Phòng lây cúm A trong gia đình có trẻ nhỏ và người già

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Mục lục

0.1. Tóm tắt nhanh

1. Cúm A đang gia tăng ra sao và ai trong nhà dễ bị nặng?
2. Một người bị cúm A thì người khác trong nhà có nguy cơ bị lây đến đâu?
3. Trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền trong nhà cần được bảo vệ thế nào?
4. Khẩu trang và rửa tay có thật sự giúp giảm lây cúm trong nhà?
5. Sắp xếp phòng ở, thông gió và đồ dùng chung theo từng bước thế nào?
6. Tiêm vaccine cúm cho người thân có giúp bảo vệ trẻ nhỏ và người già?
7. Khi nào bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus dự phòng cho người trong nhà?
8. Người bệnh giữ vệ sinh miệng họng thế nào để không lây sang người nhà?
9. Câu hỏi thường gặp
10. Tài liệu tham khảo
11. Đọc tiếp

Phòng lây cúm A trong gia đình có trẻ nhỏ và người già cần bắt đầu ngay từ ngày đầu một người có sốt, ho. Nghiên cứu hộ gia đình cho thấy nguy cơ người sống cùng bị lây có thể tới 38%, lây nhiều nhất quanh lúc người bệnh khởi phát. Việc nên làm: người bệnh đeo khẩu trang khi ở gần người khác, cả nhà rửa tay thường xuyên, người bệnh ở phòng riêng thoáng khí, và tiêm vaccine cúm cho người thân quanh người nguy cơ cao.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Nguy cơ lây trong nhà?	Có thể tới 38% người sống cùng; trẻ dễ bị lây hơn
Lây mạnh lúc nào?	Ngay trước và sau khi khởi phát
Khẩu trang, rửa tay?	Có ích hơn khi bắt đầu trong 36 giờ đầu
Vaccine cho người thân?	Tiêm cho trẻ giúp bảo vệ cả người không tiêm
Thuốc dự phòng?	Do bác sĩ quyết định, không tự mua

Cúm A đang gia tăng ra sao và ai trong nhà dễ bị nặng?

Theo Sức khỏe & Đời sống (07/10/2026), tại Bệnh viện Nhi Trung ương, ca dương tính cúm A tăng từ 106 ở tuần 35 lên 779 ở tuần 40; đây là số của một bệnh viện, không phải số mắc cộng đồng. TS.BS Lê Kiến Ngãi của bệnh viện nhấn mạnh: “Tiêm vaccine cúm hằng năm vẫn là biện pháp chủ động quan trọng nhất”. Báo Tiền Phong (01/10/2026) dẫn Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế: “chưa ghi nhận sự gia tăng bất thường về số ca cúm nặng hoặc tử vong do bệnh cúm”; nhóm nguy cơ cao gồm người trên 65 tuổi, trẻ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc mới sinh trong 2 tuần, người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch. Không chủ quan nhưng không hoang mang. Xem thêm tình hình cúm A tại Việt Nam và bài nền Bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Một người bị cúm A thì người khác trong nhà có nguy cơ bị lây đến đâu?

Tổng hợp các nghiên cứu hộ gia đình cho thấy khi một người nhiễm cúm, nguy cơ một người sống cùng bị nhiễm có thể tới 38%; ca thứ hai thường khởi phát sau ca đầu khoảng 3 ngày, và người càng trẻ càng dễ bị lây (Tsang và cộng sự, 2015). Với cúm A/H1N1 đại dịch 2009 tại Mỹ, trong 216 hộ, 13% người sống cùng bị bệnh hô hấp cấp; người từ 18 tuổi trở xuống dễ bị lây gấp khoảng 2 lần người 19–50 tuổi; tỷ lệ bị lây là 28% ở hộ 2 người, 9% ở hộ 6 người; phần lớn ca lây xảy ra ngay trước hoặc ngay sau khi người bệnh khởi phát (Cauchemez và cộng sự, 2009). Người trên 50 tuổi ít bị lây hơn trong nghiên cứu này, nhưng người cao tuổi dễ biến chứng khi đã mắc.

Vì vậy nên bắt đầu các biện pháp ngay khi có sốt, ho, không đợi xét nghiệm (gợi ý thực hành). Thời gian còn lây xem bài cúm A bao lâu thì hết lây.

Trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền trong nhà cần được bảo vệ thế nào?

Bảng dưới đây là gợi ý thực hành, không phải kết quả của một nghiên cứu cụ thể.

Người trong nhà	Vì sao cần chú ý	Nên làm
Trẻ dưới 5 tuổi	Dễ bị lây, khó tự nói triệu chứng	Không ngủ chung với người bệnh; người bệnh đeo khẩu trang khi bế
Người trên 65 tuổi	Dễ biến chứng như viêm phổi	Ở phòng khác, theo dõi sốt, khó thở
Phụ nữ mang thai	Nhóm nguy cơ cao	Không làm người chăm chính; khám sớm khi có triệu chứng
Bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch	Dễ nặng	Báo bác sĩ điều trị khi trong nhà có người bị cúm

Bảng bốn nhóm người dễ tổn thương trong nhà có người bị cúm A — Bốn nhóm cần bảo vệ trước: trẻ dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai, người bệnh mạn tính.

Nên chọn một người khỏe, không thuộc nhóm nguy cơ, làm người chăm sóc chính. Dấu hiệu nặng ở trẻ xem bài cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Khẩu trang và rửa tay có thật sự giúp giảm lây cúm trong nhà?

Thử nghiệm ngẫu nhiên tại Hồng Kông gồm 407 người mắc cúm và 794 người sống cùng: tính chung, rửa tay có hoặc không kèm khẩu trang có vẻ giảm lây nhưng chưa có ý nghĩa thống kê; ở 154 hộ bắt đầu trong 36 giờ sau khi người bệnh khởi phát, nhóm khẩu trang cộng rửa tay ít bị lây hơn rõ rệt (Cowling và cộng sự, 2009). Tổng quan Cochrane 78 thử nghiệm cho thấy đeo khẩu trang ở cộng đồng nói chung có lẽ ít hoặc không làm khác biệt về bệnh giống cúm; rửa tay có lẽ giảm 14% số người bị nhiễm trùng hô hấp cấp, nhưng với cúm có xét nghiệm thì chưa rõ; nhiều thử nghiệm có nguy cơ sai lệch cao (Jefferson và cộng sự, 2023).

Không biện pháp đơn lẻ nào chặn được hoàn toàn; khẩu trang và rửa tay đáng làm khi áp dụng sớm, đều đặn. Gợi ý thực hành:

Người bệnh đeo khẩu trang y tế khi ở chung phòng, khi bế trẻ, chăm người già.
Không đeo khẩu trang cho trẻ dưới 2 tuổi vì nguy cơ ngạt thở.
Rửa tay bằng xà phòng sau khi ho, lau mũi, trước khi nấu ăn, cho trẻ ăn.
Che miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho; bỏ khăn vào thùng có nắp.

Sắp xếp phòng ở, thông gió và đồ dùng chung theo từng bước thế nào?

Phòng riêng: người bệnh ngủ riêng, không ngủ chung với trẻ nhỏ, người già.
Thông gió: mở cửa sổ ở phòng người bệnh và phòng chung.
Đồ dùng riêng: cốc, bát đũa, khăn mặt riêng.
Bề mặt hay chạm: lau tay nắm cửa, công tắc, điện thoại mỗi ngày.
Khách thăm: tạm hoãn trong những ngày người bệnh còn sốt.

Năm việc sắp xếp nhà để phòng lây cúm A: phòng riêng, thông gió, lau bề mặt — Năm bước từ phòng ở đến đồ dùng chung, theo gợi ý thực hành trong bài.

Đây là gợi ý thực hành; nguồn PubMed chúng tôi đọc không có thử nghiệm riêng về thông gió hay phòng riêng.

Tiêm vaccine cúm cho người thân có giúp bảo vệ trẻ nhỏ và người già?

Thử nghiệm ngẫu nhiên tại 49 cộng đồng ở Canada tiêm vaccine cúm cho 947 trẻ 3–15 tuổi: ở người không được tiêm, tỷ lệ cúm là 3,1% so với 7,6% ở cộng đồng đối chứng, tức bảo vệ 61% (Loeb và cộng sự, 2010). Ở trẻ 2–16 tuổi, vaccine bất hoạt giảm cúm từ 30% xuống 11% (Jefferson và cộng sự, 2018); ở người từ 65 tuổi, vaccine có thể giảm cúm từ 6% xuống 2,4%, mức chắc chắn thấp (Demicheli và cộng sự, 2018). Tiêm cho cả người khỏe trong nhà giúp tạo vòng bảo vệ quanh người dễ tổn thương; loại và thời điểm tiêm hỏi cơ sở tiêm chủng.

Khi nào bác sĩ cân nhắc thuốc kháng virus dự phòng cho người trong nhà?

Ở 277 hộ, cho người sống cùng uống oseltamivir dự phòng 10 ngày giảm 58,5% số hộ có thêm ca cúm, so với chỉ điều trị người bệnh đầu tiên (Hayden và cộng sự, 2004). Đây là thuốc kê đơn, bác sĩ cân nhắc, thường cho người nguy cơ cao tiếp xúc gần (gợi ý thực hành). Cục Phòng bệnh khuyến cáo không tự ý dùng thuốc kháng virus, kháng sinh (Tiền Phong, 01/10/2026).

Người bệnh giữ vệ sinh miệng họng thế nào để không lây sang người nhà?

Tổng quan Cochrane nêu trên có xét súc họng nhưng phần tóm tắt không có kết luận riêng cho súc họng (Jefferson và cộng sự, 2023), nên chúng tôi không nói súc họng giúp giảm lây cúm. Vệ sinh miệng họng chỉ giúp người bệnh dễ chịu; cần tránh để nó thành đường lây: mỗi người cốc, bàn chải riêng; nhổ vào bồn rửa, xả nước rồi rửa tay (gợi ý thực hành).

Sản phẩm PlasmaKare liên quan

Súc họng-miệng PlasmaKare (trang thiết bị y tế loại A, số lưu hành 200001367/PCBA-HN, chai 250 ml) là dung dịch dạng súc rồi nhổ, dùng cho người trên 1 tuổi đã biết súc, không nuốt. Súc theo lượng và thời gian ghi trên nhãn; mỗi người dùng cốc riêng. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc, không thay thế vaccine, thuốc điều trị hay việc đi khám.

Ghi chú chuyên môn

“Trong nhà có trẻ nhỏ và ông bà, điều quan trọng là hành động sớm: tách người bệnh, đeo khẩu trang khi chăm sóc, rửa tay, mở cửa cho thoáng ngay từ ngày đầu sốt. Tiêm vaccine cúm cho các thành viên trước mùa cúm. Đừng tự mua thuốc kháng virus hay kháng sinh cho người nhà; hãy hỏi bác sĩ.”

— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Người nhóm nguy cơ cao trong nhà bắt đầu sốt, ho.
Khó thở, thở nhanh, đau ngực, môi tím.
Trẻ li bì, bỏ bú, co giật, sốt cao không hạ.
Người già lú lẫn, mệt lả, ăn uống kém hẳn.
Đã đỡ sốt rồi sốt lại, ho tăng dần.

Câu hỏi thường gặp

Người bị cúm A nên ở riêng trong nhà bao lâu?

Ít nhất trong những ngày còn sốt, ho nhiều (gợi ý thực hành).

Mẹ bị cúm A có nên tiếp tục cho con bú?

Hãy hỏi bác sĩ; trong lúc chờ, mẹ đeo khẩu trang, rửa tay kỹ trước khi bế, cho bú.

Ông bà tiêm vaccine cúm năm ngoái, năm nay có cần tiêm lại?

Nên tiêm mỗi năm vì thành phần vaccine được cập nhật theo chủng lưu hành.

Xông tinh dầu có giúp cả nhà không bị lây?

Nguồn chúng tôi đọc không có bằng chứng; không dùng thay khẩu trang, rửa tay, vaccine, và tránh xông cho trẻ nhỏ.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

Tsang TK, Lau LLH, Cauchemez S, et al. Household Transmission of Influenza Virus. Trends Microbiol. 2015;24(2):123-133. doi:10.1016/j.tim.2015.10.012. PMID 26612500. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26612500/
Cauchemez S, Donnelly CA, Reed C, et al. Household transmission of 2009 pandemic influenza A (H1N1) virus in the United States. N Engl J Med. 2009;361(27):2619-27. doi:10.1056/NEJMoa0905498. PMID 20042753. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20042753/
Cowling BJ, Chan KH, Fang VJ, et al. Facemasks and hand hygiene to prevent influenza transmission in households: a cluster randomized trial. Ann Intern Med. 2009;151(7):437-46. doi:10.7326/0003-4819-151-7-200910060-00142. PMID 19652172. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19652172/
Jefferson T, Dooley L, Ferroni E, et al. Physical interventions to interrupt or reduce the spread of respiratory viruses. Cochrane Database Syst Rev. 2023;1(1):CD006207. doi:10.1002/14651858.CD006207.pub6. PMID 36715243. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36715243/
Loeb M, Russell ML, Moss L, et al. Effect of influenza vaccination of children on infection rates in Hutterite communities: a randomized trial. JAMA. 2010;303(10):943-50. doi:10.1001/jama.2010.250. PMID 20215608. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20215608/
Jefferson T, Rivetti A, Di Pietrantonj C, et al. Vaccines for preventing influenza in healthy children. Cochrane Database Syst Rev. 2018;2(2):CD004879. doi:10.1002/14651858.CD004879.pub5. PMID 29388195. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29388195/
Demicheli V, Jefferson T, Di Pietrantonj C, et al. Vaccines for preventing influenza in the elderly. Cochrane Database Syst Rev. 2018;2(2):CD004876. doi:10.1002/14651858.CD004876.pub4. PMID 29388197. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29388197/
Hayden FG, Belshe R, Villanueva C, et al. Management of influenza in households: a prospective, randomized comparison of oseltamivir treatment with or without postexposure prophylaxis. J Infect Dis. 2004;189(3):440-9. doi:10.1086/381128. PMID 14745701. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14745701/

Nguồn tin trong nước:

Sức khỏe & Đời sống (07/10/2026). Cúm A tăng nhanh, các tỉnh phía Bắc có nguy cơ bước vào đợt gia tăng mới. https://suckhoedoisong.vn/cum-a-tang-nhanh-cac-tinh-phia-bac-co-nguy-co-buoc-vao-dot-gia-tang-moi-169261006190702011.htm
Báo Tiền Phong (01/10/2026). Bộ Y tế cảnh báo nóng về cúm mùa. https://tienphong.vn/bo-y-te-canh-bao-nong-ve-cum-mua-post1881161.tpo

Đọc tiếp

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ