Viêm xoang ở trẻ em: dấu hiệu dễ bị nhầm với cảm lạnh thông thường

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 19/10/2026

Viêm xoang ở trẻ em khác cảm lạnh chủ yếu ở diễn tiến theo thời gian, không ở màu nước mũi. Hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) nêu ba kiểu gợi ý viêm xoang cấp do vi khuẩn: chảy mũi hoặc ho ban ngày kéo dài quá 10 ngày không đỡ; đã đỡ rồi lại nặng lên; hoặc khởi phát nặng với sốt từ 39°C kèm mũi mủ ít nhất 3 ngày liền (Wald và cộng sự, 2013). Phần lớn trường hợp còn lại là cảm lạnh do virus, tự lui. Có dùng kháng sinh hay không là việc bác sĩ quyết định.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Cảm lạnh thường kéo dài bao lâu?	Phần lớn tự lui trong 7–10 ngày
Ba kiểu gợi ý viêm xoang do vi khuẩn?	Kéo dài quá 10 ngày; đỡ rồi nặng lại; khởi phát nặng
Nước mũi xanh có phải viêm xoang?	Không đủ để kết luận
Có cần chụp phim?	Không, trừ khi nghi biến chứng
Kháng sinh?	Bác sĩ quyết định điều trị ngay hay theo dõi thêm
Dấu hiệu cấp cứu?	Sưng đỏ quanh mắt, đau đầu dữ dội, cổ cứng

Viêm xoang ở trẻ khác cảm lạnh thông thường thế nào?

Viêm xoang do vi khuẩn thường là biến chứng của một đợt nhiễm virus đường hô hấp trên, nên hai bệnh có triệu chứng chồng lấn: sổ mũi, nghẹt mũi, ho. Một bài tổng quan cho biết phần lớn đợt viêm mũi xoang tự giới hạn, kéo dài 7–10 ngày (Butler và Hernandez, 2025). Điều cha mẹ cần nhìn là “đường đi” của bệnh.

Đặc điểm	Cảm lạnh do virus	Gợi ý viêm xoang do vi khuẩn
Thời gian	Nặng nhất vài ngày đầu, rồi đỡ dần	Quá 10 ngày vẫn không đỡ
Diễn tiến	Đi xuống đều	Đã đỡ rồi lại sốt, ho, chảy mũi nhiều hơn
Mức độ lúc đầu	Sốt nhẹ hoặc không sốt	Sốt từ 39°C kèm mũi mủ ít nhất 3 ngày liền
Màu nước mũi	Có thể trong, đục, vàng hay xanh	Không dùng màu để phân biệt

Ba tiêu chí ở cột phải lấy từ hướng dẫn AAP dành cho trẻ 1–18 tuổi (Wald và cộng sự, 2013). Hướng dẫn này cũng khuyến cáo không chụp phim để phân biệt viêm xoang với nhiễm virus, vì hình ảnh không giúp chẩn đoán; chỉ chụp CT có cản quang khi nghi biến chứng ở mắt hoặc thần kinh. Mô tả cảm lạnh ở cột giữa là gợi ý thực hành dựa trên diễn tiến thường gặp.

Trẻ mấy tuổi thì có thể bị viêm xoang?

Xoang của trẻ chưa hoàn chỉnh lúc sinh mà lớn dần theo tuổi. Một nghiên cứu đo thể tích xoang trên CT ở 260 người dưới 25 tuổi tại Hàn Quốc ghi nhận (Park và cộng sự, 2010):

• Xoang hàm: đã có khí từ lúc sinh, lớn dần tới khoảng 15 tuổi.
• Xoang sàng: lớn nhanh tới khoảng 7 tuổi, hoàn chỉnh lúc 15–16 tuổi.
• Xoang bướm: lớn mạnh giai đoạn 6–10 tuổi, hoàn chỉnh khoảng 15 tuổi.
• Xoang trán: bắt đầu có khí từ khoảng 2 tuổi, lớn nhanh từ 6 đến 19 tuổi.

Vì vậy trẻ nhỏ vẫn có thể bị viêm xoang, chủ yếu ở xoang hàm và xoang sàng. Hướng dẫn AAP áp dụng cho trẻ từ 1 tuổi (Wald và cộng sự, 2013). Đây là số liệu trên người châu Á; mốc ở từng trẻ có thể khác.

Khi nào cha mẹ nên nghĩ con bị viêm xoang chứ không chỉ cảm lạnh?

Ghi lại diễn tiến từng ngày giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn. Các bước dưới đây là gợi ý thực hành, xây theo ba tiêu chí của AAP:

1. Ghi ngày bắt đầu sổ mũi, nghẹt mũi hoặc ho.
2. Mỗi ngày ghi nhiệt độ, ho ban ngày, lượng nước mũi, giấc ngủ.
3. Quá 10 ngày mà triệu chứng không đỡ chút nào: đưa trẻ đi khám.
4. Đã đỡ rồi lại sốt, ho hoặc chảy mũi nhiều hơn: đi khám, không chờ đủ 10 ngày.
5. Sốt từ 39°C kèm mũi mủ từ ngày đầu, kéo dài 3 ngày: đi khám.

Trong một thử nghiệm, chỉ 139 trong 2.135 trẻ (6,5%) đến khám vì triệu chứng hô hấp được xác định là viêm xoang do vi khuẩn (Wald và cộng sự, 2009). Nghĩa là phần lớn trẻ sổ mũi, ho là cảm lạnh. Cách chăm sóc trẻ nghẹt mũi về đêm có trong bài tư thế nằm giúp giảm nghẹt mũi khi ngủ.

Trẻ bị viêm xoang có bắt buộc phải uống kháng sinh không?

Không phải mọi trường hợp. Theo AAP, bác sĩ nên kê kháng sinh khi trẻ khởi phát nặng hoặc đã đỡ rồi nặng lại; với kiểu kéo dài quá 10 ngày, bác sĩ có thể kê ngay hoặc theo dõi thêm 3 ngày. Amoxicillin, có hoặc không kèm clavulanate, là lựa chọn đầu tay. Nếu sau 72 giờ trẻ không đỡ hoặc nặng lên, bác sĩ đánh giá lại (Wald và cộng sự, 2013). Liều và thời gian dùng do bác sĩ quyết định theo cân nặng và tình trạng của trẻ.

Bằng chứng từ thử nghiệm có đối chứng giả dược:

• 56 trẻ 1–10 tuổi: nhóm dùng amoxicillin-clavulanate khỏi nhiều hơn (50% so với 14%) và thất bại ít hơn (14% so với 68%) so với giả dược (Wald và cộng sự, 2009).
• 515 trẻ 2–11 tuổi: kháng sinh rút thời gian hết triệu chứng từ 9 xuống 7 ngày; lợi ích rất ít ở trẻ không tìm thấy vi khuẩn gây bệnh ở vòm họng, và không phụ thuộc màu nước mũi (Shaikh và cộng sự, 2023).

Tổng quan Cochrane ở người lớn kết luận lợi ích của kháng sinh với viêm mũi xoang cấp không biến chứng là nhỏ, trong khi tác dụng phụ tăng; nhóm tác giả không thể kết luận cho trẻ em vì trẻ không có trong các thử nghiệm được gộp (Lemiengre và cộng sự, 2018). Bài nguyên tắc điều trị viêm xoang cấp có thêm thông tin cho người lớn.

Không tự cho trẻ uống kháng sinh còn dư từ lần ốm trước hay của người khác: sai thuốc, sai liều, che lấp triệu chứng khiến bác sĩ khó đánh giá. Đây là gợi ý thận trọng, không rút từ thử nghiệm.

Rửa mũi bằng nước muối có giúp trẻ bị viêm xoang không?

Bằng chứng còn hạn chế. Tổng quan Cochrane năm 2012 không tìm được thử nghiệm nào đủ tiêu chuẩn về thuốc thông mũi, kháng histamin hay rửa mũi ở trẻ viêm xoang cấp, nên chưa kết luận được hiệu quả (Shaikh và cộng sự, 2012). Một tổng quan hệ thống năm 2022 gộp 69 nghiên cứu ghi nhận rửa mũi nước muối có lợi ở trẻ viêm mũi xoang cấp; với viêm mũi xoang mạn ở trẻ, dữ liệu chỉ có cho dạng nhỏ giọt; nước muối đẳng trương có đệm dễ dung nạp hơn loại không đệm hoặc ưu trương (Chitsuthipakorn và cộng sự, 2022).

Gợi ý thực hành: dùng nước muối sinh lý đóng sẵn, dụng cụ sạch, động tác nhẹ; trẻ nhỏ nhỏ giọt rồi hút hoặc lau nhẹ. Kỹ thuật chi tiết xem bài kỹ thuật rửa mũi đúng cách và rửa mũi giảm triệu chứng nhiễm trùng hô hấp trên. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Biến chứng của viêm xoang ở trẻ có nguy hiểm không?

Hiếm nhưng cần nhận ra sớm. Biến chứng ở mắt chiếm 74–85% các biến chứng của viêm xoang cấp và gặp ở trẻ em nhiều hơn (Wong và Levi, 2018). Viêm mô tế bào trước vách và sau vách hốc mắt thường được điều trị nội khoa; áp xe hốc mắt cần phẫu thuật. Các biến chứng hiếm khác gồm viêm màng não và áp xe (Butler và Hernandez, 2025).

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay (gợi ý thực hành tổng hợp từ các nguồn trên):

• Sưng, đỏ, đau mí mắt hoặc quanh mắt; mắt lồi, khó liếc, nhìn mờ hay nhìn đôi.
• Đau đầu dữ dội, nôn nhiều.
• Cổ cứng, lơ mơ, co giật, li bì khó đánh thức.
• Sốt cao kèm sưng ở trán.

Viêm xoang mạn ở trẻ có liên quan tới VA không?

Có. Ở trẻ nhỏ, VA (amidan vòm) phì đại hoặc viêm có thể làm triệu chứng mũi xoang kéo dài. Bác sĩ thường thử điều trị nội khoa trước. Khi điều trị nội khoa tối đa thất bại, nạo VA thường là phẫu thuật đầu tiên được cân nhắc. Trong 107 trẻ nạo VA vì viêm xoang mạn, tỷ lệ thành công là 67,9% ở trẻ từ 6 tuổi và 39,2% ở trẻ dưới 6 tuổi (Kais và cộng sự, 2024). Đây là nghiên cứu hồi cứu tại một phòng khám. Nếu trẻ hay hắt hơi, ngứa mũi theo mùa, cần phân biệt với viêm mũi dị ứng.

Câu hỏi thường gặp

Nước mũi xanh có nghĩa là con bị viêm xoang không?

Không. Màu nước mũi không giúp phân biệt; trong thử nghiệm, hiệu quả kháng sinh không khác nhau giữa trẻ mũi màu và mũi trong (Shaikh và cộng sự, 2023).

Có cần chụp X-quang xoang cho trẻ không?

Thường không. AAP khuyến cáo không chụp phim để chẩn đoán viêm xoang không biến chứng (Wald và cộng sự, 2013).

Viêm xoang ở trẻ có lây không?

Bản thân viêm xoang không được coi là bệnh lây; đợt cảm lạnh khởi đầu thì lây được. Rửa tay và che miệng khi ho là gợi ý thực hành.

Bao lâu sau khi dùng kháng sinh thì trẻ đỡ?

Bác sĩ thường đánh giá lại sau 72 giờ nếu trẻ không đỡ (Wald và cộng sự, 2013). Không tự ngừng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ.

Trẻ dưới 1 tuổi có bị viêm xoang không?

Hướng dẫn AAP chỉ áp dụng từ 1 tuổi. Trẻ nhỏ hơn có triệu chứng kéo dài cần được bác sĩ khám trực tiếp.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Wald ER, Applegate KE, Bordley C, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and management of acute bacterial sinusitis in children aged 1 to 18 years. Pediatrics. 2013;132(1):e262-80. doi:10.1542/peds.2013-1071. PMID 23796742. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23796742/
2. Butler FM, Hernandez DR. Acute Rhinosinusitis: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2025;111(1):47-53. PMID 39823615. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39823615/
3. Park IH, Song JS, Choi H, et al. Volumetric study in the development of paranasal sinuses by CT imaging in Asian: a pilot study. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2010;74(12):1347-50. doi:10.1016/j.ijporl.2010.08.018. PMID 20863577. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20863577/
4. Wald ER, Nash D, Eickhoff J. Effectiveness of amoxicillin/clavulanate potassium in the treatment of acute bacterial sinusitis in children. Pediatrics. 2009;124(1):9-15. doi:10.1542/peds.2008-2902. PMID 19564277. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19564277/
5. Shaikh N, Hoberman A, Shope TR, et al. Identifying Children Likely to Benefit From Antibiotics for Acute Sinusitis: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2023;330(4):349-358. doi:10.1001/jama.2023.10854. PMID 37490085. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37490085/
6. Lemiengre MB, van Driel ML, Merenstein D, et al. Antibiotics for acute rhinosinusitis in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018;9(9):CD006089. doi:10.1002/14651858.CD006089.pub5. PMID 30198548. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30198548/
7. Shaikh N, Wald ER, Pi M. Decongestants, antihistamines and nasal irrigation for acute sinusitis in children. Cochrane Database Syst Rev. 2012(9):CD007909. doi:10.1002/14651858.CD007909.pub3. PMID 22972113. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22972113/
8. Chitsuthipakorn W, Kanjanawasee D, Hoang MP, et al. Optimal Device and Regimen of Nasal Saline Treatment for Sinonasal Diseases: Systematic Review. OTO Open. 2022;6(2):2473974X221105277. doi:10.1177/2473974X221105277. PMID 35720767. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35720767/
9. Wong SJ, Levi J. Management of pediatric orbital cellulitis: A systematic review. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2018;110:123-129. doi:10.1016/j.ijporl.2018.05.006. PMID 29859573. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29859573/
10. Kais A, Orabi N, Cui R, et al. Predictors of Success of Adenoidectomy in the Treatment of Pediatric Chronic Rhinosinusitis. Ear Nose Throat J. 2024;105(10):629-634. doi:10.1177/01455613241232879. PMID 38400707. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38400707/

Đọc tiếp

• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi trong mùa lạnh — nguyên nhân và cách phòng
• Trẻ em và bà bầu có nên súc miệng bằng nước muối?
• Viêm họng nuốt nước bọt đau tai — có nguy hiểm không
• Tay chân miệng ở trẻ — chăm sóc nốt phỏng và loét miệng
• Gel sát khuẩn da có dùng được cho trẻ nhỏ không?

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ