Mục lục
- 1. Vì sao không có một mốc chung cho mọi vết thương?
- 2. Vết khâu bao lâu thì được làm ướt?
- 3. Từng loại vết thương thì khi nào làm ướt được?
- 4. Vết bỏng nông và vết thương đang băng thì sao?
- 5. Tắm vòi sen khác gì ngâm bồn, đi bơi?
- 6. Tắm thế nào khi đang có vết thương?
- 7. Ai nên hỏi bác sĩ trước khi làm ướt vết thương?
- 8. Câu hỏi thường gặp
- 9. Tài liệu tham khảo
- 10. Đọc tiếp
Không có một mốc chung cho mọi vết thương: vết xước nông có thể tắm vòi sen bằng nước sạch ngay trong ngày, còn vết khâu nhỏ có thể làm ướt sau 12–48 giờ nếu bác sĩ không dặn khác. Với câu hỏi “vết thương bao lâu được tắm”, thử nghiệm trên 857 người sau tiểu phẫu da cho thấy làm ướt vết khâu sớm không làm tăng nhiễm khuẩn (Heal và cộng sự, 2006), nhưng tổng quan Cochrane đánh giá bằng chứng này chưa đủ để kết luận chắc chắn (Toon và cộng sự, 2015). Ngâm bồn và bơi thì nên chờ tới khi vết thương kín miệng.
Tóm tắt nhanh
| Câu hỏi | Trả lời ngắn |
|---|---|
| Vết xước, trầy nông? | Tắm vòi sen nước sạch được ngay (gợi ý thực hành) |
| Vết khâu tiểu phẫu da? | Sau 12–48 giờ; theo lời dặn nơi khâu |
| Vết mổ lớn? | Theo lời dặn của bác sĩ phẫu thuật |
| Bỏng nông? | Xối nhẹ nước sạch, không ngâm (gợi ý thực hành) |
| Ngâm bồn, đi bơi? | Chờ vết thương kín miệng (gợi ý thận trọng) |
Vì sao không có một mốc chung cho mọi vết thương?
Câu hỏi vết thương bao lâu được tắm phụ thuộc vào ba điều: vết thương nông hay sâu, đã khâu kín hay còn hở, và bác sĩ có dặn giữ băng hay không. Với vết xước nông, nước máy sạch không phải thứ cần tránh: tổng quan Cochrane gồm 13 thử nghiệm với 2.504 người ghi nhận rửa vết thương bằng nước máy so với không rửa có thể không tạo khác biệt về tỷ lệ lành, dù bằng chứng chỉ ở mức chắc chắn thấp hoặc rất thấp (Fernandez và cộng sự, 2022). Tắm vòi sen nhanh khi có vết xước vì vậy chỉ là gợi ý thực hành. Cách rửa và băng xem ở bài Chăm sóc vết thương ngoài da tại nhà.
Vết khâu bao lâu thì được làm ướt?
Đây là loại vết thương có nhiều dữ liệu hơn cả:
- Tiểu phẫu da: tại Úc, 857 người sau cắt bỏ tổn thương da nhỏ được chia ngẫu nhiên. Nhóm tháo băng sau 12 giờ rồi tắm bình thường có tỷ lệ nhiễm khuẩn 8,4%; nhóm giữ khô, che kín ít nhất 48 giờ là 8,9% (Heal và cộng sự, 2006).
- Vết mổ sạch, tắm từ 48 giờ: tại Đài Loan, 444 người sau mổ tuyến giáp, phổi, thoát vị bẹn, mặt và chi. Nhiễm khuẩn nông 1,8% ở nhóm tắm vòi sen, 2,7% ở nhóm giữ khô, khác biệt không có ý nghĩa thống kê (Hsieh và cộng sự, 2016).
- Gộp 7 thử nghiệm, 1.881 người: tắm trong 2 ngày đầu sau mổ không làm tăng nhiễm khuẩn so với tắm muộn hơn (Copeland-Halperin và cộng sự, 2020).
Dù vậy, bằng chứng chưa mạnh. Tổng quan Cochrane chỉ tìm được một thử nghiệm đạt tiêu chuẩn, chính là thử nghiệm ở Úc, xếp nó vào nhóm nguy cơ sai lệch cao và kết luận chưa đủ bằng chứng để khẳng định lợi hay hại của tắm sớm (Toon và cộng sự, 2015). Tổng quan này cũng loại hẳn vết thương hở, bẩn hoặc đã nhiễm khuẩn, nên kết quả không áp dụng cho các vết thương đó. Nếu nơi khâu dặn giữ khô lâu hơn, hãy theo lời dặn; cách thay băng xem bài Vết thương sau tiểu phẫu: thay băng tại nhà.
Từng loại vết thương thì khi nào làm ướt được?
| Loại vết thương | Khi nào làm ướt được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Vết xước, trầy nông | Ngay, bằng nước sạch (gợi ý thực hành) | Không chà; thấm khô rồi che lại |
| Vết khâu sau tiểu phẫu da | Sau 12–48 giờ (Heal 2006) | Theo lời dặn nơi khâu nếu khác |
| Vết mổ sạch hoặc sạch-nhiễm | Từ 48 giờ (Hsieh 2016) | Chỉ tắm vòi sen, chưa ngâm |
| Bỏng nông, diện nhỏ | Xối nhẹ nước sạch (gợi ý thực hành) | Không ngâm, không làm vỡ phỏng nước |
| Vết thương sâu, còn hở, có dẫn lưu | Chưa có dữ liệu; giữ khô tới khi bác sĩ cho phép | Che kín khi tắm |
Vết bỏng nông và vết thương đang băng thì sao?
Chúng tôi không tìm thấy trên PubMed thử nghiệm nào so sánh tắm sớm với giữ khô ở người bỏng nông tự chăm sóc tại nhà. Tuy vậy, 27 trong 28 đơn vị bỏng ở Anh và Ireland dùng thủy trị liệu, tức tắm rửa vết bỏng bằng nước, và nguy cơ được nhắc tới là lây nhiễm chéo (Langschmidt và cộng sự, 2013). Với bỏng nông diện nhỏ, xối nhẹ nước sạch rồi thấm khô là gợi ý thực hành; xem thêm bài Bỏng bô xe máy.
Vết thương đang băng theo chỉ định thì che băng bằng màng bọc sạch khi tắm; băng lỡ ướt thì thay mới (gợi ý thực hành).
Tắm vòi sen khác gì ngâm bồn, đi bơi?
Các thử nghiệm trên nói về tắm vòi sen hoặc tắm thông thường. Chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm nào xác định mốc an toàn để ngâm bồn hay bơi khi còn vết thương. Một bài tổng quan về chấn thương xảy ra dưới nước cho biết nước biển, hồ và suối chứa những vi khuẩn ít gặp ở vết thương trên cạn như Vibrio, Aeromonas hydrophila, Mycobacterium marinum; nhận biết chậm có thể dẫn tới biến chứng nặng (Noonburg, 2005). Bài này bàn về vết thương xảy ra trong nước, không phải vết thương có sẵn. Vì thế lời khuyên chờ vết thương kín miệng, hết rỉ dịch rồi mới ngâm bồn, bơi hồ bơi, tắm biển hay sông hồ là gợi ý thận trọng.
Tắm thế nào khi đang có vết thương?
- Che chắn vết thương cần giữ khô bằng màng bọc sạch, dán kín mép.
- Dùng nước sạch, tắm vòi sen nhanh, không xối tia mạnh vào vết thương.
- Không chà xát, không ngâm, không cạy vảy.
- Thấm khô bằng gạc hoặc khăn sạch.
- Thay băng mới nếu băng ướt hay bong.
Năm bước này là gợi ý thực hành, không rút từ thử nghiệm.
Ai nên hỏi bác sĩ trước khi làm ướt vết thương?
Người đái tháo đường, người suy giảm miễn dịch, người vừa qua phẫu thuật lớn hoặc có ống dẫn lưu nên theo đúng lời dặn của bác sĩ điều trị; các thử nghiệm kể trên không thiết kế riêng cho những nhóm này. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên hỏi nơi khám; xem thêm bài Chốc lở ở trẻ. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Ghi chú chuyên môn
“Nước sạch chảy nhanh qua một vết thương nhỏ thường không đáng ngại; điều cần tránh hơn là ngâm lâu trong nước hoặc để băng ẩm. Với vết khâu, các thử nghiệm hiện có cho thấy tắm sớm không làm tăng nhiễm khuẩn, nhưng bằng chứng chưa mạnh, nên lời dặn của nơi khâu vẫn cần được ưu tiên.”
— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
- Vết thương sưng, nóng, đỏ lan rộng hoặc đau tăng dần.
- Chảy mủ, dịch đục hoặc có mùi hôi.
- Sốt, hoặc có vệt đỏ lan từ vết thương.
- Vết khâu bung chỉ, hở miệng, chảy máu khó cầm.
- Vết thương dính nước biển, nước sông hồ rồi sưng đau nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Vết khâu lỡ bị ướt trong 48 giờ đầu có sao không?
Trong thử nghiệm ở Úc, nhóm để ướt sớm không nhiễm khuẩn nhiều hơn nhóm giữ khô (Heal và cộng sự, 2006). Thấm khô, thay băng và theo dõi.
Rửa vết thương bằng nước muối sinh lý có hơn nước máy không?
Chưa rõ; bằng chứng so sánh ở mức chắc chắn rất thấp (Fernandez và cộng sự, 2022).
Dán băng chống nước thì có tắm sớm hơn được không?
Các nguồn chúng tôi đọc không so sánh điều này. Băng bong hoặc thấm nước thì thay (gợi ý thực hành).
Cắt chỉ xong có đi bơi ngay được không?
Không nguồn nào chúng tôi đọc nêu mốc cụ thể; nên hỏi bác sĩ (gợi ý thận trọng).
Tài liệu tham khảo
Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.
- Heal C, Buettner P, Raasch B, et al. Can sutures get wet? Prospective randomised controlled trial of wound management in general practice. BMJ. 2006;332(7549):1053-6. doi:10.1136/bmj.38800.628704.AE. PMID 16636023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16636023/
- Toon CD, Sinha S, Davidson BR, et al. Early versus delayed post-operative bathing or showering to prevent wound complications. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(7):CD010075. doi:10.1002/14651858.CD010075.pub3. PMID 26204454. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26204454/
- Fernandez R, Green HL, Griffiths R, et al. Water for wound cleansing. Cochrane Database Syst Rev. 2022;9(9):CD003861. doi:10.1002/14651858.CD003861.pub4. PMID 36103365. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36103365/
- Hsieh PY, Chen KY, Chen HY, et al. Postoperative Showering for Clean and Clean-contaminated Wounds: A Prospective, Randomized Controlled Trial. Ann Surg. 2016;263(5):931-6. doi:10.1097/SLA.0000000000001359. PMID 26655923. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26655923/
- Copeland-Halperin LR, Reategui Via Y Rada ML, Levy J, et al. Does the timing of postoperative showering impact infection rates? A systematic review and meta-analysis. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2020;73(7):1306-1311. doi:10.1016/j.bjps.2020.02.007. PMID 32307234. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32307234/
- Langschmidt J, Caine PL, Wearn CM, et al. Hydrotherapy in burn care: a survey of hydrotherapy practices in the UK and Ireland and literature review. Burns. 2013;40(5):860-4. doi:10.1016/j.burns.2013.11.006. PMID 24332438. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24332438/
- Noonburg GE. Management of extremity trauma and related infections occurring in the aquatic environment. J Am Acad Orthop Surg. 2005;13(4):243-53. doi:10.5435/00124635-200507000-00004. PMID 16112981. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16112981/
Đọc tiếp
Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ
