Mất khứu giác tạm thời: các nguyên nhân từ mũi xoang thường gặp

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 18/10/2026

Mất khứu giác tạm thời thường do mũi xoang bị viêm, nghẹt hoặc sau một đợt nhiễm virus đường hô hấp, và nhiều trường hợp cải thiện dần khi nguyên nhân được xử lý. Y văn chia mất khứu giác thành hai nhóm chính: loại dẫn truyền, khi mùi không đi tới được vùng khứu giác vì niêm mạc sưng, polyp hay dịch nhầy; và loại thần kinh cảm giác, khi chính tế bào và đường dẫn thần kinh khứu giác bị tổn thương, điển hình sau nhiễm virus hoặc chấn thương đầu (Hummel và cộng sự, 2016; Whitcroft và cộng sự, 2023). Hai nhóm này được tiếp cận khác nhau, nên việc đầu tiên là tìm đúng nguyên nhân.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Hai nhóm nguyên nhân chính?	Dẫn truyền (mũi xoang) và thần kinh cảm giác (sau virus, chấn thương)
Nguyên nhân mũi xoang hay gặp?	Viêm mũi xoang mạn có hoặc không polyp, viêm mũi dị ứng, cảm cúm
Sau COVID-19 có hồi phục không?	Phần lớn tự giới hạn; một số người kéo dài nhiều tháng
Luyện khứu giác là gì?	Ngửi có chủ đích một bộ mùi mỗi ngày trong nhiều tuần
Corticoid dùng khi nào?	Theo chỉ định bác sĩ, nhất là viêm mũi xoang mạn có polyp
Khi nào cần nội soi, chụp phim?	Kéo dài, một bên, kèm chảy máu hay chấn thương

Mất khứu giác do “tắc đường” hay do “hỏng dây thần kinh”?

Hãy hình dung mùi là những phân tử phải bay lên khe khứu giác ở trần hốc mũi. Nếu đường đi bị chặn, mùi không tới nơi: đó là mất khứu giác dẫn truyền. Nếu đường đi thông nhưng tế bào nhận mùi hay đường thần kinh bị tổn thương: đó là mất khứu giác thần kinh cảm giác. Bản đồng thuận châu Âu năm 2017 và bản cập nhật năm 2023 dùng cách phân loại này làm khung để chẩn đoán, chọn xét nghiệm và hướng xử trí (Hummel và cộng sự, 2016; Whitcroft và cộng sự, 2023).

Đặc điểm	Dẫn truyền	Thần kinh cảm giác
Vị trí vấn đề	Hốc mũi, xoang, khe khứu giác bị chặn	Biểu mô khứu giác, dây thần kinh, não
Ví dụ hay gặp	Viêm mũi xoang mạn, polyp, viêm mũi dị ứng, cảm lạnh	Sau nhiễm virus (kể cả COVID-19), chấn thương đầu
Dấu hiệu gợi ý	Nghẹt mũi, chảy mũi, khứu giác lúc có lúc không	Mũi thông nhưng vẫn không ngửi được, có thể ngửi sai mùi
Hướng xử trí chung	Điều trị viêm mũi xoang theo chỉ định bác sĩ	Luyện khứu giác, theo dõi; thuốc chỉ là lựa chọn ở một số người

Hai nhóm có thể chồng lên nhau, ví dụ người vừa viêm xoang mạn vừa từng nhiễm virus. Cột “dấu hiệu gợi ý” là gợi ý thực hành để bạn mô tả với bác sĩ, không dùng để tự chẩn đoán.

Viêm mũi xoang mạn tính và polyp mũi gây mất mùi thế nào?

Viêm mũi xoang mạn tính, có hoặc không có polyp, là nguyên nhân dẫn truyền thường gặp. Niêm mạc sưng dày và polyp có thể lấp khe khứu giác; tình trạng viêm kéo dài còn có thể ảnh hưởng tới chính biểu mô khứu giác, nên đôi khi mất mùi không hết hẳn dù mũi đã thông hơn (Whitcroft và cộng sự, 2023).

Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên đa trung tâm ở Hà Lan trên người lớn bị viêm mũi xoang mạn có polyp mũi, điều trị nội khoa do bác sĩ chỉ định có thể gồm corticoid xịt mũi, rửa mũi, corticoid toàn thân hoặc kháng sinh toàn thân; phẫu thuật nội soi xoang được đặt ra khi điều trị nội khoa đơn thuần không đủ (Lourijsen và cộng sự, 2022). Việc chọn biện pháp nào, liều và thời gian ra sao là quyết định của bác sĩ tai mũi họng.

Corticoid xịt mũi hay được dùng với các hoạt chất như fluticason, mometason, budesonid. Corticoid uống đợt ngắn (ví dụ prednisolon) đôi khi được bác sĩ chỉ định ở người có polyp, nhưng thuốc uống có nguy cơ tác dụng phụ toàn thân, không tự mua dùng. Phần tên hoạt chất ở đây là thông tin phổ thông về nhóm thuốc, không phải hướng dẫn dùng thuốc.

Viêm mũi dị ứng có làm mất khứu giác không?

Có thể. Khi đợt dị ứng bùng lên, niêm mạc mũi phù nề và tiết nhiều dịch nên mùi khó lên tới khe khứu giác; khứu giác thường kém đi theo từng đợt rồi khá lên khi mũi thông. Tuy vậy, trong phiên tra cứu này chúng tôi không tìm được tổng quan hệ thống trên PubMed đo riêng tỷ lệ mất khứu giác ở người viêm mũi dị ứng, nên bài không đưa con số. Ý trên là mô tả cơ chế dẫn truyền chung, không phải số liệu của một nghiên cứu cụ thể.

Gợi ý thực hành: ghi lại thời điểm khứu giác kém đi có trùng mùa phấn hoa, bụi nhà, lông thú hay không, để bác sĩ dễ xác định yếu tố khởi phát. Da quanh cánh mũi hay bị kích ứng khi hắt hơi, lau mũi nhiều; cách giảm kích ứng có trong bài da tổn thương do đeo khẩu trang lâu ngày.

Mất khứu giác sau cảm cúm, COVID-19 bao lâu thì hồi phục?

Mất khứu giác sau nhiễm virus là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất (Hura và cộng sự, 2020). Với COVID-19, tổng quan Cochrane ghi nhận rối loạn khứu giác tự giới hạn ở phần lớn người bệnh, nhưng khi kéo dài có thể ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống (O’Byrne và cộng sự, 2021). Một số người còn bị ngửi sai mùi (parosmia): theo một tổng quan, gần 40% người mất khứu giác khi nhiễm SARS-CoV-2 có thể gặp rối loạn khứu giác về chất, triệu chứng có thể xuất hiện vài tháng sau nhiễm và kéo dài hơn 7 tháng (Gary và cộng sự, 2022).

Các nguồn trên không đưa ra một mốc thời gian hồi phục chung cho mọi người. Vì vậy câu hỏi “bao lâu” nên được trả lời bằng theo dõi: nếu sau vài tuần vẫn chưa cải thiện thì đi khám, thay vì chờ đợi mãi.

Luyện khứu giác làm thế nào và có hiệu quả không?

Luyện khứu giác là ngửi có chủ đích một bộ mùi quen thuộc, mỗi ngày, trong nhiều tuần. Một tổng quan có khuyến cáo xếp luyện khứu giác là biện pháp được khuyến cáo cho mất khứu giác sau virus, còn corticoid toàn thân hoặc tại chỗ đợt ngắn chỉ là lựa chọn ở một số người sau khi cân nhắc kỹ nguy cơ (Hura và cộng sự, 2020). Bản đồng thuận châu Âu nhận định luyện khứu giác có thể hữu ích ở người mất khứu giác do nhiều nguyên nhân (Hummel và cộng sự, 2016).

Với COVID-19, một tổng quan hệ thống gồm 14 nghiên cứu (1.596 người, tối đa 10 thử nghiệm ngẫu nhiên) kết luận luyện khứu giác đơn thuần cải thiện đáng kể rối loạn khứu giác mạn, và tuân thủ đúng quy trình, kéo dài từ 3 tháng trở lên giúp kết quả tốt hơn (Treder-Rochna và cộng sự, 2024). Ngược lại, một phân tích gộp 51 thử nghiệm ngẫu nhiên về hậu COVID-19 lại nhận định luyện khứu giác và corticoid xịt chưa cho thấy hiệu quả (Tan và cộng sự, 2025). Bằng chứng như vậy còn chưa thống nhất; luyện khứu giác ít tốn kém và ít rủi ro, nhưng không nên kỳ vọng quá mức.

Các bước dưới đây là gợi ý thực hành theo cách làm phổ biến, không phải phác đồ của một thử nghiệm cụ thể:

1. Chọn 4 mùi khác nhau rõ rệt, ví dụ hoa hồng, chanh, đinh hương, khuynh diệp, đựng trong lọ kín.
2. Ngửi mỗi mùi khoảng 10–20 giây, hít nhẹ, vừa ngửi vừa nghĩ tới mùi đó.
3. Làm 2 lần mỗi ngày, sáng và tối.
4. Kiên trì ít nhất 3 tháng, ghi nhật ký mức ngửi được.
5. Đi tái khám nếu không thấy tiến triển hoặc ngửi sai mùi nặng hơn.

Va đập vùng đầu, mặt có gây mất khứu giác không?

Có. Chấn thương đầu là một nguyên nhân thần kinh cảm giác được các bản đồng thuận nêu riêng, vì lực va đập có thể làm tổn thương sợi thần kinh khứu giác hoặc vùng não xử lý mùi (Hummel và cộng sự, 2016; Whitcroft và cộng sự, 2023). Chấn thương vùng mũi, như gãy xương chính mũi hay lệch vách ngăn, lại có thể gây mất khứu giác kiểu dẫn truyền. Người mất mùi sau va đập đầu cần được bác sĩ khám, nhất là khi kèm đau đầu, chảy dịch trong từ mũi hoặc lú lẫn.

Khi nào cần nội soi mũi hoặc chụp phim?

Bản đồng thuận năm 2023 đưa ra khuyến cáo mới về chẩn đoán hình ảnh, bên cạnh hỏi bệnh, khám nội soi mũi và đo khứu giác bằng bộ test chuẩn (Whitcroft và cộng sự, 2023). Ở người mất khứu giác sau virus, các nghiên cứu thường đo bằng bộ test Sniffin’ Sticks (Hura và cộng sự, 2020). Trong thực tế, bác sĩ tai mũi họng thường nội soi mũi khi mất mùi kéo dài, kèm nghẹt mũi hay chảy mũi; chụp cắt lớp xoang hoặc cộng hưởng từ được cân nhắc khi nghi polyp lan rộng, khối u, hoặc mất mùi sau chấn thương mà không rõ nguyên nhân. Đây là mô tả gợi ý, mỗi trường hợp do bác sĩ quyết định.

Người bệnh có thể chuẩn bị trước khi đi khám: mất mùi từ khi nào, một bên hay hai bên, có ngửi sai mùi, có nghẹt mũi, chảy mũi, từng nhiễm virus hay va đập đầu gần đây, đang dùng thuốc gì. Trẻ nhỏ bị nghẹt mũi kéo dài do viêm đường hô hấp do virus nên được khám riêng; xem thêm bài tay chân miệng ở trẻ về cách theo dõi bệnh virus ở trẻ tại nhà. Với bệnh do virus ảnh hưởng tới dây thần kinh, tham khảo bài zona thần kinh.

Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp cần được bác sĩ cân nhắc kỹ trước khi dùng corticoid, nhất là đường uống. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Mất khứu giác có tự hết không?

Nhiều trường hợp do cảm cúm, nghẹt mũi tự cải thiện; nếu kéo dài, cần khám để tìm nguyên nhân.

Rửa mũi bằng nước muối có giúp ngửi lại không?

Rửa mũi nằm trong các biện pháp điều trị nội khoa viêm mũi xoang mạn có polyp mũi (Lourijsen và cộng sự, 2022); với mất mùi do thần kinh, nguồn chúng tôi đọc không nêu lợi ích riêng.

Mất khứu giác có làm mất vị giác không?

Người bệnh thường thấy đồ ăn nhạt vì mùi góp phần tạo hương vị; vị mặn, ngọt, chua, đắng thường còn (gợi ý thực hành).

Mất khứu giác có nguy hiểm không?

Có thể khiến bạn không phát hiện khí gas, khói hay thức ăn hỏng; nên lắp báo khói, kiểm tra hạn dùng thực phẩm (gợi ý thực hành).

Luyện khứu giác có dùng tinh dầu được không?

Nhiều chương trình dùng tinh dầu (Gary và cộng sự, 2022); chỉ ngửi, không bôi hay nhỏ vào mũi.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Hummel T, Whitcroft KL, Andrews P, et al. Position paper on olfactory dysfunction. Rhinology. 2016;56(1):1-30. PMID 28623665. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28623665/
2. Whitcroft KL, Altundag A, Balungwe P, et al. Position paper on olfactory dysfunction: 2023. Rhinology. 2023;61(33):1-108. doi:10.4193/Rhin22.483. PMID 37454287. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37454287/
3. Lourijsen ES, Reitsma S, Vleming M, et al. Endoscopic sinus surgery with medical therapy versus medical therapy for chronic rhinosinusitis with nasal polyps: a multicentre, randomised, controlled trial. Lancet Respir Med. 2022;10(4):337-346. doi:10.1016/S2213-2600(21)00457-4. PMID 35012708. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35012708/
4. Hura N, Xie DX, Choby GW, et al. Treatment of post-viral olfactory dysfunction: an evidence-based review with recommendations. Int Forum Allergy Rhinol. 2020;10(9):1065-1086. doi:10.1002/alr.22624. PMID 32567798. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32567798/
5. O’Byrne L, Webster KE, MacKeith S, et al. Interventions for the treatment of persistent post-COVID-19 olfactory dysfunction. Cochrane Database Syst Rev. 2021;7(7):CD013876. doi:10.1002/14651858.CD013876.pub2. PMID 34291813. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34291813/
6. Gary JB, Gallagher L, Joseph PV, et al. Qualitative Olfactory Dysfunction and COVID-19: An Evidence-Based Review with Recommendations for the Clinician. Am J Rhinol Allergy. 2022;37(1):95-101. doi:10.1177/19458924221120117. PMID 35957578. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35957578/
7. Treder-Rochna N, Mańkowska A, Kujawa W, et al. The effectiveness of olfactory training for chronic olfactory disorder following COVID-19: a systematic review. Front Hum Neurosci. 2024;18:1457527. doi:10.3389/fnhum.2024.1457527. PMID 39588055. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39588055/
8. Tan C, Meng J, Dai X, et al. Effects of therapeutic interventions on long COVID: a meta-analysis of randomized controlled trials. EClinicalMedicine. 2025;87:103412. doi:10.1016/j.eclinm.2025.103412. PMID 40808967. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40808967/

Đọc tiếp

• Herpes môi tái phát — yếu tố khởi phát
• Zona thần kinh có lây không?
• Muỗi đốt sưng to ở trẻ nhỏ
• Thủy đậu ở trẻ — chăm sóc nốt phỏng
• Nấm da và lang ben mùa mưa

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ