Trẻ đang bú mẹ bị tay chân miệng: mẹ có nên tiếp tục cho bú

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 30/10/2026

Trẻ bú mẹ bị tay chân miệng thì mẹ nên tiếp tục cho bú, và thường nên cho bú nhiều cữ hơn ngày thường. Khó nhất là lúc bé đau miệng, sợ ngậm vú. Bài này hướng dẫn cách cho bú khi bé đau, vắt sữa cho uống bằng thìa hoặc cốc, nhận biết mất nước và việc mẹ cần làm nếu chính mình cũng mắc.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Có nên ngừng cho bú khi bé bị bệnh?	Không. Tiếp tục cho bú, bú nhiều cữ hơn (WHO)
Bé đau miệng, bú ít thì làm gì?	Cữ ngắn, nhiều lần; giảm đau theo nhãn trước cữ bú nếu đủ tuổi
Bé không chịu ngậm vú?	Vắt sữa, cho uống bằng thìa hoặc cốc nhỏ
Theo dõi mất nước bằng gì?	Đếm tã ướt, nhìn môi, nước mắt, thóp
Mẹ cũng mắc thì sao?	Thường vẫn cho bú được; rửa tay kỹ và hỏi bác sĩ

Tay chân miệng hiện nay ra sao, trẻ còn bú có mắc không?

Theo Tuổi Trẻ ngày 29/10/2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC) cho biết tuần 43 (19–25/10) thành phố ghi nhận 1.850 ca, ổn định so với 4 tuần trước, và “tổng số ca tay chân miệng tích lũy từ đầu năm 2026 đến tuần 43 là 44.191 ca.” Ở Hà Nội, theo VTV ngày 26/10/2026, CDC Hà Nội cho biết “Số ca tay chân miệng trong tuần là 153, giảm 77 trường hợp so với tuần trước.” Không chủ quan nhưng không hoang mang.

Vì sao vẫn nên cho bú khi bé bị tay chân miệng?

Trong bản tóm tắt về nuôi dưỡng trẻ nhỏ cập nhật ngày 04/08/2026, WHO khuyên khi trẻ ốm cần tăng lượng nước uống, trong đó có cho bú mẹ thường xuyên hơn, kèm thức ăn mềm trẻ thích. Chăm sóc tay chân miệng chủ yếu là giữ đủ nước, hạ sốt và theo dõi dấu hiệu nặng. Sữa mẹ vừa là nước vừa là năng lượng, lại quen thuộc với bé.

Ở Phần Lan, 150 trẻ được theo dõi từ lúc sinh: trẻ bú mẹ hoàn toàn trên 2 tuần có trung bình 0,38 lần nhiễm enterovirus trong năm đầu, so với 0,59 lần ở trẻ bú mẹ hoàn toàn từ 2 tuần trở xuống; kháng thể trong sữa mẹ càng cao, trẻ càng ít nhiễm (Sadeharju và cộng sự, 2007). Tổng hợp 29 nghiên cứu ở Trung Quốc thấy trẻ không bú mẹ có nguy cơ thể nặng cao hơn, tỷ số chênh 2,01 (Li và cộng sự, 2021); một phân tích gộp 11 nghiên cứu khác không thấy liên quan có ý nghĩa (Sun và cộng sự, 2018). Đây là nghiên cứu quan sát, chưa chứng minh bú mẹ làm bệnh nhẹ đi; hãy xem bú mẹ là nền tảng chăm sóc, không phải cách chữa bệnh.

Sữa mẹ có giúp bé khỏi tay chân miệng nhanh hơn không?

Chưa có bằng chứng ở người. Trong phòng thí nghiệm, lactoferrin, một protein có trong sữa mẹ, ức chế được EV71 trên tế bào nuôi cấy (Lin và cộng sự, 2002). Nhưng trên mô hình tế bào ruột người, sữa mẹ chặn được một số virus có vỏ bọc như virus hợp bào hô hấp, còn EV71 (không có vỏ bọc) thì không bị ức chế (Aknouch và cộng sự, 2022). Kết quả trên tế bào không suy ra được tác dụng trên trẻ.

Vì vậy, không nhỏ sữa mẹ vào vết loét, không bôi lên nốt phỏng, và không coi bú nhiều là lý do để khỏi đi khám. Lợi ích chắc chắn là giữ nước, dinh dưỡng khi bé ăn uống kém.

Bé đau miệng, bú ít: cho bú thế nào để bé chịu bú?

Vết loét ở lưỡi, lợi, má trong khiến bé đau mỗi lần mút, ngậm vú rồi khóc, nhả ra. Gợi ý thực hành:

1. Chia nhỏ cữ bú: cho bú ngắn, nhiều lần, khoảng 1–2 giờ một lần khi bé thức, kể cả ban đêm.
2. Tận dụng lúc bé lơ mơ ngủ: nhiều bé bú dễ hơn khi vừa thức hoặc sắp ngủ.
3. Giảm đau trước cữ bú: theo NHS, paracetamol dùng cho trẻ từ 2 tháng tuổi, ibuprofen cho trẻ từ 3 tháng và nặng trên 5 kg; không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi nếu bác sĩ không kê. Liều theo cân nặng, đổi ra ml theo nhãn, hỏi dược sĩ khi chưa chắc.
4. Không tự bôi thuốc tê vào miệng bé: thử nghiệm ngẫu nhiên trên 100 trẻ loét miệng do nhiễm trùng (có tay chân miệng) cho thấy gel lidocain không giúp trẻ uống nhiều hơn gel giả dược (Hopper và cộng sự, 2013).

Bé đã ăn dặm: xem cách cho ăn ở bài Trẻ bị tay chân miệng đau miệng, biếng ăn: cho ăn uống thế nào.

Bé không chịu ngậm vú: vắt sữa và cho uống bằng thìa, cốc ra sao?

Khi bé từ chối hẳn bầu vú, mẹ vắt sữa bằng tay hoặc máy rồi cho uống bằng thìa, cốc nhỏ hoặc xi lanh không kim. Tổng quan Cochrane 5 thử nghiệm thấy cho uống bằng cốc thay bình liên quan với tỷ lệ còn bú mẹ cao hơn về sau, nhưng dữ liệu chủ yếu ở trẻ sinh non (Flint và cộng sự, 2016). Gợi ý thực hành khi cho uống bằng thìa, cốc:

• Bế bé ngồi thẳng, đặt mép cốc chạm môi dưới, để bé tự nhấp từng ngụm; không đổ sữa vào miệng bé.
• Vẫn cho bé ngậm vú vài phút mỗi cữ nếu bé chịu, để bé không quên bầu vú.

CDC Hoa Kỳ (14/08/2026) hướng dẫn: rửa tay kỹ trước khi vắt; sữa mới vắt để ở nhiệt độ phòng (từ 25°C trở xuống) tối đa 4 giờ, ngăn mát tủ lạnh tối đa 4 ngày; phần bé uống dở dùng trong 2 giờ; không hâm bằng lò vi sóng. Những ngày bé bú ít, mẹ vắt đều theo nhịp cữ bú cũ để giữ nguồn sữa, tránh căng tức (gợi ý thực hành); ngực sưng đỏ, đau kèm sốt thì đi khám.

Nhận biết mất nước ở trẻ bú mẹ thế nào?

NHS khuyên đi khám gấp khi trẻ bị tay chân miệng mà đi tiểu ít hơn bình thường. Gợi ý thực hành: đếm tã ướt mỗi ngày, so với ngày thường; đi khám trong ngày nếu số tã ướt giảm rõ hoặc tã khô nhiều giờ liền, môi khô, khóc ít nước mắt, thóp lõm, bé li bì. Trẻ dưới 6 tháng bú mẹ hoàn toàn không tự cho uống nước lọc, nước hoa quả thay sữa; muốn dùng dung dịch bù nước thì hỏi nhân viên y tế. Cách theo dõi trẻ dưới 1 tuổi có ở bài Trẻ dưới 1 tuổi bị tay chân miệng: chăm sóc và theo dõi.

Mẹ có bị lây không, mẹ cũng mắc thì có phải ngừng cho bú?

Mẹ bế, cho bú, thay tã nên dễ tiếp xúc nước bọt, dịch nốt phỏng và phân của bé. Cách tự bảo vệ có ở bài Chăm trẻ bị tay chân miệng: người lớn phòng lây cho mình thế nào.

Nghiên cứu Phần Lan nói trên không tìm thấy vật liệu di truyền của enterovirus trong mẫu sữa nào (Sadeharju và cộng sự, 2007). Một số ca riêng lẻ ở trẻ sơ sinh mắc nặng đã phát hiện coxsackievirus B3 (Chang và cộng sự, 2006) hoặc echovirus 18 (Maus và cộng sự, 2008) trong sữa mẹ; ở các ca coxsackievirus B3, virus không còn phát hiện được sau 12–14 ngày kể từ khi mẹ khởi phát. Đây là báo cáo ca ở trẻ mới sinh, không phải chủng gây tay chân miệng thường gặp. Lây qua tay, nước bọt, phân vẫn là đường chính, nên rửa tay quan trọng hơn ngừng bú.

Gợi ý thực hành khi mẹ cũng mắc: rửa tay bằng xà phòng trước mỗi cữ bú, sau khi thay tã; không hôn lên miệng bé; có nốt phỏng ở vùng ngực thì hỏi bác sĩ trước khi cho bú bên đó. Về thuốc của mẹ, NHS cho biết paracetamol thường là lựa chọn giảm đau phù hợp khi cho con bú, ibuprofen được xem là an toàn trong nhóm chống viêm không steroid, aspirin giảm đau không được khuyến nghị; luôn báo dược sĩ mình đang cho con bú. Xem thêm bài Bà bầu bị tay chân miệng có ảnh hưởng thai nhi không? Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên chuyển bé sang sữa công thức trong lúc bệnh?

Không cần. WHO khuyên tiếp tục và tăng cữ bú mẹ khi trẻ ốm; bé vốn bú kết hợp thì giữ cả hai.

Sữa đã vắt ra lúc bé bệnh có cho bé uống lại được không?

Được, nếu bảo quản đúng: tối đa 4 giờ ở nhiệt độ phòng, 4 ngày trong ngăn mát; phần bé uống dở dùng trong 2 giờ (CDC, 2026).

Dụng cụ hút sữa, cốc, thìa của bé có cần tiệt trùng không?

Có. CDC khuyên làm sạch, tiệt trùng và cất gọn mọi dụng cụ cho ăn và hút sữa (CDC, 2026); rửa tay trước khi chạm vào.

Mẹ uống thuốc hạ sốt có phải ngừng cho bú không?

Thường không. Paracetamol theo liều trên nhãn thường dùng được khi cho con bú (NHS); báo dược sĩ là mình đang cho con bú.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Sadeharju K, Knip M, Virtanen SM, et al. Maternal antibodies in breast milk protect the child from enterovirus infections. Pediatrics. 2007;119(5):941-6. doi:10.1542/peds.2006-0780. PMID 17473095. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17473095/
2. Li P, Huang Y, Zhu D, et al. Risk Factors for Severe Hand-Foot-Mouth Disease in China: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front Pediatr. 2021;9:716039. doi:10.3389/fped.2021.716039. PMID 34858899. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34858899/
3. Sun BJ, Chen HJ, Chen Y, et al. The Risk Factors of Acquiring Severe Hand, Foot, and Mouth Disease: A Meta-Analysis. Can J Infect Dis Med Microbiol. 2018;2018:2751457. doi:10.1155/2018/2751457. PMID 30046361. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30046361/
4. Lin TY, Chu C, Chiu CH. Lactoferrin inhibits enterovirus 71 infection of human embryonal rhabdomyosarcoma cells in vitro. J Infect Dis. 2002;186(8):1161-4. doi:10.1086/343809. PMID 12355368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12355368/
5. Aknouch I, Sridhar A, Freeze E, et al. Human milk inhibits some enveloped virus infections, including SARS-CoV-2, in an intestinal model. Life Sci Alliance. 2022;5(12). doi:10.26508/lsa.202201432. PMID 35926873. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35926873/
6. Hopper SM, McCarthy M, Tancharoen C, et al. Topical lidocaine to improve oral intake in children with painful infectious mouth ulcers: a blinded, randomized, placebo-controlled trial. Ann Emerg Med. 2013;63(3):292-9. doi:10.1016/j.annemergmed.2013.08.022. PMID 24210368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24210368/
7. Flint A, New K, Davies MW. Cup feeding versus other forms of supplemental enteral feeding for newborn infants unable to fully breastfeed. Cochrane Database Syst Rev. 2016;2016(8):CD005092. doi:10.1002/14651858.CD005092.pub3. PMID 27577968. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27577968/
8. Chang ML, Tsao KC, Huang CC, et al. Coxsackievirus B3 in human milk. Pediatr Infect Dis J. 2006;25(10):955-7. doi:10.1097/01.inf.0000235686.50060.2b. PMID 17006300. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17006300/
9. Maus MV, Posencheg MA, Geddes K, et al. Detection of echovirus 18 in human breast milk. J Clin Microbiol. 2008;46(3):1137-40. doi:10.1128/JCM.01991-07. PMID 18199781. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18199781/

Nguồn tin trong nước:

• Tuổi Trẻ (29/10/2026, Thu Hiến). TP.HCM ghi nhận hơn 44.000 ca tay chân miệng, nhiều ca dương tính vi rút EV71 gây bệnh nặng. https://tuoitre.vn/tphcm-ghi-nhan-hon-44000-ca-tay-chan-mieng-nhieu-ca-duong-tinh-vi-rut-ev71-gay-benh-nang-100261029133351936.htm
• VTV (26/10/2026). Hà Nội còn 29 ổ dịch sốt xuất huyết đang hoạt động. https://vtv.vn/ha-noi-con-29-o-dich-sot-xuat-huyet-dang-hoat-dong-100261026171450162.htm

Nguồn hướng dẫn chuyên môn:

• WHO (04/08/2026). Infant and young child feeding (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding
• CDC (14/08/2026). Breast Milk Storage and Preparation. https://www.cdc.gov/breastfeeding/breast-milk-preparation-and-storage/handling-breastmilk.html
• NHS. Hand, foot and mouth disease (10/05/2024); Medicines for babies and children (14/02/2024); Breastfeeding and medicines (07/05/2026). https://www.nhs.uk/conditions/hand-foot-mouth-disease/

Đọc tiếp

• Dấu hiệu tay chân miệng chuyển nặng cha mẹ cần nhận biết sớm
• Sốt khi bị tay chân miệng: hạ sốt thế nào và khi nào đáng lo
• Rửa tay phòng tay chân miệng: xà phòng hay nước rửa tay khô?
• Tay chân miệng: dấu hiệu theo từng ngày, các mức độ và khi nào phải nhập viện
• Tình hình tay chân miệng: cập nhật mới nhất

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ