Trẻ bị tay chân miệng đau miệng, biếng ăn: cho ăn uống thế nào

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 20/10/2026

Khi trẻ bị tay chân miệng, việc cần giữ trước tiên là uống đủ nước, vì vết loét trong miệng làm trẻ đau, sợ nuốt và dễ thiếu nước. Với câu hỏi “tay chân miệng ăn gì”, nguyên tắc chung là thức ăn mềm, lỏng, để nguội hoặc mát, không chua, không cay, không mặn, chia nhiều bữa nhỏ; trẻ bú mẹ thì tiếp tục cho bú. Phần lớn đây là gợi ý thực hành, vì bệnh thường tự khỏi sau 7–10 ngày và điều trị chủ yếu là hỗ trợ (Leung và cộng sự, 2022). Giảm đau theo chỉ dẫn của bác sĩ, dược sĩ; trẻ tiểu ít, li bì cần đi khám.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Vì sao trẻ bỏ ăn?	Vết loét ở lưỡi, lợi, vòm họng gây đau khi nhai, nuốt
Nên cho ăn gì?	Cháo loãng, súp, sữa, sữa chua, để nguội hoặc mát
Nên tránh gì?	Đồ chua, cay, mặn, nóng, cứng, giòn
Giảm đau thế nào?	Theo cân nặng, theo chỉ dẫn; trẻ mất nước không tự dùng ibuprofen
Khi nào đi khám?	Tiểu ít, khóc không có nước mắt, li bì, nôn nhiều, giật mình

Tay chân miệng đang gia tăng ra sao và vì sao cần để ý chuyện ăn uống của trẻ?

Theo Cục Phòng bệnh, cả nước đã ghi nhận gần 100.000 ca tay chân miệng, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm 2025, 87,3% là trẻ dưới 5 tuổi (Báo Đầu tư, 06/10/2026). Theo số liệu CDC Hà Nội công bố ngày 12/10/2026, Hà Nội ghi nhận 286 ca trong tuần, lũy kế từ đầu năm 6.014 ca, chưa có ca tử vong (An ninh Thủ đô). Trẻ nhỏ chưa nói rõ được mình đau, nên cha mẹ thường chỉ nhận ra qua việc trẻ bỏ bú, bỏ ăn. Không chủ quan nhưng không hoang mang: giữ cho trẻ đủ nước là việc làm được ngay tại nhà.

Vì sao trẻ bị tay chân miệng đau miệng và biếng ăn?

Bệnh có đặc điểm là tổn thương gây đau trong miệng, kèm ban ở lòng bàn tay, bàn chân; trẻ dưới 5 tuổi hay mắc nhất (Leung và cộng sự, 2022). Phỏng nước trong miệng vỡ thành vết loét nông, nên mỗi lần nhai, nuốt trẻ bị xót, khóc khi bú, ngậm nước rồi nhổ ra, chảy dãi.

Thiếu nước thường đáng lo hơn ăn kém vài ngày (gợi ý thực hành). Trong 100 trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi loét miệng do nhiễm trùng, kể cả tay chân miệng, uống kém, đến khoa cấp cứu nhi ở Úc, 72% đã mất nước nhẹ và 5% mất nước vừa (Hopper và cộng sự, 2017). Phân biệt với nhiệt miệng xem bài Tay chân miệng: chăm sóc nốt phỏng ngoài da và loét miệng cho trẻ.

Tay chân miệng ăn gì, kiêng gì cho đỡ đau?

Chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm nào so sánh chế độ ăn cho trẻ bị tay chân miệng. Bảng dưới là gợi ý thực hành: giảm cọ xát, kích thích lên vết loét, giữ đủ nước và năng lượng.

Nhóm	Nên chọn	Nên tránh
Đồ uống	Nước lọc, sữa, oresol pha đúng hướng dẫn	Nước cam, chanh, nước có ga, đồ nóng
Bữa chính	Cháo loãng, súp, cơm nát chan canh, trứng hấp	Đồ chiên, bánh giòn, thịt dai
Món phụ	Sữa chua, chuối, bơ nghiền, thạch mát	Dứa, cam, quýt, xoài xanh
Gia vị	Nêm nhạt, để nguội	Ớt, tiêu, nước chấm đậm, dưa muối

Không cần kiêng sữa, trứng, thịt, cá nếu trẻ vẫn ăn được và không dị ứng; kiêng khem chỉ làm trẻ thiếu chất (gợi ý thực hành).

Cho trẻ ăn uống thế nào khi trẻ sợ đau, từ chối ăn?

1. Uống trước, ăn sau: từng ngụm nhỏ, cách 10–15 phút một lần, bằng thìa hoặc cốc nhỏ.
2. Giảm đau trước bữa nếu bác sĩ, dược sĩ đã hướng dẫn thuốc.
3. Chia 6–8 bữa nhỏ thay cho 3 bữa lớn.
4. Không ép ăn: dễ làm trẻ nôn, sợ bữa ăn.
5. Ghi lại lượng uống, số lần đi tiểu để báo bác sĩ.

Các bước trên là gợi ý thực hành. Khi khám, bác sĩ có thể cho trẻ “thử uống”: trong nghiên cứu của Hopper và cộng sự (2017), bác sĩ cấp cứu thường coi uống trên 9 ml/kg trong một giờ là đạt, dưới 5 ml/kg là chưa đạt. Đây không phải ngưỡng để tự quyết định ở nhà.

Dấu hiệu mất nước nào cần đưa trẻ đi khám?

Ở nhà, hãy đếm số lần đi tiểu hoặc tã ướt, nhìn môi, lưỡi và nước mắt khi khóc. Tự đánh giá có giới hạn: tổng quan 13 nghiên cứu ở trẻ 1 tháng đến 5 tuổi cho thấy dấu hiệu khám có ích nhất là thời gian làm đầy mao mạch kéo dài, da giảm đàn hồi và kiểu thở bất thường; kết hợp nhiều dấu hiệu tốt hơn từng dấu hiệu riêng lẻ (Steiner và cộng sự, 2004). Ngay cả bác sĩ cũng khó ước lượng chính xác, nên khi nghi ngờ, hãy cho trẻ đi khám.

Đi khám trong ngày nếu trẻ tiểu ít hẳn, tã khô nhiều giờ, môi khô, khóc không có nước mắt, mắt trũng, li bì (gợi ý thực hành). Oresol phải pha đúng lượng nước ghi trên gói. Chăm sóc chung xem bài Chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà.

Trẻ còn bú mẹ hoặc bú bình thì cho bú thế nào?

Hãy tiếp tục cho bú, nhiều cữ, mỗi cữ ngắn hơn; trẻ không chịu ngậm vú thì vắt sữa cho uống bằng thìa, cốc (gợi ý thực hành). Trong tổng hợp 29 nghiên cứu tại Trung Quốc, trẻ không được bú mẹ có nguy cơ mắc thể nặng cao hơn, tỷ số chênh 2,01 (Li và cộng sự, 2021); đây là nghiên cứu quan sát, chỉ cho thấy mối liên quan. Trẻ dưới 6 tháng, trẻ sinh non hay có bệnh nền mà bỏ bú cần được khám sớm. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Giảm đau cho trẻ thế nào để trẻ chịu ăn uống?

Chưa có thuốc kháng virus được phê duyệt cho bệnh này; điều trị chủ yếu là hỗ trợ (Leung và cộng sự, 2022). Paracetamol và ibuprofen có mức dung nạp tương tự nhau trong các thử nghiệm (Southey và cộng sự, 2009).

• Liều theo cân nặng, đúng khoảng cách, theo bác sĩ, dược sĩ.
• Trẻ đang mất nước, nôn nhiều: không tự cho ibuprofen. Trong 25 trẻ tổn thương thận cấp liên quan thuốc chống viêm không steroid, phần lớn là trẻ lớn, 80% bị thiếu dịch và 63% chỉ dùng liều thông thường (Misurac và cộng sự, 2023).
• Phối hợp hoặc xen kẽ hai thuốc hạ nhiệt nhiều hơn nhưng chưa rõ trẻ dễ chịu hơn (Wong và cộng sự, 2013); chỉ làm khi bác sĩ hướng dẫn.
• Không dùng aspirin cho trẻ (gợi ý thận trọng).

Vệ sinh miệng và làm dịu vết loét: biện pháp nào có căn cứ?

Sau ăn, lau nhẹ lưỡi, lợi bằng gạc mềm thấm nước muối sinh lý; trẻ biết súc thì súc rồi nhổ ra (gợi ý thực hành; xem bài Trẻ em và bà bầu có nên súc miệng bằng nước muối?). Trong thử nghiệm ngẫu nhiên đối chứng giả dược ở 100 trẻ loét miệng do nhiễm trùng, gel lidocain 2% không giúp trẻ uống nhiều hơn giả dược: 8,49 so với 9,31 ml/kg trong một giờ (Hopper và cộng sự, 2013). Vì vậy không tự bôi gel gây tê hay đắp lá lên vết loét. Chưa có thử nghiệm cho thấy dung dịch xịt hay súc tại chỗ làm bệnh khỏi nhanh hơn; chúng chỉ hỗ trợ chăm sóc.

Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng. Dung dịch xịt họng Plasmakare H Spray: trang thiết bị y tế loại B, lưu hành theo 250004481/PCBB-HN. Chủ sở hữu số lưu hành: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare, số 558 đường Quang Trung, phường Dương Nội, thành phố Hà Nội.

Câu hỏi thường gặp

Cho trẻ ăn kem, uống đồ mát có được không?

Đồ mát giúp nhiều trẻ đỡ xót; chưa có nghiên cứu riêng. Cho lượng vừa phải, không thay bữa chính.

Trẻ ăn rất ít mấy ngày có sao không?

Nếu vẫn uống đủ, tiểu bình thường, chơi được thì có thể theo dõi; trẻ bỏ cả uống thì đi khám.

Có cần cho trẻ uống thêm vitamin không?

Các nguồn chúng tôi đọc không đề cập; hãy hỏi bác sĩ trước.

Bát, thìa của trẻ bệnh có cần để riêng không?

Nên để riêng, rửa kỹ; người chăm sóc rửa tay trước khi nấu và sau khi thay tã (gợi ý thực hành).

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Leung AKC, Lam JM, Barankin B, et al. Hand, Foot, and Mouth Disease: A Narrative Review. Recent Adv Inflamm Allergy Drug Discov. 2022;16(2):77-95. doi:10.2174/1570180820666221024095837. PMID 36284392. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36284392/
2. Hopper SM, McCarthy M, Tancharoen C, et al. What do Clinicians Perceive as a Successful “Trial of Fluids”?: A Secondary Assessment of a Randomized Controlled Trial. Pediatr Emerg Care. 2017;33(4):230-233. doi:10.1097/PEC.0000000000000464. PMID 26181504. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26181504/
3. Steiner MJ, DeWalt DA, Byerley JS. Is this child dehydrated? JAMA. 2004;291(22):2746-54. doi:10.1001/jama.291.22.2746. PMID 15187057. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15187057/
4. Li P, Huang Y, Zhu D, et al. Risk Factors for Severe Hand-Foot-Mouth Disease in China: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Pediatr. 2021;9:716039. doi:10.3389/fped.2021.716039. PMID 34858899. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34858899/
5. Southey ER, Soares-Weiser K, Kleijnen J. Systematic review and meta-analysis of the clinical safety and tolerability of ibuprofen compared with paracetamol in paediatric pain and fever. Curr Med Res Opin. 2009;25(9):2207-22. doi:10.1185/03007990903116255. PMID 19606950. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19606950/
6. Misurac JM, Grinsell MM, Narus JH, et al. NSAID-associated acute kidney injury in hospitalized children – a prospective Pediatric Nephrology Research Consortium study. Pediatr Nephrol. 2023;38(9):3109-3116. doi:10.1007/s00467-023-05916-y. PMID 36943469. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36943469/
7. Wong T, Stang AS, Ganshorn H, et al. Combined and alternating paracetamol and ibuprofen therapy for febrile children. Cochrane Database Syst Rev. 2013;2013(10):CD009572. doi:10.1002/14651858.CD009572.pub2. PMID 24174375. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24174375/
8. Hopper SM, McCarthy M, Tancharoen C, et al. Topical lidocaine to improve oral intake in children with painful infectious mouth ulcers: a blinded, randomized, placebo-controlled trial. Ann Emerg Med. 2013;63(3):292-9. doi:10.1016/j.annemergmed.2013.08.022. PMID 24210368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24210368/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Đầu tư (06/10/2026). Tay chân miệng gia tăng tại Hà Nội, cảnh báo nguy cơ dịch bệnh phức tạp. https://baodautu.vn/tay-chan-mieng-gia-tang-tai-ha-noi-canh-bao-nguy-co-dich-benh-phuc-tap-d714194.html
• An ninh Thủ đô, số liệu CDC Hà Nội ngày 12/10/2026 (trang không ghi ngày đăng). https://anninhthudo.vn/ha-noi-ghi-nhan-400-truong-hop-mac-sot-xuat-huyet-phat-hien-12-o-dich-moi-post671743.antd

Đọc tiếp

• Chăm sóc nốt phỏng và loét miệng khi trẻ bị tay chân miệng
• Cách phòng bệnh tay chân miệng
• Gel sát khuẩn da có dùng được cho trẻ nhỏ không?
• Thủy đậu ở trẻ — chăm sóc nốt phỏng
• Chốc lở ở trẻ mùa hè — nhận biết và chăm sóc da

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ