Cúm A/H1N1 và A/H3N2 khác nhau thế nào?

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Cúm A/H1N1 và A/H3N2 là hai phân nhóm của cùng virus cúm A; chúng khác nhau ở kháng nguyên bề mặt, nhóm tuổi hay bị nặng và mức khớp của vaccine, còn triệu chứng thực tế gần như giống nhau. Cúm A H1N1 lưu hành hiện nay là A/H1N1pdm09, chủng từ đại dịch 2009. A/H3N2 gây gánh nặng lớn hơn ở người cao tuổi, A/H1N1 dồn nhiều hơn vào người trẻ và trung niên (Gostic và cộng sự, 2019). Vaccine thường bảo vệ trước A/H3N2 kém hơn. Chỉ xét nghiệm mới biết mình nhiễm phân nhóm nào, và cách chăm sóc cơ bản như nhau.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
H1N1 và H3N2 có phải hai bệnh khác nhau?	Không; cùng là cúm A, khác phân nhóm
Phân nhóm nào nặng hơn?	H3N2 nặng hơn ở người già; H1N1 hay ảnh hưởng người trẻ hơn
Triệu chứng có khác không?	Gần như giống nhau, không tự phân biệt được
Vaccine có bảo vệ cả hai?	Có; mức bảo vệ với H3N2 thường thấp hơn

Mùa này cúm A/H1N1 hay A/H3N2 đang chiếm ưu thế?

Tùy nơi và tùy thời điểm. Theo Báo Tin tức (16/10/2026) dẫn CDC TP.HCM, tuần 40 năm 2026 thành phố ghi nhận 34.664 ca viêm hô hấp cấp, tăng hơn 64% so với trung bình 4 tuần trước; trong 151 mẫu dương tính cúm, cúm A/H1 2009 (tức A/H1N1pdm09) chiếm gần 77%. Ở phạm vi khu vực, Báo Sức khỏe & Đời sống (07/10/2026) dẫn bản tin tháng 9/2026 của WHO Tây Thái Bình Dương: hoạt động cúm gia tăng, “với cúm A(H3) chiếm tỷ lệ lớn nhất trong các virus cúm được phát hiện, tiếp theo là A(H1N1) và cúm B”. Không chủ quan nhưng không hoang mang. Chủng và vaccine mùa mới xem bài chủng cúm A đang lưu hành mùa 2026-2027.

Chữ H và N trong tên cúm A nghĩa là gì?

H là hemagglutinin, protein giúp virus bám vào tế bào đường hô hấp; N là neuraminidase, protein giúp virus mới thoát ra lây sang tế bào khác. H1N1 và H3N2 khác nhau ở cả hai protein này, nên kháng thể với phân nhóm này bảo vệ rất ít trước phân nhóm kia (kiến thức virus học cơ bản). A/H3N2 lưu hành ở người từ đại dịch 1968; A/H1N1 hiện nay là chủng từ đại dịch 2009, đã thay dòng H1N1 cũ. Cả hai liên tục trôi kháng nguyên, nên vaccine phải cập nhật hằng năm; khi chủng vaccine lệch với virus lưu hành, hiệu quả giảm rõ (Krammer và cộng sự, 2018).

Điểm so sánh	A/H1N1pdm09	A/H3N2
Lưu hành ở người từ	2009	1968
Nhóm chịu gánh nặng lớn	Người trẻ và trung niên	Người cao tuổi nguy cơ cao
Hiệu quả vaccine ngoại trú, Mỹ 2024–25	37%	27%
Triệu chứng	Sốt, ho, đau họng, đau mình	Tương tự
Thuốc kháng virus	Do bác sĩ chỉ định	Do bác sĩ chỉ định

Khác biệt kháng nguyên ảnh hưởng thế nào tới miễn dịch của mỗi người?

Hệ miễn dịch “ghi nhớ” mạnh nhất phân nhóm cúm gặp đầu tiên thời thơ ấu. Phân tích dữ liệu giám sát lớn cho thấy dấu ấn này mang tính trong cùng phân nhóm: người lần đầu gặp H1 khi nhỏ được bảo vệ tốt hơn trước H1N1 về sau, người gặp H3 thì tốt hơn trước H3N2. Kháng thể có được khi đã lớn không bảo vệ mạnh bằng (Gostic và cộng sự, 2019).

Đại dịch 2009 là ví dụ rõ. Trong mẫu huyết thanh lưu trữ, chỉ 4% (4/107) người sinh sau năm 1980 có kháng thể phản ứng chéo đáng kể với virus H1N1 mới, trong khi 34% (39/115) người sinh trước năm 1950 có mức kháng thể cao; vaccine cúm mùa thời đó gần như không tạo thêm kháng thể chéo (Hancock và cộng sự, 2009).

Phân nhóm nào nặng hơn và ai cần cẩn trọng?

Không có câu trả lời chung; mức nặng phụ thuộc nhiều vào tuổi và bệnh nền.

• A/H3N2: gây phần lớn ca nặng phải đi khám ở người cao tuổi nguy cơ cao và phần lớn tổng số ca tử vong, qua nhiều thập kỷ hai phân nhóm cùng lưu hành (Gostic và cộng sự, 2019).
• A/H1N1: tổng số tử vong thấp hơn, ca bệnh dịch về phía người trẻ và trung niên. Nhóm tác giả dự báo gánh nặng tử vong của H1N1 có thể tăng khi các thế hệ không được “ghi dấu” H1 thời nhỏ bước vào tuổi già (Gostic và cộng sự, 2019).
• Trong số người đã nhập viện: dữ liệu 745 bệnh nhân ở 14 nước (08/2022–10/2023) cho thấy nhiễm A/H1N1pdm09 có khả năng vào hồi sức tích cực cao hơn khoảng 2,5 lần so với A/H3N2, sau khi hiệu chỉnh tuổi, bệnh nền, tiêm vaccine (Myint và cộng sự, 2026). Đây là nghiên cứu hồi cứu, chỉ trên người đã nằm viện.

Dù là phân nhóm nào, trẻ dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền vẫn dễ biến chứng hơn. Với trẻ nhỏ, xem bài cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Vì sao vaccine thường bảo vệ trước A/H3N2 kém hơn A/H1N1?

Một lý do đã được chứng minh trong phòng thí nghiệm là việc nuôi virus vaccine trên trứng gà. Từ mùa 2014–2015, virus H3N2 lưu hành có thêm một vị trí gắn chuỗi đường trên kháng nguyên, còn chủng vaccine nuôi trên trứng lại mất vị trí này; kháng thể ở chồn và người tiêm vaccine trứng mùa 2016–2017 trung hòa kém virus lưu hành (Zost và cộng sự, 2017). Đây là một phần lý do, không phải toàn bộ.

Nghiên cứu (Mỹ)	Với A/H1N1pdm09	Với A/H3N2
Người khám ngoại trú, mùa 2024–25	37%	27%
Người lớn ngoại trú, 2015–2018	37%	19%
Người lớn nhập viện, 2015–2018	53%	23%

Số liệu: Chung và cộng sự (2026); Tenforde và cộng sự (2021). Hiệu quả thấp hơn không có nghĩa là vô ích: mùa 2024–25, vaccine giảm khoảng một phần ba nguy cơ phải đi khám vì cúm (Chung và cộng sự, 2026), và vẫn giảm nhập viện ở người lớn tuổi, nhiều bệnh nền (Tenforde và cộng sự, 2021). Vaccine cúm mùa chứa cả hai phân nhóm.

Triệu chứng cúm A/H1N1 và A/H3N2 có khác nhau không?

Về thực hành, không. Cả hai thường khởi phát đột ngột với sốt, ho, đau họng, đau đầu, đau mỏi người. Khác biệt chỉ thấy khi đo lường kỹ: trong một nghiên cứu theo dõi cộng đồng ở Canada qua 3 mùa, lượng virus H1N1 cao nhất ở ngay hoặc trước lúc khởi phát, còn H3N2 cao nhất khoảng 2 ngày sau, trùng lúc triệu chứng nặng nhất (Loeb và cộng sự, 2012). Chi tiết này không giúp người bệnh tự đoán phân nhóm; muốn biết chính xác phải xét nghiệm RT-PCR định phân nhóm. Cách phân biệt cúm với bệnh dễ nhầm có trong bài phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết.

Biết mình nhiễm H1N1 hay H3N2 có làm thay đổi cách xử trí không?

Với phần lớn người bệnh, không. Nhóm thuốc kháng virus cúm thông dụng nhắm vào enzyme neuraminidase (Krammer và cộng sự, 2018), enzyme có ở cả H1N1 lẫn H3N2. Bác sĩ quyết định dựa trên mức độ bệnh, thời gian khởi phát và nhóm nguy cơ, không đợi kết quả phân nhóm. Các bước dưới đây là gợi ý thực hành:

1. Sốt, ho, đau mỏi trong mùa cúm: nghỉ ngơi, uống đủ nước, hạ sốt đúng liều, hạn chế tiếp xúc người khác.
2. Thuộc nhóm nguy cơ cao (trẻ nhỏ, người cao tuổi, mang thai, bệnh nền): đi khám sớm trong 1–2 ngày đầu.
3. Không tự mua thuốc kháng virus hay kháng sinh.
4. Theo dõi diễn tiến từng ngày; mốc khỏi và thời gian còn lây xem bài cúm A bao lâu thì khỏi và bao lâu thì hết lây.
5. Tiêm vaccine cúm mùa mới mỗi năm, kể cả khi vừa mắc một phân nhóm.

Kiến thức nền về cúm A có trong bài trụ bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp

Cúm A H1N1 có phải là “cúm lợn” không?

Virus đại dịch 2009 có nguồn gốc từ virus cúm lợn nên từng được gọi như vậy. Nay A/H1N1pdm09 là chủng cúm mùa thông thường, lây từ người sang người.

Một mùa có thể mắc cả H1N1 và H3N2 không?

Có thể, vì kháng thể với phân nhóm này bảo vệ rất ít trước phân nhóm kia.

Xét nghiệm nhanh cúm có cho biết H1N1 hay H3N2 không?

Thường không. Test nhanh chỉ cho biết cúm A hay cúm B; định phân nhóm cần RT-PCR.

Phân nhóm nào lây nhanh hơn?

Các nguồn trong bài không cho thấy khác biệt rõ; cả hai lây qua giọt bắn và tiếp xúc gần.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Gostic KM, Bridge R, Brady S, et al. Childhood immune imprinting to influenza A shapes birth year-specific risk during seasonal H1N1 and H3N2 epidemics. PLoS Pathog. 2019;15(12):e1008109. doi:10.1371/journal.ppat.1008109. PMID 31856206. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31856206/
2. Krammer F, Smith GJD, Fouchier RAM, et al. Influenza. Nat Rev Dis Primers. 2018;4(1):3. doi:10.1038/s41572-018-0002-y. PMID 29955068. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29955068/
3. Hancock K, Veguilla V, Lu X, et al. Cross-reactive antibody responses to the 2009 pandemic H1N1 influenza virus. N Engl J Med. 2009;361(20):1945-52. doi:10.1056/NEJMoa0906453. PMID 19745214. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19745214/
4. Myint AP, Shirreff G, Baillie V, et al. Association of influenza viral genetic information with severity markers in patients hospitalised with influenza: multicentre retrospective cohort study. BMJ Open. 2026;16(1):e111643. doi:10.1136/bmjopen-2025-111643. PMID 41506775. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41506775/
5. Zost SJ, Parkhouse K, Gumina ME, et al. Contemporary H3N2 influenza viruses have a glycosylation site that alters binding of antibodies elicited by egg-adapted vaccine strains. Proc Natl Acad Sci U S A. 2017;114(47):12578-12583. doi:10.1073/pnas.1712377114. PMID 29109276. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29109276/
6. Chung JR, Price AM, House SL, et al. Influenza vaccine effectiveness against outpatient acute respiratory illness with laboratory-confirmed influenza, United States, 2024-25 season. Clin Infect Dis. 2026. doi:10.1093/cid/ciag437. PMID 42442752. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42442752/
7. Tenforde MW, Chung J, Smith ER, et al. Influenza Vaccine Effectiveness in Inpatient and Outpatient Settings in the United States, 2015-2018. Clin Infect Dis. 2021;73(3):386-392. doi:10.1093/cid/ciaa407. PMID 32270198. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32270198/
8. Loeb M, Singh PK, Fox J, et al. Longitudinal study of influenza molecular viral shedding in Hutterite communities. J Infect Dis. 2012;206(7):1078-84. doi:10.1093/infdis/jis450. PMID 22837493. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22837493/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Tin tức (16/10/2026). TP Hồ Chí Minh: Dịch cúm A đang lan nhanh, người dân cần chủ động phòng bệnh. https://baotintuc.vn/tp-ho-chi-minh-dich-cum-a-dang-lan-nhanh-nguoi-dan-can-chu-dong-phong-benh-post1394597.html
• Sức khỏe & Đời sống (07/10/2026). Cúm A tăng nhanh, các tỉnh phía Bắc có nguy cơ bước vào đợt gia tăng mới. https://suckhoedoisong.vn/cum-a-tang-nhanh-cac-tinh-phia-bac-co-nguy-co-buoc-vao-dot-gia-tang-moi-169261006190702011.htm

Đọc tiếp

• Tình hình cúm A tại Việt Nam: cập nhật mới nhất
• Biến chứng của cúm A: viêm phổi, viêm cơ tim và biến chứng thần kinh
• Cúm mùa: nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng bệnh
• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi
• Đau rát cổ họng

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ