Vaccine não mô cầu: nhóm A, C, Y, W và nhóm B khác nhau thế nào

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 24/10/2026

Vắc xin não mô cầu có ba loại chính: polysaccharide, cộng hợp phòng các nhóm A, C, Y, W và vaccine phòng nhóm B. Mỗi loại chỉ bảo vệ trước nhóm huyết thanh có trong thành phần, nên tiêm vaccine A, C, Y, W chưa phòng được nhóm B, và ngược lại. Vaccine cộng hợp tạo trí nhớ miễn dịch, giảm mang vi khuẩn ở họng; vaccine nhóm B làm từ protein bề mặt vi khuẩn. Ở miền Nam Việt Nam, nhóm B chiếm phần lớn ca bệnh. Loại, số liều và khoảng cách liều cần theo tư vấn của cơ sở tiêm chủng.

Tóm tắt nhanh

Mục	Điểm chính
Polysaccharide	Hiệu lực 95% năm đầu với nhóm A ở người trên 5 tuổi; dữ liệu ở trẻ nhỏ hạn chế.
Cộng hợp A, C, Y, W	Tạo trí nhớ miễn dịch, giảm mang vi khuẩn; hiệu quả giảm dần nên có liều nhắc.
Nhóm B	Ở Anh, 2 liều cho trẻ nhũ nhi đạt hiệu quả 82,9%.
Ai nên tiêm	Theo tuổi và nguy cơ: không có lách, thiếu bổ thể, HIV, gần ổ dịch.
Việt Nam	Nhóm B chiếm hơn 90% ca ở miền Nam 2012–2021.

Vì sao nhiều phụ huynh đang hỏi về vaccine não mô cầu?

Theo Tuổi Trẻ (17/10/2026), Bộ Y tế thông tin 4 học sinh một trường THCS ở TP.HCM mắc não mô cầu nhóm B, 1 em tử vong; người tiếp xúc gần được theo dõi 10 ngày, dùng kháng sinh dự phòng theo chỉ định. Bộ Y tế khuyến cáo người dân “không tự ý mua và sử dụng kháng sinh đại trà”. Theo Vietnam+ (16/10/2026), Cục Phòng bệnh khuyên khi sốt cao, đau đầu, cổ cứng, ban xuất huyết thì “cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị kịp thời”.

Dữ liệu tại Viện Pasteur TP.HCM giai đoạn 2012–2021 cho thấy bệnh hiếm, khoảng 0,02 ca trên 100.000 dân mỗi năm, nhưng nhóm B chiếm hơn 90% ca ở miền Nam (Phan và cộng sự, 2023). Không chủ quan nhưng không hoang mang.

Có những loại vắc xin não mô cầu nào?

Vi khuẩn được chia thành nhiều nhóm huyết thanh theo lớp vỏ đường. Vaccine thiết kế theo từng nhóm.

Tiêu chí	Polysaccharide	Cộng hợp	Nhóm B
Thành phần	Vỏ đường tinh chế	Vỏ đường gắn protein mang	Protein bề mặt
Nhóm bảo vệ	Nhóm có trong vaccine	C, hoặc A, C, Y, W	B, không phủ mọi chủng
Trí nhớ miễn dịch	Hạn chế	Có	Có, cần đủ liều

Vỏ đường nhóm B khó dùng làm kháng nguyên, nên vaccine nhóm B phải dùng protein bề mặt; vì vậy có hai “dòng” vaccine riêng. Khác vaccine cúm phải đổi chủng mỗi mùa (xem chủng cúm A đang lưu hành), vaccine não mô cầu không đổi thành phần hằng năm; điều cần theo dõi là liều nhắc.

Vaccine polysaccharide và vaccine cộng hợp khác nhau thế nào?

Tổng quan Cochrane cho thấy vaccine polysaccharide nhóm A có hiệu lực 95% trong năm đầu ở người trên 5 tuổi; năm thứ hai, thứ ba kết quả không đạt ý nghĩa thống kê, và số trẻ dưới 2 tuổi quá ít để kết luận (Patel và Lee, 2005).

Vaccine cộng hợp làm giảm rõ gánh nặng bệnh nhờ bảo vệ người được tiêm và qua miễn dịch cộng đồng; nhưng miễn dịch khi tiêm ở tuổi rất nhỏ giảm khá nhanh (Pollard và cộng sự, 2009). Năm 1999, Anh tiêm vaccine cộng hợp nhóm C cho người dưới 19 tuổi: qua 48.309 mẫu phết họng, tỷ lệ mang nhóm C giảm còn khoảng một phần năm (tỷ số 0,19), hiệu lực chống mang vi khuẩn 75%, không thấy nhóm khác thay thế (Maiden và cộng sự, 2008). Thanh thiếu niên ít mang vi khuẩn thì trẻ nhỏ cũng được che chở.

Vaccine nhóm B khác gì vaccine A, C, Y, W?

Hai loại không thay nhau được. Năm 2015, Anh đưa vaccine nhóm B đa thành phần vào chương trình công, tiêm lúc 2 và 4 tháng tuổi; hiệu quả 2 liều là 82,9%, số ca ở lứa trẻ đủ tuổi tiêm giảm một nửa (37 so với trung bình 74). Vaccine được dự đoán bao phủ 73–88% chủng nhóm B, tức không phủ hết (Parikh và cộng sự, 2016). Tại Hoa Kỳ, ACIP khuyến cáo vaccine nhóm B cho người từ 10 tuổi có nguy cơ tăng; người 16–23 tuổi khỏe mạnh có thể tiêm sau khi trao đổi với bác sĩ, để bảo vệ ngắn hạn (Mbaeyi và cộng sự, 2020). Ở miền Nam nước ta, nhóm B chiếm ưu thế, nên khi đi tiêm hãy hỏi rõ con đã có vaccine nhóm B chưa.

Ai nên tiêm vắc xin não mô cầu?

Theo khuyến cáo ACIP năm 2020 (Mbaeyi và cộng sự, 2020):

• Thiếu niên: vaccine cộng hợp A, C, W, Y lúc 11–12 tuổi, nhắc lúc 16 tuổi.
• Từ 2 tháng tuổi có nguy cơ tăng: thiếu bổ thể, dùng thuốc ức chế bổ thể, không có lách hoặc lách mất chức năng, nhiễm HIV.
• Nguy cơ do môi trường: vùng có ổ dịch, đi vùng lưu hành cao, sinh viên năm nhất ở ký túc xá chưa tiêm đủ, nhân viên phòng xét nghiệm.
• Nhóm B: từ 10 tuổi có nguy cơ tăng hoặc ở ổ dịch nhóm B.

Đây là khuyến cáo tại Hoa Kỳ. Ở Việt Nam, độ tuổi và lịch tiêm theo hướng dẫn của Bộ Y tế và tờ hướng dẫn của vaccine được cấp phép.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Lịch tiêm và liều nhắc dựa trên bằng chứng nào?

Mốc tiêm	Loại	Bằng chứng
2 và 4 tháng	Nhóm B (Anh)	Hiệu quả 82,9% (Parikh và cộng sự, 2016)
12–23 tháng, 1 liều	Cộng hợp C hoặc A, C, Y, W	Với nhóm C: 90% sau 2 năm, 84,1% sau 7 năm; kháng thể giảm trong 6 năm; nhắc từ 7 tuổi giúp kéo dài bảo vệ (Griskaitis và cộng sự, 2024)
11–12 tuổi, nhắc 16 tuổi	Cộng hợp A, C, W, Y (Hoa Kỳ)	79% năm đầu, 69% sau 1–3 năm, 61% sau 3–8 năm (Cohn và cộng sự, 2017)

Hiệu quả giảm dần là lý do ACIP thêm liều nhắc lúc 16 tuổi. Gợi ý thực hành trước khi đi tiêm:

1. Mang sổ tiêm chủng, xem đã tiêm nhóm nào, mấy liều.
2. Báo bệnh nền và thuốc đang dùng.
3. Hỏi rõ: cần nhóm nào, bao nhiêu liều, liều sau cách bao lâu, khi nào nhắc.
4. Theo dõi sau tiêm theo hướng dẫn của cơ sở.
5. Ghi lịch hẹn; thiếu liều làm giảm bảo vệ.

Đã tiêm thì khi có ca bệnh gần nhà cần làm gì?

Vaccine giảm nguy cơ nhưng không về 0: hiệu quả giảm theo thời gian (Cohn và cộng sự, 2017) và vaccine nhóm B không phủ hết chủng (Parikh và cộng sự, 2016). Hãy làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế; kháng sinh dự phòng chỉ dành cho người được xác định là tiếp xúc gần. Nhận biết dấu hiệu sớm xem bài trụ não mô cầu: dấu hiệu sớm và vì sao phải đi cấp cứu ngay. Trẻ sốt mùa này còn có thể do cúm: xem tình hình cúm A tại Việt Nam và dấu hiệu nặng của cúm A ở trẻ em.

Câu hỏi thường gặp

Tiêm vaccine A, C, Y, W rồi có phòng được nhóm B không?

Không. Cần vaccine nhóm B riêng, theo tư vấn của cơ sở tiêm chủng.

Trẻ mấy tháng tuổi thì tiêm được vắc xin não mô cầu?

Tùy loại. Theo ACIP, vaccine A, C, W, Y dùng được từ 2 tháng tuổi cho trẻ có nguy cơ tăng; Anh tiêm vaccine nhóm B từ 2 tháng tuổi.

Người lớn có cần tiêm không?

Người có bệnh nền, làm phòng xét nghiệm hoặc sắp đi vùng lưu hành cao nên hỏi bác sĩ.

Bao lâu thì cần tiêm nhắc?

Tùy loại và tuổi bắt đầu. Tiêm cộng hợp lúc 11–12 tuổi thì ACIP khuyên nhắc lúc 16 tuổi.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Phan TV, Vo DTT, Nguyen HTK, et al. Characterizing Neisseria meningitidis in Southern Vietnam between 2012 and 2021: A predominance of the chloramphenicol-resistant ST-1576 lineage. IJID Reg. 2023;10:52-59. doi:10.1016/j.ijregi.2023.11.013. PMID 38162295. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38162295/
2. Patel M, Lee CK. Polysaccharide vaccines for preventing serogroup A meningococcal meningitis. Cochrane Database Syst Rev. 2005;2005(1):CD001093. doi:10.1002/14651858.CD001093.pub2. PMID 15674874. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15674874/
3. Pollard AJ, Perrett KP, Beverley PC. Maintaining protection against invasive bacteria with protein-polysaccharide conjugate vaccines. Nat Rev Immunol. 2009;9(3):213-20. doi:10.1038/nri2494. PMID 19214194. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19214194/
4. Maiden MC, Ibarz-Pavón AB, Urwin R, et al. Impact of meningococcal serogroup C conjugate vaccines on carriage and herd immunity. J Infect Dis. 2008;197(5):737-43. doi:10.1086/527401. PMID 18271745. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18271745/
5. Parikh SR, Andrews NJ, Beebeejaun K, et al. Effectiveness and impact of a reduced infant schedule of 4CMenB vaccine against group B meningococcal disease in England: a national observational cohort study. Lancet. 2016;388(10061):2775-2782. doi:10.1016/S0140-6736(16)31921-3. PMID 28100432. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28100432/
6. Mbaeyi SA, Bozio CH, Duffy J, et al. Meningococcal Vaccination: Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices, United States, 2020. MMWR Recomm Rep. 2020;69(9):1-41. doi:10.15585/mmwr.rr6909a1. PMID 33417592. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33417592/
7. Griskaitis M, Thielemann I, Schönfeld V, et al. Effectiveness and duration of protection of primary and booster immunisation against meningococcal serogroup C disease with meningococcal conjugate C and ACWY vaccines: Systematic review. J Infect. 2024;89(3):106228. doi:10.1016/j.jinf.2024.106228. PMID 38996818. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38996818/
8. Cohn AC, MacNeil JR, Harrison LH, et al. Effectiveness and Duration of Protection of One Dose of a Meningococcal Conjugate Vaccine. Pediatrics. 2017;139(2). doi:10.1542/peds.2016-2193. PMID 28100689. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28100689/

Nguồn tin trong nước:

• Tuổi Trẻ (17/10/2026). Bộ Y tế thông tin về chùm ca nhiễm não mô cầu, một học sinh tử vong tại TP.HCM. https://tuoitre.vn/bo-y-te-thong-tin-ve-chum-ca-nhiem-nao-mo-cau-mot-hoc-sinh-tu-vong-tai-tphcm-100261017203144627.htm
• Vietnam+ (16/10/2026). Đẩy mạnh khuyến cáo và dự phòng sau chùm ca bệnh nhiễm não mô cầu tại TP.HCM. https://www.vietnamplus.vn/day-manh-khuyen-cao-va-du-phong-sau-chum-ca-benh-nhiem-nao-mo-cau-tai-tphcm-post1142636.vnp

Đọc tiếp

• Phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết
• Biến chứng của cúm A
• Cúm A bao lâu thì khỏi, bao lâu hết lây?
• Trẻ em và bà bầu có nên súc miệng nước muối?
• Rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi mùa lạnh

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ