm nước ấm khi cơn ho khan làm khô rát họng (gợi ý thực hành).

Mật ong có giúp giảm ho khan về đêm không?

Bằng chứng có, nhưng ở bối cảnh nhiễm trùng hô hấp trên cấp tính, không phải ho mạn. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp 14 nghiên cứu cho thấy so với chăm sóc thông thường, mật ong cải thiện tần suất ho và mức độ ho; khi so với giả dược thì kết quả chưa rõ, và tác giả kêu gọi thêm thử nghiệm có giả dược chất lượng cao (Abuelgasim và cộng sự, 2020). Nghĩa là mật ong có thể đáng thử cho người lớn ho sau cảm lạnh, nhưng không giải quyết được ho do trào ngược, hen hay thuốc huyết áp.

Lưu ý thận trọng: người đái tháo đường cần tính lượng đường từ mật ong; không cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong (gợi ý thận trọng, không rút từ nguồn trong bài). Với trẻ nhỏ ho về đêm, cách xử trí khác người lớn, xem bài cách giảm ho cho trẻ vào ban đêm.

Ho khan về đêm bao lâu thì cần đi khám?

Mốc thời gian dễ nhớ theo hướng dẫn CHEST: ho trên 8 tuần là ho mạn và nên được khám để tìm nguyên nhân (Irwin và cộng sự, 2017). Không cần đợi đủ 8 tuần nếu có dấu hiệu cảnh báo. Bảng dưới so sánh hai tình huống:

Có thể theo dõi tại nhà	Cần đi khám sớm
Ho khan sau cảm cúm, đang nhẹ dần	Ho nặng dần hoặc kéo dài trên 8 tuần
Không sốt, ăn ngủ được	Sốt, vã mồ hôi đêm, sụt cân không rõ lý do
Không khó thở	Khó thở, thở rít, đau ngực
Không có đờm lẫn máu	Ho ra máu, dù chỉ ít
Không hút thuốc	Người hút thuốc lâu năm có cơn ho thay đổi tính chất

Cột “cần đi khám sớm” là các dấu hiệu cảnh báo thường được dùng trong thực hành lâm sàng; bảng do ban biên soạn tổng hợp, không trích nguyên văn từ một hướng dẫn cụ thể. Khi đi khám, nên ghi lại: ho từ bao giờ, giờ nào nặng nhất, các thuốc đang dùng, có ợ chua, nghẹt mũi, ngáy hay không. Những thông tin này giúp bác sĩ khoanh vùng nhanh hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ho khan về đêm có phải do lao phổi không?

Phần lớn không, nhưng ho kéo dài kèm sốt về chiều, vã mồ hôi đêm, sụt cân thì cần đi khám và chụp phim phổi.

Uống thuốc giảm ho có hết ho khan về đêm không?

Thuốc có thể làm dịu tạm thời nhưng không xử lý nguyên nhân. Dùng thuốc nào nên hỏi bác sĩ, dược sĩ.

Ngừng thuốc huyết áp thì bao lâu hết ho?

Ho do nhóm ức chế men chuyển thường hết trong 1–4 tuần sau khi ngừng, có khi tới 3 tháng (Dicpinigaitis, 2006). Chỉ đổi thuốc khi bác sĩ đồng ý.

Bật điều hòa có làm ho khan nặng hơn không?

Khí lạnh là một trong các kích thích có thể gây ho ở người tăng nhạy cảm ho (Morice và cộng sự, 2020). Để nhiệt độ vừa phải, không để gió thổi thẳng vào mặt.

Ho khan về đêm có lây không?

Tùy nguyên nhân. Ho sau nhiễm virus có thể lây trong giai đoạn đầu; ho do trào ngược, hen hay thuốc thì không lây.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Irwin RS, French CL, Chang AB, et al. Classification of Cough as a Symptom in Adults and Management Algorithms: CHEST Guideline and Expert Panel Report. Chest. 2017;153(1):196-209. doi:10.1016/j.chest.2017.10.016. PMID 29080708. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29080708/
2. Morice AH, Millqvist E, Bieksiene K, et al. ERS guidelines on the diagnosis and treatment of chronic cough in adults and children. Eur Respir J. 2020;55(1). doi:10.1183/13993003.01136-2019. PMID 31515408. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31515408/
3. Dicpinigaitis PV. Angiotensin-converting enzyme inhibitor-induced cough: ACCP evidence-based clinical practice guidelines. Chest. 2006;129(1 Suppl):169S-173S. doi:10.1378/chest.129.1_suppl.169S. PMID 16428706. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16428706/
4. Chan K, Ing A, Birring SS. Cough in obstructive sleep apnoea. Pulm Pharmacol Ther. 2015;35:129-31. doi:10.1016/j.pupt.2015.05.008. PMID 26068465. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26068465/
5. Sundar KM, Willis AM, Smith S, et al. A Randomized, Controlled, Pilot Study of CPAP for Patients with Chronic Cough and Obstructive Sleep Apnea. Lung. 2020;198(3):449-457. doi:10.1007/s00408-020-00354-1. PMID 32356074. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32356074/
6. Albarqouni L, Moynihan R, Clark J, et al. Head of bed elevation to relieve gastroesophageal reflux symptoms: a systematic review. BMC Fam Pract. 2021;22(1):24. doi:10.1186/s12875-021-01369-0. PMID 33468060. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33468060/
7. Abuelgasim H, Albury C, Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2020;26(2):57-64. doi:10.1136/bmjebm-2020-111336. PMID 32817011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32817011/

Đọc tiếp

• Khô họng, khát nước liên tục — là dấu hiệu của bệnh gì
• Nghẹt mũi khi ngủ về đêm — nguyên nhân và cách xử lý
• Da tổn thương do đeo khẩu trang lâu ngày
• Tay chân miệng — chăm sóc loét miệng cho trẻ
• Herpes môi tái phát — yếu tố khởi phát

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ