Vệ sinh mũi họng hằng ngày mùa cúm: rửa mũi, súc họng có giúp gì?

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Vệ sinh mũi họng mùa cúm bằng nước muối giúp mũi họng sạch, dễ chịu hơn, nhưng chưa có bằng chứng chắc chắn rằng nó giúp tránh được cúm. Một thử nghiệm ở Nhật thấy súc họng bằng nước lã giảm số lần nhiễm khuẩn hô hấp trên (Satomura và cộng sự, 2005), còn thử nghiệm ở Canada không thấy lợi ích (Goodall và cộng sự, 2014). Xịt nước muối khi mới chớm bệnh giúp giảm số ngày ốm trong một thử nghiệm lớn ở Anh (Little và cộng sự, 2024). Đây là thói quen hỗ trợ, không thay vaccine, rửa tay hay đi khám.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Súc họng hằng ngày có ích không?	Kết quả trái chiều
Xịt, rửa mũi nước muối có ích không?	Có thể giảm nhẹ số ngày ốm; chưa chứng minh riêng với cúm
Có thay được vaccine cúm không?	Không
Điều quan trọng nhất khi rửa mũi?	Nước đun sôi để nguội, nước cất hoặc vô khuẩn; bình riêng
Trẻ chưa biết súc họng?	Không ép súc; nhỏ mũi nước muối

Mùa cúm năm nay đang diễn biến ra sao?

Theo Báo Tin tức (16/10/2026), CDC TP.HCM ghi nhận trong tuần 40 có 34.664 ca viêm hô hấp cấp, tăng hơn 64% so với trung bình 4 tuần trước; trong 151 mẫu dương tính cúm, cúm A/H1 2009 chiếm gần 77%. Báo Sức khỏe & Đời sống (17/10/2026) dẫn CDC Hà Nội: thời gian gần đây mỗi tuần có “khoảng 200-300 trường hợp bị cúm vào điều trị tại các cơ sở y tế trên địa bàn”. Không chủ quan nhưng không hoang mang; chi tiết xem bài tình hình cúm A tại Việt Nam.

Vệ sinh mũi họng hằng ngày làm được gì và không làm được gì?

Rửa mũi, súc họng giúp đẩy bớt dịch nhầy, bụi, chất kích ứng và giữ niêm mạc ẩm, nhờ đó dễ thở, dễ ngủ hơn khi sổ mũi, nghẹt mũi (kiến thức nền). Nhưng virus cúm lây qua giọt bắn và qua tay chạm mắt, mũi, miệng, có thể vào niêm mạc trước khi ta kịp rửa. Ngay cả rửa tay, tổng quan Cochrane 2023 cũng chỉ thấy giảm khoảng 14% số người bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp, còn với cúm có xét nghiệm xác nhận thì khác biệt không rõ (Jefferson và cộng sự, 2023). Vì vậy vệ sinh mũi họng không phải “lá chắn”; tiêm vaccine cúm hằng năm vẫn là nền tảng. Triệu chứng, đường lây, nhóm nguy cơ xem bài trụ Bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Súc họng mỗi ngày có giúp ít bị nhiễm khuẩn hô hấp hơn không?

Bằng chứng trái chiều. Thử nghiệm ngẫu nhiên ở Nhật mùa đông 2002–2003 chia 387 người khỏe 18–65 tuổi thành ba nhóm: súc họng nước lã, súc povidone-iodine pha loãng (ít nhất 3 lần mỗi ngày) và nhóm sinh hoạt bình thường, theo dõi 60 ngày. Số lần nhiễm khuẩn hô hấp trên đầu tiên là 0,26 lần trên 30 người-ngày ở nhóm chứng, 0,17 ở nhóm súc nước lã (giảm khoảng 36%) và 0,24 ở nhóm povidone-iodine, khác biệt không rõ (Satomura và cộng sự, 2005).

Ngược lại, ở 600 sinh viên Canada, 28,3% người súc họng báo bị nhiễm khuẩn hô hấp trên so với 21,7% người không súc, khác biệt không có ý nghĩa thống kê (Goodall và cộng sự, 2014). Cả hai nghiên cứu đo nhiễm khuẩn hô hấp trên nói chung, không riêng cúm. Súc họng là thói quen rẻ, ít rủi ro, nhưng không thể nói súc họng giúp tránh cúm.

Xịt, rửa mũi nước muối có giúp ít ốm hoặc nhanh khỏi hơn?

Có tín hiệu tích cực, nhưng cần đọc kỹ điều kiện nghiên cứu. Thử nghiệm tại 332 phòng khám ở Anh (13.799 người lớn có bệnh nền, từ 65 tuổi hoặc hay bị nhiễm khuẩn hô hấp) hướng dẫn xịt nước muối khi có dấu hiệu bệnh đầu tiên hoặc sau khi có thể đã phơi nhiễm, tối đa 6 lần mỗi ngày. Sau 6 tháng, nhóm này có trung bình 6,4 ngày ốm so với 8,2 ngày ở nhóm chăm sóc thường quy, và dùng kháng sinh ít hơn (Little và cộng sự, 2024). Đây là thử nghiệm nhãn mở, số ngày ốm do người tham gia tự báo cáo, tính chung mọi bệnh hô hấp.

Ở một trường mẫu giáo tại Trung Quốc (234 trẻ, phân nhóm ngẫu nhiên theo cụm), xịt rửa mũi bằng nước biển sinh lý hai lần mỗi ngày đi kèm tỷ lệ nhiễm khuẩn hô hấp trên cấp trong học kỳ 45,83% so với 71,05% ở nhóm không can thiệp, nhưng tỷ lệ phát hiện virus không khác nhau (Luo và cộng sự, 2025). Khi đã bị bệnh, tổng quan Cochrane (5 thử nghiệm, 544 trẻ em, 205 người lớn) cho thấy rửa mũi có thể giảm nhẹ chảy mũi, nghẹt mũi, nhưng bằng chứng chất lượng thấp (King và cộng sự, 2015).

Biện pháp	Kết quả chính	Mức bằng chứng
Súc họng nước lã hằng ngày	Một thử nghiệm giảm, một thử nghiệm không khác biệt	Trái chiều
Xịt nước muối khi chớm bệnh	Ít ngày ốm, ít kháng sinh hơn (Little 2024)	Thử nghiệm lớn, nhãn mở
Xịt rửa mũi hằng ngày ở trẻ mẫu giáo	Ít đợt nhiễm khuẩn hô hấp hơn (Luo 2025)	Một trường, cần thêm nghiên cứu
Rửa mũi khi đã bị bệnh	Đỡ nhẹ chảy mũi, nghẹt mũi (King 2015)	Thấp

Rửa mũi, súc họng hằng ngày thế nào cho an toàn?

Rủi ro lớn nhất nằm ở nguồn nước. Năm 2011 ở Mỹ, hai người tử vong vì viêm não màng não do amip Naegleria fowleri sau khi thường xuyên rửa xoang bằng nước máy; amip được tìm thấy trong nước tại nhà (Yoder và cộng sự, 2012). Dung dịch tự pha để ở nhiệt độ phòng mọc vi khuẩn ở 35,1% mẫu, có mẫu chỉ sau 24 giờ; mẫu để tủ lạnh không mọc (Hardy và cộng sự, 2015).

1. Rửa tay trước khi pha và trước khi rửa mũi.
2. Dùng nước đun sôi để nguội tới ấm, nước cất hoặc nước vô khuẩn; không dùng nước máy trực tiếp.
3. Pha đúng lượng muối, vừa đủ dùng, phần thừa đổ đi.
4. Rửa mũi: cúi người, há miệng thở, cho dung dịch vào một bên chảy ra bên kia; không bơm mạnh.
5. Súc họng: súc vài giây rồi nhổ ra, không nuốt.
6. Rửa bình, cốc bằng xà phòng, để khô; mỗi người dùng riêng.

Bước 2 và 3 dựa trên hai nghiên cứu trên; các bước khác là gợi ý thực hành. Số lần mỗi ngày chưa có mốc chuẩn; có thể rửa mũi khi về từ nơi đông người, bụi khói hoặc khi mũi khô, nghẹt (gợi ý thực hành). Đau tai, chảy máu mũi, xót nhiều thì dừng và hỏi bác sĩ.

Trẻ nhỏ, bà bầu, người cao tuổi cần lưu ý gì?

Trẻ chưa biết súc và nhổ thì không ép súc họng vì dễ sặc, nuốt phải; nhỏ nước muối sinh lý và lau sạch mũi thường đủ (gợi ý thực hành). Bà bầu, mẹ cho con bú xem bài trẻ em và bà bầu có nên súc miệng bằng nước muối. Người cao tuổi, người bệnh tim, phổi, đái tháo đường dễ bị cúm nặng: vệ sinh mũi họng không thay vaccine và việc đi khám sớm. Họng đau rát khi đã bị cúm, xem cách làm dịu họng tại nhà khi bị cúm A. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Nên chọn dung dịch, dụng cụ vệ sinh mũi họng thế nào?

Gợi ý thực hành: chọn dung dịch pha sẵn hoặc gói muối định lượng để tránh pha sai; bình rửa dễ tháo rửa, dùng riêng; dung dịch súc họng dùng đúng lượng ghi trên nhãn. Các nghiên cứu trên chỉ cho thấy vai trò hỗ trợ; biện pháp chính vẫn là vaccine, rửa tay, che miệng khi ho, nghỉ ở nhà khi ốm.

Câu hỏi thường gặp

Rửa mũi hằng ngày có hại niêm mạc không?

Các thử nghiệm chỉ ghi nhận khó chịu nhẹ ở mũi (King và cộng sự, 2015). Thấy khô rát thì giảm số lần.

Súc họng bằng nước lã hay nước muối?

Thử nghiệm ở Nhật dùng nước lã; chưa có so sánh trực tiếp. Nước phải sạch, súc xong nhổ ra.

Đã tiêm vaccine cúm có cần rửa mũi, súc họng?

Không bắt buộc; đây là thói quen tùy chọn, không làm tăng tác dụng của vaccine.

Người nhà đang bị cúm, rửa mũi có giúp mình tránh lây?

Chưa có bằng chứng đủ chắc. Hãy rửa tay, giữ khoảng cách, thông gió; thời gian lây xem bài cúm A bao lâu thì hết lây.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Satomura K, Kitamura T, Kawamura T, et al. Prevention of upper respiratory tract infections by gargling: a randomized trial. Am J Prev Med. 2005;29(4):302-7. doi:10.1016/j.amepre.2005.06.013. PMID 16242593. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16242593/
2. Goodall EC, Granados AC, Luinstra K, et al. Vitamin D3 and gargling for the prevention of upper respiratory tract infections: a randomized controlled trial. BMC Infect Dis. 2014;14:273. doi:10.1186/1471-2334-14-273. PMID 24885201. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24885201/
3. Little P, Vennik J, Rumsby K, et al. Nasal sprays and behavioural interventions compared with usual care for acute respiratory illness in primary care: a randomised, controlled, open-label, parallel-group trial. Lancet Respir Med. 2024;12(8):619-632. doi:10.1016/S2213-2600(24)00140-1. PMID 39004091. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39004091/
4. Jefferson T, Dooley L, Ferroni E, et al. Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses. Cochrane Database Syst Rev. 2023;1(1):CD006207. doi:10.1002/14651858.CD006207.pub6. PMID 36715243. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36715243/
5. Luo C, Yang Y, Fang Q, et al. One prospective study of physiologic sea saline nasal care on the incidence of acute upper respiratory tract infections and changes of pharyngeal pathogens in children during kindergarten daycare. BMC Pediatr. 2025;26(1):39. doi:10.1186/s12887-025-06424-8. PMID 41388382. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41388382/
6. King D, Mitchell B, Williams CP, et al. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(4):CD006821. doi:10.1002/14651858.CD006821.pub3. PMID 25892369. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25892369/
7. Yoder JS, Straif-Bourgeois S, Roy SL, et al. Primary amebic meningoencephalitis deaths associated with sinus irrigation using contaminated tap water. Clin Infect Dis. 2012;55(9):e79-85. doi:10.1093/cid/cis626. PMID 22919000. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22919000/
8. Hardy ET, Stringer SP, O’Callaghan R, et al. Strategies for decreasing contamination of homemade nasal saline irrigation solutions. Int Forum Allergy Rhinol. 2015;6(2):140-2. doi:10.1002/alr.21613. PMID 26290494. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26290494/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Tin tức (16/10/2026). TP Hồ Chí Minh: Dịch cúm A đang lan nhanh, người dân cần chủ động phòng bệnh. https://baotintuc.vn/tp-ho-chi-minh-dich-cum-a-dang-lan-nhanh-nguoi-dan-can-chu-dong-phong-benh-post1394597.html
• Báo Sức khỏe & Đời sống (17/10/2026). Hà Nội có hàng trăm ca cúm nhập viện mỗi tuần, cần chú ý khi bị sốt. https://suckhoedoisong.vn/ha-noi-co-hang-tram-ca-cum-nhap-vien-moi-tuan-can-chu-y-khi-bi-sot-169261015085929394.htm

Đọc tiếp

• Cúm mùa: nguyên nhân, triệu chứng
• Chủng cúm A đang lưu hành mùa 2026-2027
• Cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện
• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi
• H-Spray và nước súc họng PlasmaKare

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ