Khử khuẩn nhà cửa, đồ chơi khi trẻ bị tay chân miệng: dùng chất gì

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Khi trẻ bị tay chân miệng, hãy rửa sạch bề mặt bằng xà phòng rồi khử khuẩn bằng dung dịch chứa clo (nước Javen, Cloramin B) pha đúng hướng dẫn, thay vì chỉ lau cồn. Virus gây bệnh không có vỏ bọc nên chịu được cồn 70–75% (Chang và cộng sự, 2013). Trong phòng thí nghiệm, natri hypoclorit 3.120 ppm (khoảng 0,3%) bất hoạt hoàn toàn EV71 và CA16 sau 5 phút (Kadurugamuwa và cộng sự, 2011). Dưới đây là cách khử khuẩn tay chân miệng tại nhà, kèm cách pha theo cơ quan y tế.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Chất nên dùng?	Dung dịch clo: Cloramin B 2% lau sàn (Bộ Y tế), Javen pha theo nhãn
Cồn 70–75% có đủ không?	Không, giảm EV71 rất ít
Thứ tự đúng?	Rửa sạch trước, khử khuẩn sau, tráng đồ hay ngậm
Ưu tiên chỗ nào?	Đồ chơi, bô, chỗ thay tã, tay nắm cửa
Điều cấm kỵ?	Trộn Javen với chất tẩy khác; để hóa chất trong tầm tay trẻ

Tay chân miệng đang gia tăng thế nào?

Theo Cục Phòng bệnh, từ đầu năm đến thời điểm bài báo ngày 06/10/2026, cả nước ghi nhận gần 100.000 ca, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm 2025; 87,3% là trẻ dưới 5 tuổi (Báo Đầu tư, 06/10/2026). Tại Hà Nội, số liệu CDC Hà Nội ngày 12/10/2026 ghi nhận 286 ca trong tuần, lũy kế 6.014 ca, chưa có ca tử vong (An ninh Thủ đô). Không chủ quan nhưng không hoang mang.

Virus bám trên đồ chơi và bề mặt bao lâu?

Lấy mẫu tại nhà trẻ bệnh ở Phúc Kiến (Trung Quốc), trong các mẫu dương tính EV71 thì đồ chơi chiếm 52%, đồ dùng học tập 24% (Zhu và cộng sự, 2018). Tổng quan về bệnh cũng nêu rửa tay và khử khuẩn bề mặt, đồ vật là cách chặn lây chính (Saguil và cộng sự, 2019).

Chưa có số liệu đo trực tiếp EV71 sống trên đồ chơi bao lâu. Với poliovirus, một enterovirus họ hàng, cần khoảng 81 giờ trên nhựa và 143 giờ trên vải để giảm 99%, và virus còn lây nhiễm được nhiều tuần trong nhà (Tamrakar và cộng sự, 2017). Đường lây chi tiết có trong bài Tay chân miệng lây qua đường nào?

Chất khử khuẩn nào có bằng chứng với virus tay chân miệng?

Natri hypoclorit, hoạt chất của nước Javen, có số liệu rõ nhất: 3.120 ppm làm mất hoàn toàn khả năng lây nhiễm của EV71 và CA16 sau 5 phút (Kadurugamuwa và cộng sự, 2011). Nhóm tác giả làm việc cho một hãng chất tẩy, nên cần đọc kết quả thận trọng. So sánh 10 chất khử khuẩn thương mại, cả 4 chất mức cao đều đạt với EV71, còn hai chất mức thấp đều không đạt (Su và cộng sự, 2021). Với amoni bậc bốn, thành phần của nhiều nước lau sàn, coxsackievirus B4 vẫn đề kháng (Thevenin và cộng sự, 2013).

Nhóm chất	Bằng chứng với enterovirus	Dùng ở nhà
Dung dịch clo (Javen, Cloramin B)	Bất hoạt EV71, CA16 ở 3.120 ppm, 5 phút	Đồ chơi nhựa, bô, sàn; pha theo nhãn
Cồn 70–75%, isopropanol	Giảm EV71 dưới 90% sau 10 phút	Không dùng làm chất chính
Amoni bậc bốn	Coxsackievirus B4 đề kháng	Lau sạch hằng ngày, không thay clo
Xà phòng, nước	Không diệt virus, loại bỏ chất bẩn	Bước bắt buộc trước khi khử khuẩn

Các nghiên cứu trên đều làm trong phòng thí nghiệm. Chưa có thử nghiệm ngẫu nhiên nào so sánh chất khử khuẩn trong gia đình có trẻ bị tay chân miệng.

Vì sao lau cồn không đủ?

Cồn diệt tốt virus có vỏ lipid, còn enterovirus chỉ có vỏ protein cứng. Ethanol 70%, 75% và isopropanol 70–95% chỉ giảm EV71 dưới 1 log sau 10 phút (Chang và cộng sự, 2013). Không công thức nào chỉ dựa trên ethanol giảm được EV71 tới 4 log, dù nhiều công thức đạt với poliovirus (Su và cộng sự, 2021). Khăn ướt, bình xịt có cồn vì vậy không nên là cách khử khuẩn chính. Về gel rửa tay cho trẻ, xem bài Gel sát khuẩn da có dùng được cho trẻ nhỏ không?

Pha Cloramin B, nước Javen nồng độ bao nhiêu?

Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị tay chân miệng của Bộ Y tế (Quyết định 292/QĐ-BYT, 06/02/2024) khuyến cáo tại cộng đồng: “Lau sàn nhà bằng dung dịch khử khuẩn Cloramin B 2% hoặc các dung dịch khử khuẩn khác”. Con số cụ thể theo từng nguồn:

Chất	Cách pha theo nguồn	Dùng cho
Cloramin B	Dung dịch 2% (Bộ Y tế, 2024)	Lau sàn nhà
Bột Cloramin B 25% clo hoạt tính	200 g cho 10 lít nước, được dung dịch 0,5% clo hoạt tính; quá 24 giờ thì đổ bỏ (Cục Y tế dự phòng, 2011)	Sàn, tay nắm cửa, đồ chơi
Thuốc tẩy gia dụng (natri hypoclorit)	1 phần pha 99 phần nước; chỗ dính chất nôn, phân: 1 phần pha 49 phần nước; để 15–30 phút rồi tráng nước (Trung tâm Bảo vệ Sức khỏe Hồng Kông – CHP, 2024)	Đồ chơi, đồ dùng chung, bề mặt hay chạm
Thuốc tẩy gia dụng (thường 5–9% natri hypoclorit)	4 thìa cà phê cho gần 1 lít nước, giữ bề mặt ướt ít nhất 1 phút (CDC Hoa Kỳ, 2024)	Bề mặt cứng

Bột 25% pha 2% (khoảng 20 g/lít) cho khoảng 0,5% clo hoạt tính, khớp con số của Cục Y tế dự phòng (phép tính của chúng tôi). Hàm lượng clo mỗi loại bột, nước Javen khác nhau nên phải đọc nhãn để quy đổi; không chắc thì hỏi trạm y tế phường, xã. Không trộn với chất tẩy rửa hay chất khử khuẩn khác, mở cửa thông gió, đeo găng (CDC Hoa Kỳ); đồ chơi trẻ hay ngậm phải tráng lại bằng nước sạch rồi để khô (CHP Hồng Kông).

Lau đồ chơi, nhà cửa thế nào cho đúng?

Chất bẩn làm giảm tác dụng của chất khử khuẩn. Ở phòng chờ khám nhi tại Mỹ, 40% đồ chơi khu trẻ ốm có RNA picornavirus trước khi lau, sau khi lau bằng khăn tẩm chất khử khuẩn vẫn còn 27% (Pappas và cộng sự, 2010); RNA không đồng nghĩa virus còn sống, nhưng cho thấy quẹt một lần là chưa sạch. Các bước gợi ý thực hành:

1. Chuẩn bị: đeo găng cao su, mở cửa thoáng, cho trẻ sang phòng khác.
2. Rửa sạch: rửa đồ chơi, lau bề mặt bằng nước và xà phòng.
3. Pha dung dịch clo: theo bảng trên và nhãn sản phẩm, dùng trong ngày.
4. Ngâm hoặc lau ướt: giữ bề mặt ướt đủ thời gian nhãn ghi.
5. Tráng lại: đồ hay ngậm, bát thìa tráng kỹ nước sạch, để khô.
6. Đồ vải, chất thải: giặt nước nóng nếu được; tã bẩn gói kín; rửa tay sau khi tháo găng.

Nên khử khuẩn chỗ nào và bao lâu một lần?

Không cần phun khắp nhà, hãy tập trung nơi tay hay chạm (gợi ý thực hành):

Vị trí	Tần suất khi nhà có trẻ bệnh
Đồ chơi trẻ bệnh dùng, nhất là đồ hay ngậm	Hằng ngày
Bô, bồn cầu, chỗ thay tã	Sau mỗi lần dùng hoặc hằng ngày
Tay nắm cửa, công tắc, mặt bàn ăn	Hằng ngày
Sàn nơi trẻ bò, chơi	Hằng ngày, lau sạch rồi khử khuẩn

Nên duy trì tới khi trẻ khỏi và thêm vài tuần, vì virus còn thải qua phân lâu. Diễn tiến bệnh xem bài trụ Tay chân miệng: dấu hiệu theo từng ngày; cách chăm da xem bài chăm sóc nốt phỏng và loét miệng.

Dùng hóa chất khử khuẩn thế nào để an toàn cho trẻ?

Trong 17 năm, trung tâm chống độc Mỹ nhận 319.508 cuộc gọi vì chất tẩy rửa gia dụng bắn vào mắt; chất tẩy trắng chiếm 25,9%, trẻ 2 tuổi có tỷ lệ cao nhất (Kamboj và cộng sự, 2019). Tại một khoa cấp cứu nhi ở Đài Loan, 96% ca trẻ ngộ độc chất tẩy rửa xảy ra tại nhà, 86% do uống phải (Yen và cộng sự, 2021).

• Không đựng dung dịch đã pha trong chai nước uống; dán nhãn, cất cao.
• Không xịt hóa chất lên da trẻ hay vào không khí; không pha đặc hơn nhãn.
• Bắn vào mắt: rửa dưới vòi nước nhiều phút rồi đi khám. Lỡ uống: không gây nôn, đi cấp cứu.

Các điểm trên là gợi ý thực hành. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Phun khử khuẩn cả nhà có cần không?

Không. Phun vào không khí không làm sạch bề mặt bẩn mà khiến trẻ hít phải hóa chất.

Thú nhồi bông xử lý thế nào?

Giặt nước nóng nếu nhãn cho phép, phơi khô; không giặt được thì cất túi kín trong thời gian trẻ bệnh (gợi ý thực hành).

Luộc nước sôi thay hóa chất được không?

Bát thìa, núm vú chịu nhiệt có thể rửa sạch rồi luộc. Các nguồn chúng tôi đọc không đo thời gian luộc cần thiết với EV71.

Khăn ướt có cồn lau tay cho trẻ được không?

Tiện khi ra ngoài nhưng không thay được rửa tay bằng xà phòng (Chang và cộng sự, 2013).

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Chang SC, Li WC, Huang KY, et al. Efficacy of alcohols and alcohol-based hand disinfectants against human enterovirus 71. J Hosp Infect. 2013;83(4):288-93. doi:10.1016/j.jhin.2012.12.010. PMID 23399482. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23399482/
2. Kadurugamuwa JL, Shaheen E. Inactivation of human enterovirus 71 and coxsackie virus A16 and hand, foot, and mouth disease. Am J Infect Control. 2011;39(9):788-9. doi:10.1016/j.ajic.2011.01.015. PMID 21565426. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21565426/
3. Zhu W, Yang X, Zhou Y, et al. Immunomagnetic enrichment to evaluate the role of home environment specimens in transmission of enterovirus 71. Exp Ther Med. 2018;16(3):2355-2362. doi:10.3892/etm.2018.6484. PMID 30186479. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30186479/
4. Saguil A, Kane SF, Lauters R, et al. Hand-Foot-and-Mouth Disease: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2019;100(7):408-414. PMID 31573162. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31573162/
5. Tamrakar SB, Henley J, Gurian PL, et al. Persistence analysis of poliovirus on three different types of fomites. J Appl Microbiol. 2017;122(2):522-530. doi:10.1111/jam.13299. PMID 27660041. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27660041/
6. Su Y, Han J, Li J, et al. Resistance of poliovirus 1 and enterovirus A71 against alcohol and other disinfectants. J Virol Methods. 2021;298:114292. doi:10.1016/j.jviromet.2021.114292. PMID 34536486. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34536486/
7. Thevenin T, Lobert PE, Hober D. Inactivation of coxsackievirus B4, feline calicivirus and herpes simplex virus type 1: unexpected virucidal effect of a disinfectant on a non-enveloped virus applied onto a surface. Intervirology. 2013;56(4):224-30. doi:10.1159/000350556. PMID 23774583. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23774583/
8. Pappas DE, Hendley JO, Schwartz RH. Respiratory viral RNA on toys in pediatric office waiting rooms. Pediatr Infect Dis J. 2010;29(2):102-4. doi:10.1097/inf.0b013e3181b6e482. PMID 20135827. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20135827/
9. Kamboj A, Spiller HA, Casavant MJ, et al. Household cleaning product-related ocular exposures reported to the United States poison control centres. Eye (Lond). 2019;34(9):1631-1639. doi:10.1038/s41433-019-0691-9. PMID 31813934. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31813934/
10. Yen CW, Lee EP, Cheng SC, et al. Household cleaning products poisoning in a pediatric emergency center: A 10- year cross-sectional study and literature review. Pediatr Neonatol. 2021;62(6):638-646. doi:10.1016/j.pedneo.2021.05.026. PMID 34332912. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34332912/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Đầu tư (06/10/2026). Tay chân miệng gia tăng tại Hà Nội, cảnh báo nguy cơ dịch bệnh phức tạp. https://baodautu.vn/tay-chan-mieng-gia-tang-tai-ha-noi-canh-bao-nguy-co-dich-benh-phuc-tap-d714194.html
• An ninh Thủ đô (số liệu CDC Hà Nội ngày 12/10/2026). https://anninhthudo.vn/ha-noi-ghi-nhan-400-truong-hop-mac-sot-xuat-huyet-phat-hien-12-o-dich-moi-post671743.antd

Nguồn hướng dẫn chuyên môn:

• Bộ Y tế (06/02/2024). Quyết định 292/QĐ-BYT, Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng, phần Phòng bệnh (đọc qua Thư Viện Pháp Luật). https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/quyet-dinh-292qdbyt-2024-huong-dan-ve-viec-chan-doan-dieu-tri-benh-tay-chan-mieng-nhu-the-nao-140463.html
• Dân trí (27/08/2011), dẫn Cục Y tế dự phòng. Chloramin B pha sau 24 giờ sẽ hết tác dụng phòng bệnh. https://dantri.com.vn/suc-khoe/chloramin-b-pha-sau-24-gio-se-het-tac-dung-phong-benh-1314818792.htm
• Centre for Health Protection, Hồng Kông (31/10/2024). CHP investigates case of severe enterovirus 71 infection and epidemiologically linked outbreak of hand, foot and mouth disease. https://www.info.gov.hk/gia/general/202410/31/P2024103100500p.htm
• CDC Hoa Kỳ (24/04/2024). Cleaning and Disinfecting with Bleach. https://www.cdc.gov/hygiene/about/cleaning-and-disinfecting-with-bleach.html

Đọc tiếp

• Cách phòng bệnh tay chân miệng
• Chăm sóc bé bị tay chân miệng tại nhà
• Trẻ tay chân miệng biếng ăn: cho ăn thế nào
• Tay chân miệng ở người lớn
• Thủy đậu ở trẻ

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ