Trẻ dưới 1 tuổi bị tay chân miệng: chăm sóc và theo dõi

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Trẻ dưới 1 tuổi bị tay chân miệng cần được theo dõi sát hơn trẻ lớn, vì nhóm tuổi này dễ chuyển nặng hơn và dễ mất nước khi đau miệng bỏ bú. Với trẻ sơ sinh bị tay chân miệng, hoặc trẻ dưới 3 tháng có sốt, cha mẹ nên đưa đi khám ngay. Ở nhà, việc quan trọng là duy trì bú, đếm số tã ướt, hạ sốt đúng liều theo cân nặng và để ý giật mình, nôn, li bì, thở nhanh. Bé có một trong các dấu hiệu này cần nhập viện, không chờ đợi.

Tóm tắt nhanh

Vấn đề	Điều cần nhớ
Nguy cơ nặng	Trẻ dưới 1 tuổi dễ thành ca nặng hơn trẻ từ 5 tuổi trở lên.
Kháng thể từ mẹ	Giảm nhanh, gần như hết trước khi bé được 6 tháng.
Bú và nước	Cho bú cữ ngắn, nhiều lần; đếm số tã ướt mỗi ngày.
Đi viện ngay	Giật mình chới với, nôn nhiều, li bì, thở nhanh, sốt cao khó hạ, bỏ bú.

Tay chân miệng đang gia tăng, trẻ dưới 1 tuổi có dễ mắc không?

Theo Báo Đầu tư (06/10/2026) dẫn Cục Phòng bệnh, cả nước đã ghi nhận gần 100.000 ca tay chân miệng, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm 2025; 87,3% ca là trẻ dưới 5 tuổi. Tại Hà Nội, số liệu CDC Hà Nội công bố ngày 12/10/2026 ghi nhận 286 ca trong tuần, lũy kế 6.014 ca, chưa có ca tử vong (An ninh Thủ đô). Các bản tin không tách riêng số ca dưới 1 tuổi. Tinh thần chung là không chủ quan nhưng không hoang mang.

Vì sao trẻ dưới 1 tuổi dễ chuyển nặng hơn trẻ lớn?

Khảo sát toàn quốc ở Nhật Bản năm 2010, trong đợt dịch do EV71, cho thấy so với trẻ từ 5 tuổi trở lên, trẻ dưới 1 tuổi có nguy cơ thành ca nặng cao gấp khoảng 5,7 lần, trẻ 1 đến dưới 3 tuổi gấp khoảng 2,9 lần (Takechi và cộng sự, 2018).

Một lý do là kháng thể từ mẹ giảm nhanh. Tổng hợp 42 nghiên cứu ở Trung Quốc ghi nhận trung bình 78% trẻ sơ sinh có kháng thể với EV71, nhưng miễn dịch này gần như mất hết khi trẻ 5 tháng tuổi (Yang và cộng sự, 2015). Theo dõi hơn 1.000 cặp mẹ con, lượng kháng thể ở trẻ giảm một nửa sau khoảng 42 ngày (Wei và cộng sự, 2020).

Ở trẻ sơ sinh, enterovirus còn có thể gây bệnh nặng không giống tay chân miệng điển hình. Một nghiên cứu 9 năm ở Đài Loan ghi nhận ca nặng có tuổi trung vị 0,8 tuổi, so với 1,5 tuổi ở ca không nặng (Ho và cộng sự, 2026). Vì vậy, trẻ dưới 1 tháng tuổi có sốt, bú kém hay li bì cần được khám ngay dù chưa thấy nốt phỏng.

Trẻ dưới 1 tuổi bị tay chân miệng có biểu hiện gì khác trẻ lớn?

Bé chưa biết nói đau, nên dấu hiệu đầu tiên thường là thay đổi khi bú và khi ngủ. Bảng dưới đây là gợi ý thực hành để quan sát, không thay cho việc khám.

Biểu hiện	Trẻ lớn	Trẻ dưới 1 tuổi
Đau miệng	Kêu đau, không chịu ăn	Quấy khóc khi bú, mút vài hơi rồi nhả, chảy nhiều nước dãi
Nốt phỏng	Lòng bàn tay, bàn chân, trong miệng	Có thể thêm ở mông, vùng quấn tã; dễ nhầm với hăm tã
Sốt	Thường sốt nhẹ hoặc vừa	Có thể sốt nhẹ hoặc không sốt; dưới 3 tháng có sốt cần khám ngay

Diễn tiến chung theo từng ngày, xem bài trụ tay chân miệng: dấu hiệu theo từng ngày và các mức độ.

Cho bé bú thế nào và nhận biết mất nước ra sao?

Vết loét miệng làm bé đau khi mút, dẫn tới bú ít và mất nước. Trong một thử nghiệm ở Úc trên 100 trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi bị loét miệng do nhiễm trùng (gồm tay chân miệng) và uống kém, 72% trẻ đã mất nước nhẹ và 5% mất nước vừa khi đến viện (Hopper và cộng sự, 2017).

Tổng quan 29 nghiên cứu ở Trung Quốc thấy trẻ không được bú mẹ có nguy cơ thành ca nặng cao gấp khoảng 2 lần (Li và cộng sự, 2021); một nghiên cứu bệnh chứng với coxsackievirus A6 cho kết quả tương tự (Li và cộng sự, 2020), nhưng một tổng quan khác không thấy liên quan có ý nghĩa thống kê (Sun và cộng sự, 2018). Đây là nghiên cứu quan sát, chưa chứng minh nhân quả, nhưng là thêm lý do để duy trì bú mẹ khi bé ốm.

Gợi ý thực hành khi bé đau miệng:

1. Cho bú cữ ngắn, nhiều lần hơn ngày thường, kể cả ban đêm.
2. Bé bú bình hoặc đã ăn dặm: sữa ấm vừa hoặc nguội, cháo loãng để nguội; thử thìa, cốc nhỏ nếu bé sợ núm.
3. Không tự thay sữa bằng nước lọc, nước hoa quả cho bé dưới 6 tháng; hỏi nhân viên y tế trước khi cho dùng dung dịch bù nước.
4. Đếm tã ướt: ít hơn hẳn ngày thường, hoặc tã khô nhiều giờ liền, cần đưa bé đi khám.

Dấu hiệu mất nước cần khám trong ngày: môi khô, khóc ít nước mắt, thóp lõm, nước tiểu sẫm, bé lừ đừ. Cách cho ăn chi tiết hơn, xem bài trẻ bị tay chân miệng đau miệng, biếng ăn.

Dấu hiệu nào ở trẻ dưới 1 tuổi cần nhập viện ngay?

Tổng quan 11 nghiên cứu cho thấy sốt trên 3 ngày, nôn, run chi, khó thở, li bì, co giật và nhiễm EV71 liên quan rõ với ca nặng (Sun và cộng sự, 2018). Với coxsackievirus A6, sốt đỉnh trên 39°C đi kèm nguy cơ nặng cao gấp khoảng 4 lần (Li và cộng sự, 2020).

Mức	Dấu hiệu ở bé	Nên làm
Theo dõi tại nhà (đã được khám)	Vài nốt phỏng, loét miệng, vẫn bú được, sốt nhẹ hạ được	Theo dõi hằng ngày, tái khám theo hẹn
Đi khám trong ngày	Bú kém hẳn, tã ướt ít, sốt trên 2 ngày, sốt từ 39°C, nôn	Đưa bé đến cơ sở y tế
Cấp cứu ngay	Giật mình chới với, run chi, li bì khó đánh thức, thở nhanh, da nổi vân tím, co giật	Gọi 115 hoặc tới bệnh viện gần nhất

Cách xếp mức trên là gợi ý dựa trên các dấu hiệu nặng trong nghiên cứu và phân độ chung của Bộ Y tế; bác sĩ quyết định nhập viện. Với trẻ dưới 1 tuổi, nên đưa đi khám sớm hơn trẻ lớn. Xem thêm dấu hiệu tay chân miệng chuyển nặng.

Chăm sóc và theo dõi bé tại nhà mỗi ngày thế nào?

1. Đo nhiệt độ vài lần mỗi ngày; ghi giờ, số đo và số lần giật mình khi ngủ.
2. Hạ sốt: paracetamol theo cân nặng, đúng liều bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn; không dùng aspirin; lau người bằng nước ấm, không chườm đá, không ủ kín.
3. Kiểm tra miệng, tay, chân, mông mỗi ngày; không chọc vỡ nốt phỏng, cắt ngắn móng tay bé.
4. Rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần thay tã, vì virus có trong phân. Đọc thêm tay chân miệng lây qua đường nào.
5. Không tự ý dùng kháng sinh, thuốc bôi, lá đắp; tái khám đúng hẹn.

Các bước trên là gợi ý thực hành theo khuyến cáo chung. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Chăm sóc vết loét miệng cho trẻ dưới 1 tuổi thế nào cho an toàn?

Với bé nhỏ, chăm sóc miệng chủ yếu là giữ sạch nhẹ nhàng để bé bú được, không chà xát vết loét. Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên nào cho thấy một loại xịt hay gel làm tay chân miệng khỏi nhanh hơn. Trong thử nghiệm ở Úc nói trên, gel lidocaine bôi miệng gần như không làm trẻ uống nhiều hơn so với giả dược (Hopper và cộng sự, 2017); không tự bôi thuốc tê cho trẻ nhỏ.

Dung dịch xịt họng Plasmakare H Spray (250004481/PCBB-HN) là trang thiết bị y tế loại B. Chủ sở hữu số lưu hành: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare, 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bú mẹ hoàn toàn có bị tay chân miệng không?

Có thể, vì kháng thể mẹ truyền sang giảm nhanh trong vài tháng đầu.

Mẹ bị tay chân miệng có nên tiếp tục cho con bú?

Gợi ý thực hành: thường không cần ngừng bú; mẹ rửa tay kỹ, đeo khẩu trang, không hôn bé và hỏi bác sĩ.

Nốt ở mông bé là hăm tã hay tay chân miệng?

Nốt phỏng nhỏ kèm loét miệng hoặc nốt ở lòng bàn tay, bàn chân gợi ý tay chân miệng; hăm tã thường là mảng đỏ. Nghi ngờ thì đưa bé đi khám.

Bé đã khỏi có bị lại không?

Có thể, vì bệnh do nhiều chủng enterovirus gây ra.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Takechi M, Fukushima W, Nakano T, et al. Nationwide Survey of Pediatric Inpatients With Hand, Foot, and Mouth Disease, Herpangina, and Associated Complications During an Epidemic Period in Japan: Estimated Number of Hospitalized Patients and Factors Associated With Severe Cases. J Epidemiol. 2018;29(9):354-362. doi:10.2188/jea.JE20180060. PMID 30416163. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30416163/
2. Yang B, Wu P, Wu JT, et al. Seroprevalence of Enterovirus 71 Antibody Among Children in China: A Systematic Review and Meta-analysis. Pediatr Infect Dis J. 2015;34(12):1399-406. doi:10.1097/INF.0000000000000900. PMID 26368058. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26368058/
3. Wei X, Yang J, Gao L, et al. The transfer and decay of maternal antibodies against enterovirus A71, and dynamics of antibodies due to later natural infections in Chinese infants: a longitudinal, paired mother-neonate cohort study. Lancet Infect Dis. 2020;21(3):418-426. doi:10.1016/S1473-3099(20)30480-1. PMID 33031750. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33031750/
4. Ho SY, Liu YC, Ho SY, et al. Emergence of Echovirus 11 in Severe and Neonatal Enterovirus Infections: A 9-Year Retrospective Study in Taiwan Before and After the COVID-19 Pandemic. J Med Virol. 2026;98(4):e70929. doi:10.1002/jmv.70929. PMID 42007820. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42007820/
5. Hopper SM, McCarthy M, Tancharoen C, et al. What do Clinicians Perceive as a Successful “Trial of Fluids”?: A Secondary Assessment of a Randomized Controlled Trial. Pediatr Emerg Care. 2017;33(4):230-233. doi:10.1097/PEC.0000000000000464. PMID 26181504. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26181504/
6. Li P, Huang Y, Zhu D, et al. Risk Factors for Severe Hand-Foot-Mouth Disease in China: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Pediatr. 2021;9:716039. doi:10.3389/fped.2021.716039. PMID 34858899. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34858899/
7. Li Y, Xiong T, Meng Y, et al. Risk factors for severe hand, foot, and mouth disease infected with Coxsackievirus A6: A hospital-based case-control study. J Med Virol. 2020;92(12):3144-3150. doi:10.1002/jmv.26343. PMID 32706451. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32706451/
8. Sun BJ, Chen HJ, Chen Y, et al. The Risk Factors of Acquiring Severe Hand, Foot, and Mouth Disease: A Meta-Analysis. Can J Infect Dis Med Microbiol. 2018;2018:2751457. doi:10.1155/2018/2751457. PMID 30046361. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30046361/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Đầu tư (06/10/2026). Tay chân miệng gia tăng tại Hà Nội, cảnh báo nguy cơ dịch bệnh phức tạp. https://baodautu.vn/tay-chan-mieng-gia-tang-tai-ha-noi-canh-bao-nguy-co-dich-benh-phuc-tap-d714194.html
• An ninh Thủ đô, số liệu CDC Hà Nội ngày 12/10/2026 (trang không ghi ngày đăng). https://anninhthudo.vn/ha-noi-ghi-nhan-400-truong-hop-mac-sot-xuat-huyet-phat-hien-12-o-dich-moi-post671743.antd

Đọc tiếp

• Tay chân miệng: chăm sóc nốt phỏng ngoài da và loét miệng cho trẻ
• Chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà
• Tay chân miệng ở người lớn
• Gel sát khuẩn da có dùng được cho trẻ nhỏ không?
• Cách phòng bệnh tay chân miệng

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ