Vì sao tay chân miệng hay tăng vào tháng 9 và tháng 10?

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 26/10/2026

Tay chân miệng mùa thu tăng chủ yếu vì trẻ quay lại nhà trẻ, trường lớp và tiếp xúc gần nhau nhiều hơn, cộng thêm thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều ở miền Nam. Bộ Y tế ghi nhận bệnh thường tăng vào tháng 3 đến 5 và tháng 9, 10 hằng năm. Tổng hợp 72 nghiên cứu cho thấy vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới hay có hai đỉnh mỗi năm, đỉnh mùa thu thường nhỏ hơn đỉnh cuối xuân, đầu hè (Coates và cộng sự, 2018). Nhiệt độ, độ ẩm có liên quan nhưng chỉ giải thích một phần.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Tháng nào hay tăng?	Theo Bộ Y tế: tháng 3 đến 5 và tháng 9, 10
Vì sao có đỉnh mùa thu?	Trẻ đi học lại, tiếp xúc gần; nóng ẩm, mùa mưa
Thời tiết quan trọng tới đâu?	Có liên quan, nhưng chỉ là một phần nguyên nhân
Năm nay ra sao?	TP.HCM tuần 42: 1.800 ca, tăng 7,9% so với trung bình 4 tuần trước
Gia đình làm gì?	Rửa tay xà phòng, lau đồ chơi, theo dõi sát trẻ

Tay chân miệng mùa thu năm 2026 đang diễn biến thế nào?

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Hồ Chí Minh, tuần 42 (12–18/10/2026) thành phố ghi nhận 1.800 ca tay chân miệng, tăng 7,9% so với trung bình 4 tuần trước; lũy kế từ đầu năm hơn 42.315 ca (VTV, 24/10/2026). Ngành y tế khuyến cáo rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, bề mặt và theo dõi sát trẻ.

Năm nay cũng đã có đợt tăng mùa xuân: số mắc trung bình theo tuần của tháng 3/2026 tăng so với tháng trước, nhất là ở phía Nam, theo Bộ Y tế (Báo Chính phủ, 14/04/2026). Không chủ quan nhưng không hoang mang. Số liệu theo tuần xem trang tình hình tay chân miệng cập nhật mới nhất.

Tay chân miệng có theo mùa không, vì sao miền Nam có hai đỉnh?

Có. Bộ Y tế nhận định bệnh lưu hành quanh năm nhưng “thường gia tăng theo mùa, nhất là vào các tháng 3 đến 5 và tháng 9, 10 hàng năm” (Báo Chính phủ, 14/04/2026).

Trong 72 nghiên cứu được tổng hợp, phần lớn quốc gia có một đỉnh mỗi năm, hay gặp vào đầu hè; vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới thì hay có hai đỉnh, đỉnh chính cuối xuân, đầu hè và đỉnh nhỏ hơn vào mùa thu (Coates và cộng sự, 2018). Ở Trung Quốc, hơn 7,2 triệu ca giai đoạn 2008–2012 cho thấy miền Bắc đạt đỉnh tháng 6, còn miền Nam có hai đợt, tháng 5 và tháng 9–10. Khác biệt khí hậu chỉ giải thích 8–23%, yếu tố dân số 3–19% sự khác nhau giữa các vùng (Xing và cộng sự, 2014). Thời tiết, vì thế, không phải câu trả lời trọn vẹn. Các nguồn chúng tôi đọc không có nghiên cứu riêng về nhịp mùa ở miền Bắc Việt Nam.

Trẻ đi học lại tháng 9 có làm tay chân miệng tăng không?

Có bằng chứng ủng hộ. Ở Đà Nẵng (2012–2016), tỷ lệ mắc ở trẻ có hai đỉnh mỗi năm: đỉnh lớn tháng 4 và đỉnh nhỏ hơn trong thời gian trẻ đi mẫu giáo; nhóm tác giả kết luận tiếp xúc giữa trẻ dưới 5 tuổi là yếu tố thúc đẩy quan trọng (Truong và cộng sự, 2019). Ở Catalonia (Tây Ban Nha), 83.400 lượt chẩn đoán ở trẻ dưới 5 tuổi (2014–2025) cũng có hai đỉnh mỗi năm, khớp với lịch nghỉ học (de Rioja và cộng sự, 2026).

Mùa thu là lúc trẻ mới vào nhà trẻ, chơi chung đồ chơi, ăn chung, ngủ chung. Virus lây qua tay, nước bọt, dịch nốt phỏng và phân (xem tay chân miệng lây qua đường nào). Ở Trung Quốc, tỷ lệ mắc cao nhất ở trẻ 12–23 tháng (Xing và cộng sự, 2014). Đầu năm học, cha mẹ có thể (gợi ý thực hành):

1. Dạy trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau vệ sinh, sau giờ chơi.
2. Chuẩn bị đồ dùng riêng: bình nước, khăn, cốc có ghi tên.
3. Hỏi nhà trường về việc lau đồ chơi hằng ngày và cách báo khi lớp có ca bệnh.
4. Kiểm tra miệng, lòng bàn tay, bàn chân của trẻ mỗi tối.
5. Cho trẻ nghỉ ở nhà khi sốt, loét miệng hoặc nổi nốt, và đưa trẻ đi khám.

Nóng ẩm, mưa nhiều ảnh hưởng tới tay chân miệng ra sao?

Nghiên cứu	Phạm vi	Kết quả chính
Coates 2018	Tổng hợp 72 nghiên cứu	91% thấy liên quan thuận với nhiệt độ, 75,9% với độ ẩm; không liên quan có ý nghĩa với lượng mưa
Cheng 2018	Phân tích gộp 11 nghiên cứu	Mỗi 1 °C tăng: số ca tăng khoảng 5%; mỗi 1% độ ẩm: khoảng 1%
Phung 2017	Nhiều tỉnh Việt Nam	Trên 26 °C, mỗi 1 °C tăng 7%; độ ẩm trên 76%, mỗi 1% tăng 3,1%; mưa nhiều đi kèm giảm nhẹ
Nguyen 2017	Đồng bằng sông Cửu Long	Mỗi 1 °C tăng 5,6% sau 5 ngày; đỉnh dự báo tháng 10–12, mùa mưa
Van Pham 2019	Đắk Lắk, 7.128 ca	Ca tăng trong mùa mưa; mỗi 1 °C tăng 6%

Đây đều là nghiên cứu sinh thái, chỉ cho thấy liên quan, không chứng minh thời tiết trực tiếp gây bệnh. Kết quả về lượng mưa còn trái chiều giữa các nghiên cứu, và các nguồn chúng tôi đọc không giải thích cơ chế. Ý nghĩa thực tế: thời tiết là “nền”, còn việc trẻ tụ tập, dùng chung đồ và vệ sinh tay mới là phần gia đình, nhà trường làm được.

Vì sao năm nào cũng có đợt tăng mới?

Thứ nhất, số trẻ chưa có miễn dịch được bù lại liên tục. Ở Catalonia, đỉnh nào lớn thì đỉnh sau đó thường nhỏ hơn, phù hợp với việc trẻ cảm nhiễm cạn dần sau một đợt rồi được bù lại khi trẻ mới lớn lên, đi học (de Rioja và cộng sự, 2026). Thứ hai, bệnh do nhiều chủng virus đường ruột gây ra; khỏi với chủng này chưa chắc tránh được chủng khác. Đầu năm 2026, Bộ Y tế cho biết chủng EV71 lưu hành với tỷ lệ đáng lưu ý (Báo Chính phủ, 14/04/2026); xem EV71 và Coxsackievirus: chủng nào nguy hiểm hơn. Các nguồn chúng tôi đọc không cho thấy bệnh ở từng trẻ nặng hơn vào mùa cao điểm; điều thay đổi là số trẻ mắc nhiều hơn.

Gia đình nên làm gì trong mùa cao điểm tháng 9–10?

• Rửa tay bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm trẻ, nhất là sau khi thay tã.
• Lau đồ chơi, tay nắm cửa và bề mặt trẻ hay chạm.
• Không để trẻ ốm đi học; nghỉ học theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
• Theo dõi kỹ những ngày đầu khi trẻ sốt: nhiệt độ, giấc ngủ, mức tỉnh táo.

Các việc trên là gợi ý thực hành dựa trên khuyến cáo chung của ngành y tế. Phần lớn trẻ mắc nhẹ và tự khỏi, nhưng số ít diễn tiến nặng rất nhanh; xem dấu hiệu tay chân miệng chuyển nặng và bài trụ tay chân miệng: dấu hiệu theo từng ngày và khi nào phải nhập viện. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Tay chân miệng mùa thu có nặng hơn mùa xuân không?

Các nguồn chúng tôi đọc không cho thấy vậy; ở vùng nhiệt đới, đỉnh mùa thu thường nhỏ hơn (Coates và cộng sự, 2018).

Miền Bắc có đỉnh tháng 9–10 không?

Chưa có nghiên cứu riêng cho miền Bắc trong các nguồn chúng tôi đọc. Ở Trung Quốc, vùng phía bắc chỉ có một đỉnh tháng 6 (Xing và cộng sự, 2014).

Trời mát hơn thì có hết bệnh không?

Không hẳn. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, đỉnh dự báo kéo dài tới tháng 12 (Nguyen và cộng sự, 2017).

Có nên cho trẻ nghỉ học suốt mùa cao điểm?

Không cần; cho trẻ nghỉ khi có triệu chứng và giữ vệ sinh tay đều đặn (gợi ý thực hành).

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Coates SJ, Davis MDP, Andersen LK. Temperature and humidity affect the incidence of hand, foot, and mouth disease: a systematic review of the literature – a report from the International Society of Dermatology Climate Change Committee. Int J Dermatol. 2018;58(4):388-399. doi:10.1111/ijd.14188. PMID 30187452. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30187452/
2. Xing W, Liao Q, Viboud C, et al. Hand, foot, and mouth disease in China, 2008-12: an epidemiological study. Lancet Infect Dis. 2014;14(4):308-318. doi:10.1016/S1473-3099(13)70342-6. PMID 24485991. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24485991/
3. Truong PN, Nguyen TV, Nguyen TTT, et al. A spatial-temporal statistical analysis of health seasonality: explaining HFMD infections within a children population along the Vietnamese south central coast. BMC Public Health. 2019;19(1):937. doi:10.1186/s12889-019-7281-4. PMID 31296198. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31296198/
4. de Rioja VL, Dantas A, Coma E, et al. Seasonal Dynamics of Pediatric Herpangina and Hand, Foot, and Mouth Disease in Catalonia, Spain (2014-2025): A Primary Care-based Epidemiologic Study. Pediatr Infect Dis J. 2026. doi:10.1097/INF.0000000000005377. PMID 42675566. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42675566/
5. Cheng Q, Bai L, Zhang Y, et al. Ambient temperature, humidity and hand, foot, and mouth disease: A systematic review and meta-analysis. Sci Total Environ. 2018;625:828-836. doi:10.1016/j.scitotenv.2018.01.006. PMID 29306826. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29306826/
6. Phung D, Nguyen HX, Nguyen HLT, et al. Spatiotemporal variation of hand-foot-mouth disease in relation to socioecological factors: A multiple-province analysis in Vietnam. Sci Total Environ. 2017;610-611:983-991. doi:10.1016/j.scitotenv.2017.08.158. PMID 28838035. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28838035/
7. Nguyen HX, Chu C, Nguyen HLT, et al. Temporal and spatial analysis of hand, foot, and mouth disease in relation to climate factors: A study in the Mekong Delta region, Vietnam. Sci Total Environ. 2017;581-582:766-772. doi:10.1016/j.scitotenv.2017.01.006. PMID 28063653. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28063653/
8. Van Pham H, Phan UTN, Pham ANQ. Meteorological factors associated with hand, foot and mouth disease in a Central Highlands province in Viet Nam: an ecological study. Western Pac Surveill Response J. 2019;10(4):18-23. doi:10.5365/wpsar.2017.8.1.003. PMID 32133207. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32133207/

Nguồn tin trong nước:

• VTV (24/10/2026). TP Hồ Chí Minh ghi nhận hơn 1.800 ca tay chân miệng trong tuần (số liệu Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP. Hồ Chí Minh, tuần 42/2026). https://vtv.vn/tp-ho-chi-minh-ghi-nhan-hon-1800-ca-tay-chan-mieng-trong-tuan-100261024102604264.htm
• Báo Chính phủ (14/04/2026). Cảnh báo bệnh tay chân miệng và sốt xuất huyết tiếp tục gia tăng, nhiều ca nặng (thông tin của Bộ Y tế). https://baochinhphu.vn/canh-bao-benh-tay-chan-mieng-va-sot-xuat-huyet-tiep-tuc-gia-tang-nhieu-ca-nang-102260414085725437.htm

Đọc tiếp

• Tay chân miệng: chăm sóc nốt phỏng ngoài da và loét miệng cho trẻ
• Trẻ bị tay chân miệng đau miệng, biếng ăn: cho ăn uống thế nào
• Phân biệt tay chân miệng với thủy đậu, nhiệt miệng và sốt phát ban
• Tay chân miệng ở người lớn
• Trẻ giật mình khi ngủ: dấu hiệu cảnh báo tay chân miệng nặng

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ