Trẻ sốt cao vì cúm A: hạ sốt đúng cách và dấu hiệu phải đi khám

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Khi trẻ sốt cao do cúm A, mục tiêu là giúp trẻ dễ chịu và uống đủ nước, không phải ép nhiệt độ về bình thường. Cha mẹ có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen đúng liều theo cân nặng, cho trẻ mặc thoáng và uống nhiều nước; không dùng aspirin vì nguy cơ hội chứng Reye, không chườm đá, không lau cồn. Sốt tự nó không làm bệnh nặng thêm hay gây tổn thương thần kinh lâu dài (Sullivan và cộng sự, 2011). Điều cần theo dõi sát là nhịp thở, mức tỉnh táo, lượng nước uống và lượng nước tiểu.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Có cần hạ sốt bằng mọi giá?	Không; dùng thuốc khi sốt làm trẻ khó chịu
Thuốc hạ sốt dùng được?	Paracetamol hoặc ibuprofen, liều theo cân nặng
Thuốc phải tránh?	Aspirin và thuốc chứa salicylat
Chườm đá, lau cồn?	Không; lau ấm chỉ là biện pháp phụ
Hạ sốt có ngăn co giật?	Không
Đi khám ngay khi?	Trẻ dưới 3 tháng sốt, khó thở, li bì, co giật, không uống được

Mùa cúm năm nay, trẻ sốt cao có đáng lo không?

Báo Tiền Phong (01/10/2026) dẫn Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế: số ca cúm mùa tăng nhẹ, nhưng “chưa ghi nhận sự gia tăng bất thường về số ca cúm nặng hoặc tử vong do bệnh cúm”; trẻ dưới 5 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao. Báo Sức khỏe & Đời sống (17/10/2026) dẫn CDC Hà Nội khuyên khi bị sốt không chỉ dựa vào nhiệt độ mà cần theo dõi nhịp thở, ăn uống, mức tỉnh táo. Không chủ quan nhưng không hoang mang. Kiến thức nền có trong bài Bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Cúm A làm trẻ sốt cao đến mức nào, có cần hạ sốt ngay không?

Sốt cao là dấu hiệu nổi bật của cúm ở trẻ. Một nghiên cứu ở Phần Lan trên 353 trẻ đến 13 tuổi bị cúm có xét nghiệm xác nhận, điều trị ngoại trú: 95% bị sốt, 50% sốt từ 39,0 °C trở lên; trong nhóm dưới 3 tuổi, 20% sốt từ 40,0 °C (Silvennoinen và cộng sự, 2009). Trẻ sốt 39–40 °C khi bị cúm là thường gặp, chưa hẳn là bệnh nặng.

Báo cáo lâm sàng trên tạp chí Pediatrics nhấn mạnh sốt là cơ chế sinh lý giúp chống nhiễm trùng; mục tiêu là giúp trẻ dễ chịu, không phải đưa nhiệt độ về “bình thường” (Sullivan và cộng sự, 2011). Hướng dẫn của Hội Nhi khoa Ý chỉ khuyên dùng thuốc hạ sốt khi sốt kèm khó chịu, và đo nhiệt độ ở nách bằng nhiệt kế điện tử khi đo tại nhà (Chiappini và cộng sự, 2009). Sốt thường kéo dài bao lâu, xem bài Cúm A bao lâu thì khỏi.

Paracetamol và ibuprofen: cho trẻ uống thế nào theo cân nặng?

Đây là hai thuốc hạ sốt được khuyến cáo cho trẻ; liều tính theo cân nặng chứ không theo tuổi, ưu tiên đường uống hơn đường đặt hậu môn (Chiappini và cộng sự, 2009). Ở trẻ khỏe mạnh, hai thuốc không khác nhau đáng kể về an toàn và hiệu quả (Sullivan và cộng sự, 2011).

Tiêu chí	Paracetamol	Ibuprofen
Liều mỗi lần	15 mg/kg, không quá 1 g	5–10 mg/kg
Khoảng cách giữa hai lần	4–6 giờ, ít nhất 4 giờ	6–8 giờ
Tối đa trong 24 giờ	4 lần, không quá 4 g	3–4 lần, tổng không quá 40 mg/kg
Tuổi, cân nặng tối thiểu	Dưới 3 tháng: chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định	Từ 3 tháng; trẻ 3–6 tháng phải nặng trên 5 kg
Thận trọng hoặc tránh	Suy gan, suy thận nặng, suy dinh dưỡng nặng	Như paracetamol; thêm trẻ mất nước, bị thủy đậu

Nguồn liều: Dược thư mẫu cho trẻ em của WHO (2010) và NHS (Anh).

Liều tính bằng mg hoạt chất (trẻ 10 kg: paracetamol 150 mg, ibuprofen 50–100 mg mỗi lần); hãy đổi ra ml theo nồng độ ghi trên nhãn sản phẩm đang dùng, không vượt liều trên nhãn, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ khi chưa chắc. Không tự dùng paracetamol cho trẻ quá 3 ngày (NHS). WHO chống chỉ định aspirin để hạ sốt cho trẻ dưới 16 tuổi vì nguy cơ hội chứng Reye.

Về hiệu quả, thử nghiệm PITCH (156 trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi tại Anh) dùng paracetamol 15 mg/kg và ibuprofen 10 mg/kg: ibuprofen hạ sốt nhanh và lâu hơn paracetamol trong 4 giờ đầu; dùng cả hai làm tăng thời gian không sốt trong 24 giờ nhưng không cải thiện rõ mức khó chịu của trẻ (Hay và cộng sự, 2008). Ngay trong thử nghiệm có giám sát, 6–13% phụ huynh đã cho quá số liều tối đa trong 24 giờ đầu. Vì vậy hướng dẫn Ý không khuyên phối hợp hay xen kẽ hai thuốc (Chiappini và cộng sự, 2009). Thử nghiệm không gồm trẻ dưới 6 tháng.

Các bước cho trẻ uống thuốc an toàn (gợi ý thực hành, trừ bước 2):

1. Tính liều theo cân nặng, rồi đổi ra ml theo nồng độ ghi trên nhãn.
2. Dùng dụng cụ đong đi kèm thuốc, cất thuốc xa tầm tay trẻ (Sullivan và cộng sự, 2011).
3. Ghi giờ và liều mỗi lần uống.
4. Đọc thành phần thuốc cảm, siro ho khác để tránh uống trùng paracetamol.
5. Đánh giá lại sau khoảng một giờ: trẻ chơi được, uống được là tốt, dù nhiệt độ chưa về hẳn.

Vì sao không được cho trẻ bị cúm uống aspirin?

Hội chứng Reye gồm tổn thương não và gan nhiễm mỡ, thường xảy ra sau cúm hoặc thủy đậu, liên quan đến salicylat như aspirin. Dữ liệu giám sát của Mỹ ghi nhận 1.207 ca ở người dưới 18 tuổi giai đoạn 1981–1997; 82% có salicylat trong máu, tỷ lệ tử vong chung 31%. Từ khi có cảnh báo không dùng aspirin cho trẻ bị cúm, thủy đậu, số ca giảm mạnh: từ đỉnh 555 ca ở trẻ năm 1980 xuống không quá 36 ca mỗi năm kể từ 1987 (Belay và cộng sự, 1999). Gợi ý thực hành: tránh thuốc có “acid acetylsalicylic” cho trẻ và thiếu niên đang sốt; hỏi dược sĩ nếu không chắc.

Lau ấm, chườm đá, cởi bớt áo: cách nào đúng?

Tổng quan Cochrane gộp 7 thử nghiệm với 467 trẻ: khi trẻ đã uống thuốc hạ sốt, lau ấm thêm giúp nhiều trẻ hết sốt hơn sau 1 giờ trong 2 nghiên cứu nhỏ, nhưng làm tăng run và nổi da gà (Meremikwu và Oyo-Ita, 2003). Một thử nghiệm ngẫu nhiên tại Brazil trên 120 trẻ: lau ấm cộng thuốc hạ sốt làm nhiệt độ giảm nhanh hơn trong 15 phút đầu, nhưng từ phút 30 đến phút 120 nhóm chỉ dùng thuốc kiểm soát sốt tốt hơn; 52% trẻ được lau bị khóc (Alves và cộng sự, 2008). Hướng dẫn Ý không khuyến khích làm mát vật lý khi sốt (Chiappini và cộng sự, 2009).

• Nên: mặc thoáng, cho uống nước thường xuyên, trẻ bú mẹ thì cho bú nhiều cữ hơn; thử nghiệm PITCH cũng hướng dẫn như vậy (Hay và cộng sự, 2008).
• Không ủ chăn, mặc nhiều lớp; không chườm đá, lau nước lạnh; không lau cồn, rượu.
• Lau ấm chỉ là phụ: dừng ngay nếu trẻ run hoặc khóc.

Hai ý sau là gợi ý thực hành của ban biên soạn.

Hạ sốt có ngăn được co giật do sốt không?

Không. Co giật do sốt gặp ở 2–4% trẻ tại Anh và Mỹ, khoảng 30% tái phát. Tổng quan Cochrane năm 2021 (32 thử nghiệm, 4.431 trẻ) không thấy ibuprofen hay thuốc hạ sốt dùng khi sốt làm giảm tái phát; nhóm tác giả nhấn mạnh co giật do sốt tái phát thường lành tính (Offringa và cộng sự, 2021). Hướng dẫn Ý cũng kết luận như vậy (Chiappini và cộng sự, 2009). Cúm còn có biến chứng thần kinh hiếm gặp, xem bài biến chứng của cúm A.

Gợi ý thực hành khi trẻ co giật: đặt trẻ nằm nghiêng, không nhét gì vào miệng, không ghì chặt tay chân, ghi thời gian cơn. Co giật lần đầu, kéo dài trên 5 phút, hoặc sau cơn trẻ không tỉnh: gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.

Trẻ sốt cao do cúm có dấu hiệu nào thì phải đi khám?

Mức độ	Dấu hiệu
Đi cấp cứu ngay	Thở nhanh, rút lõm ngực, tím môi; co giật; li bì, khó đánh thức; nổi chấm xuất huyết
Đi khám trong ngày	Trẻ dưới 3 tháng có sốt; sốt quá 3 ngày; đã đỡ rồi sốt lại; đau tai; tiểu ít
Theo dõi tại nhà	Sau khi hạ sốt trẻ chơi được, uống được, tiểu bình thường

Bảng trên là gợi ý thực hành; riêng trẻ sơ sinh có sốt luôn cần nhập viện theo hướng dẫn Ý (Chiappini và cộng sự, 2009). Danh sách dấu hiệu nặng đầy đủ có ở bài Cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sốt bao nhiêu độ thì cho uống thuốc hạ sốt?

Không có ngưỡng cố định; dùng thuốc khi sốt làm trẻ khó chịu (Chiappini và cộng sự, 2009).

Có nên dùng xen kẽ paracetamol và ibuprofen?

Không tự ý, vì dễ dùng quá liều (Hay và cộng sự, 2008); chỉ làm khi bác sĩ hướng dẫn.

Trẻ bị hen có dùng ibuprofen được không?

Hen không phải chống chỉ định (Chiappini và cộng sự, 2009) nhưng cần thận trọng, nên hỏi bác sĩ; trẻ từng phản ứng với thuốc chống viêm không steroid thì tránh.

Uống thuốc rồi mà sốt chưa hạ hẳn có đáng lo?

Không hẳn. Nếu trẻ dễ chịu hơn là được; nếu vẫn li bì, khó thở hay không uống được thì đi khám ngay.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Sullivan JE, Farrar HC. Fever and antipyretic use in children. Pediatrics. 2011;127(3):580-7. doi:10.1542/peds.2010-3852. PMID 21357332. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21357332/
2. Silvennoinen H, Peltola V, Lehtinen P, et al. Clinical presentation of influenza in unselected children treated as outpatients. Pediatr Infect Dis J. 2009;28(5):372-5. doi:10.1097/INF.0b013e318191eef7. PMID 19295464. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19295464/
3. Chiappini E, Principi N, Longhi R, et al. Management of fever in children: summary of the Italian Pediatric Society guidelines. Clin Ther. 2009;31(8):1826-43. doi:10.1016/j.clinthera.2009.08.006. PMID 19808142. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19808142/
4. Hay AD, Costelloe C, Redmond NM, et al. Paracetamol plus ibuprofen for the treatment of fever in children (PITCH): randomised controlled trial. BMJ. 2008;337:a1302. doi:10.1136/bmj.a1302. PMID 18765450. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18765450/
5. Belay ED, Bresee JS, Holman RC, et al. Reye’s syndrome in the United States from 1981 through 1997. N Engl J Med. 1999;340(18):1377-82. doi:10.1056/NEJM199905063401801. PMID 10228187. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10228187/
6. Meremikwu M, Oyo-Ita A. Physical methods for treating fever in children. Cochrane Database Syst Rev. 2003;2003(2):CD004264. doi:10.1002/14651858.CD004264. PMID 12804512. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12804512/
7. Alves JG, Almeida ND, Almeida CD. Tepid sponging plus dipyrone versus dipyrone alone for reducing body temperature in febrile children. Sao Paulo Med J. 2008;126(2):107-11. doi:10.1590/s1516-31802008000200008. PMID 18553033. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18553033/
8. Offringa M, Newton R, Nevitt SJ, et al. Prophylactic drug management for febrile seizures in children. Cochrane Database Syst Rev. 2021;6(6):CD003031. doi:10.1002/14651858.CD003031.pub4. PMID 34131913. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34131913/

Nguồn liều thuốc:

• Tổ chức Y tế Thế giới (2010). WHO Model Formulary for Children 2010, chuyên luận Ibuprofen, Paracetamol, Acetylsalicylic acid (tr. 18–21). https://www.who.int/publications/i/item/9789241599320
• NHS (02/10/2025). Paracetamol for children: how and when to give. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-children/how-and-when-to-give-paracetamol-for-children/
• NHS (21/08/2026). Ibuprofen for children. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-children/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Tiền Phong (01/10/2026). Bộ Y tế cảnh báo nóng về cúm mùa. https://tienphong.vn/bo-y-te-canh-bao-nong-ve-cum-mua-post1881161.tpo
• Báo Sức khỏe & Đời sống (17/10/2026). Hà Nội có hàng trăm ca cúm nhập viện mỗi tuần, cần chú ý khi bị sốt. https://suckhoedoisong.vn/ha-noi-co-hang-tram-ca-cum-nhap-vien-moi-tuan-can-chu-y-khi-bi-sot-169261015085929394.htm

Đọc tiếp

• Phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết
• Chủng cúm A đang lưu hành mùa 2026-2027
• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi mùa lạnh
• Đau rát cổ họng
• Súc miệng nước muối cho trẻ và bà bầu

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ