Mục lục
- 1. Tay chân miệng đang diễn biến ra sao và Việt Nam đã có vắc xin chưa?
- 2. Vắc xin tay chân miệng là loại gì và tiêm thế nào?
- 3. Vắc xin EV71 hiệu quả đến đâu trong các nghiên cứu?
- 4. Vì sao trẻ đã tiêm vắc xin vẫn có thể bị tay chân miệng?
- 5. Tiêm vắc xin EV71 có an toàn không?
- 6. Trẻ nào nên tiêm và cha mẹ cần chuẩn bị gì?
- 7. Câu hỏi thường gặp
- 8. Tài liệu tham khảo
- 9. Đọc tiếp
Vắc xin tay chân miệng hiện có là vắc xin bất hoạt phòng enterovirus A71 (EV71), chủng hay gây biến chứng thần kinh và tim phổi; vắc xin này không phòng các chủng Coxsackievirus như CA6, CA16. Trong các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng giả dược, hiệu quả phòng bệnh do EV71 ở trẻ nhỏ vào khoảng 90–99% (Lai và cộng sự, 2026; Hwang và cộng sự, 2026). Theo VietNam News ngày 25/09/2026, vắc xin phòng tay chân miệng do EV71 đã được Bộ Y tế phê duyệt tháng 3/2026 cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Trẻ đã tiêm vẫn cần rửa tay và được theo dõi dấu hiệu nặng khi ốm.
Tóm tắt nhanh
| Câu hỏi | Trả lời ngắn |
|---|---|
| Vắc xin phòng chủng nào? | Chỉ EV71 (enterovirus A71) |
| Có phòng CA6, CA16 không? | Không; trẻ đã tiêm vẫn có thể mắc do các chủng này |
| Hiệu quả trong thử nghiệm? | Khoảng 90–99% với bệnh do EV71 |
| Ai được tiêm ở Việt Nam? | Trẻ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, 2 hoặc 3 mũi tùy tuổi bắt đầu |
| Phản ứng hay gặp? | Sốt, quấy khóc, đau chỗ tiêm; phần lớn nhẹ |
Tay chân miệng đang diễn biến ra sao và Việt Nam đã có vắc xin chưa?
Theo VTV ngày 26/10/2026, CDC Hà Nội cho biết: “Số ca tay chân miệng trong tuần là 153, giảm 77 trường hợp so với tuần trước.” Cộng dồn từ đầu năm, Hà Nội có 6.397 ca, không có ca tử vong. Số liệu phía Nam có ở bài Tình hình tay chân miệng: cập nhật mới nhất.
Theo VietNam News (báo tiếng Anh của Thông tấn xã Việt Nam) ngày 25/09/2026, vắc xin phòng tay chân miệng do EV71 được Bộ Y tế phê duyệt tháng 3/2026, tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, 2 hoặc 3 mũi tùy tuổi bắt đầu. Đây là lần đầu loại vắc xin này có mặt tại Việt Nam, được triển khai qua hệ thống tiêm chủng dịch vụ; bài báo không nói vắc xin thuộc Chương trình tiêm chủng mở rộng. Không chủ quan nhưng không hoang mang.
Vắc xin tay chân miệng là loại gì và tiêm thế nào?
Các vắc xin EV71 đã qua thử nghiệm pha 3 đều là vắc xin bất hoạt, tiêm bắp: virus không còn khả năng gây bệnh, chỉ giúp cơ thể tạo kháng thể. Hai thử nghiệm lớn ở Trung Quốc tiêm 2 liều cách nhau 28 ngày (Zhu và cộng sự, 2014; Li và cộng sự, 2014). Một thử nghiệm tại Đài Loan và Việt Nam tiêm 2 liều cách nhau 56 ngày; trẻ 2–23 tháng tuổi tiêm thêm mũi nhắc vào ngày 366 (Nguyen và cộng sự, 2022). Lịch của vắc xin đang dùng ở Việt Nam do nhân viên y tế tại điểm tiêm hướng dẫn.
Vì sao nhắm vào EV71? Đợt tay chân miệng nặng ở Việt Nam năm 2023 chủ yếu do EV71 phân nhóm B5; trước đợt dịch, chỉ 6,7% trẻ dưới 3 tuổi ở TP.HCM có kháng thể trung hòa EV71 (Nguyet và cộng sự, 2026). Phần lớn trẻ nhỏ chưa có miễn dịch với chủng này. So sánh EV71 với các chủng khác có ở bài EV71 và Coxsackievirus: chủng nào nguy hiểm hơn.
Vắc xin EV71 hiệu quả đến đâu trong các nghiên cứu?
| Nghiên cứu | Nơi, đối tượng | Kết quả với bệnh do EV71 |
|---|---|---|
| Zhu 2014 | Trung Quốc, 10.007 trẻ 6–35 tháng | Hiệu quả 94,8%; nhập viện 0 so với 24 ca |
| Li 2014 | Trung Quốc, 12.000 trẻ 6–71 tháng | Hiệu quả 97,4% qua hai mùa dịch |
| Nguyen 2022 | Đài Loan và Việt Nam, 3.061 trẻ 2–71 tháng | Hiệu quả 96,8% |
| Hwang 2026 | Đài Loan và Việt Nam, 4.011 trẻ 2–71 tháng | 1 ca so với 70 ca, hiệu quả 99,2%; nhập viện 0 so với 19 |
| Lai 2026, phân tích gộp | 25 nghiên cứu ở trẻ em | 90,9–97,4% tùy vắc xin |
Ngoài thử nghiệm, một nghiên cứu ở Quảng Tây (Trung Quốc) trên 2.779 trẻ bị tay chân miệng nặng ước tính hiệu quả vắc xin là 81,4% với 1 liều và 88,3% với 2 liều (Jiang và cộng sự, 2019). Đây là nghiên cứu quan sát.
Cần đọc thận trọng: các con số chỉ đo bệnh do EV71; nhiều thử nghiệm do nhà sản xuất tài trợ hoặc có tác giả thuộc hãng (Zhu và cộng sự, 2014; Nguyen và cộng sự, 2022); thời gian theo dõi ngắn. Trong thử nghiệm của Hwang và cộng sự, 98,7% trẻ đạt ngưỡng kháng thể bảo vệ ở ngày 56 và vẫn từ 98% trở lên sau một năm; chúng tôi chưa thấy số liệu bảo vệ sau nhiều năm. Chúng tôi cũng chưa đối chiếu được chắc chắn vắc xin đang triển khai ở Việt Nam ứng với thử nghiệm nào trong bảng.
Vì sao trẻ đã tiêm vắc xin vẫn có thể bị tay chân miệng?
Vì bệnh do cả một nhóm enterovirus gây ra. Ở Hạ Môn (Trung Quốc), các mẫu bệnh phẩm cho thấy 22 kiểu gen; thường gặp nhất là EV71, CA16, CA6 và CA10 (He và cộng sự, 2017). Một nghiên cứu phòng thí nghiệm ghi nhận vắc xin EV71 không tạo bảo vệ chéo hữu ích với CA16, dù vỏ hai virus giống nhau khoảng 80% (Ren và cộng sự, 2015). Vì vậy, sau tiêm vẫn cần rửa tay bằng xà phòng, lau đồ chơi và theo dõi dấu hiệu tay chân miệng chuyển nặng khi trẻ ốm. Vắc xin dùng để phòng, không dùng để chữa khi trẻ đang mắc bệnh; các mức độ bệnh xem ở bài trụ Tay chân miệng: dấu hiệu theo từng ngày và khi nào phải nhập viện.
Tiêm vắc xin EV71 có an toàn không?
Trong thử nghiệm của Zhu và cộng sự, biến cố nghiêm trọng gặp ở 2,2% trẻ nhóm tiêm và 2,6% nhóm giả dược. Li và cộng sự ghi nhận sốt trong tuần sau tiêm nhiều hơn ở nhóm tiêm (41,6% so với 35,2%). Ở thử nghiệm Đài Loan – Việt Nam, tỷ lệ phản ứng tương đương hai nhóm (56,9% và 55,8%), gần như tất cả nhẹ và tự hết (Nguyen và cộng sự, 2022).
Sau lưu hành, Trung Quốc theo dõi hơn 100 triệu liều giai đoạn 2016–2023: phản ứng nghiêm trọng được báo cáo 0,30 trên 100.000 liều; sốt là phản ứng thông thường hay gặp nhất, phát ban dị ứng là phản ứng hiếm hay gặp nhất (Li và cộng sự, 2026). Số liệu báo cáo sau lưu hành và số liệu thử nghiệm đo theo hai cách khác nhau nên không so trực tiếp.
Trẻ nào nên tiêm và cha mẹ cần chuẩn bị gì?
Theo VietNam News, vắc xin dành cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi; các thử nghiệm cũng chỉ tuyển trẻ đến 71 tháng tuổi. Phân tích gộp đề xuất nơi có nhiều ca EV71 có thể cân nhắc đưa vắc xin vào sử dụng (Lai và cộng sự, 2026). Các bước dưới đây là gợi ý thực hành:
- Kiểm tra tuổi của trẻ, mang theo sổ tiêm chủng.
- Báo nhân viên y tế tiền sử dị ứng, bệnh nền, phản ứng ở lần tiêm trước.
- Khám sàng lọc: trẻ đang sốt hoặc mắc bệnh cấp thì hỏi bác sĩ về việc hoãn tiêm.
- Theo dõi sau tiêm tại điểm tiêm, rồi ở nhà: nhiệt độ, bú ăn, chỗ tiêm.
- Ghi lịch hẹn mũi tiếp theo.
Khi lớp có ca bệnh, xem bài Trường mầm non có ca tay chân miệng. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Ghi chú chuyên môn
“Vắc xin EV71 có ý nghĩa vì nhắm vào chủng hay gây biến chứng nặng ở trẻ nhỏ. Nhưng đây không phải vắc xin phòng mọi ca tay chân miệng; trẻ đã tiêm vẫn có thể nổi ban, loét miệng do chủng khác. Việc tiêm và số mũi nên được bàn với bác sĩ hoặc nhân viên y tế.”
— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
- Ngay sau tiêm: nổi mề đay toàn thân, sưng môi mặt, khó thở.
- Sau tiêm sốt cao, bỏ bú hoặc li bì.
- Trẻ bị tay chân miệng (dù đã tiêm) sốt từ 39 độ C trở lên hoặc sốt trên 2 ngày.
- Giật mình nhiều, run tay chân, nôn nhiều.
- Thở nhanh, tay chân lạnh, da nổi vân tím.
Câu hỏi thường gặp
Vắc xin tay chân miệng có được tiêm miễn phí không?
Theo VietNam News, vắc xin được triển khai qua tiêm chủng dịch vụ. Hỏi trạm y tế địa phương để có thông tin mới nhất.
Người lớn có tiêm được không?
Thông tin công bố chỉ nêu trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi.
Trẻ đã từng bị tay chân miệng có cần tiêm không?
Lần mắc trước có thể do chủng khác EV71. Hỏi bác sĩ để quyết định.
Tiêm xong có được bảo vệ ngay không?
Chưa. Trong thử nghiệm, hiệu quả được tính từ 14–28 ngày sau mũi thứ hai (Nguyen và cộng sự, 2022; Hwang và cộng sự, 2026).
Tài liệu tham khảo
Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.
- Lai GX, Au AKW, Ma ESK. Efficacy, Immunogenicity, and Safety of Enterovirus 71 Vaccines in Children: A Systematic Review and Meta-Analysis. Vaccines (Basel). 2026;14(3). doi:10.3390/vaccines14030235. PMID 41893772. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41893772/
- Hwang KP, Luong QC, Huang YC, et al. A randomised trial of a bioreactor-produced EV-A71 vaccine for endemic control in children. NPJ Vaccines. 2026;11(1). doi:10.1038/s41541-026-01396-x. PMID 41680199. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41680199/
- Zhu F, Xu W, Xia J, et al. Efficacy, safety, and immunogenicity of an enterovirus 71 vaccine in China. N Engl J Med. 2014;370(9):818-28. doi:10.1056/NEJMoa1304923. PMID 24571754. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24571754/
- Li R, Liu L, Mo Z, et al. An inactivated enterovirus 71 vaccine in healthy children. N Engl J Med. 2014;370(9):829-37. doi:10.1056/NEJMoa1303224. PMID 24571755. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24571755/
- Nguyen TT, Chiu CH, Lin CY, et al. Efficacy, safety, and immunogenicity of an inactivated, adjuvanted enterovirus 71 vaccine in infants and children: a multiregion, double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet. 2022;399(10336):1708-1717. doi:10.1016/S0140-6736(22)00313-0. PMID 35427481. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35427481/
- Nguyet LA, Anh NT, Quy DT, et al. Virological and epidemiological investigations of a severe hand foot and mouth disease outbreak, Vietnam, 2023. PLoS Negl Trop Dis. 2026;20(10):e0014789. doi:10.1371/journal.pntd.0014789. PMID 42832566. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42832566/
- Jiang L, Wang J, Zhang C, et al. Effectiveness of enterovirus A71 vaccine in severe hand, foot, and mouth disease cases in Guangxi, China. Vaccine. 2019;38(7):1804-1809. doi:10.1016/j.vaccine.2019.12.025. PMID 31892446. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31892446/
- He SZ, Chen MY, Xu XR, et al. Epidemics and aetiology of hand, foot and mouth disease in Xiamen, China, from 2008 to 2015. Epidemiol Infect. 2017;145(9):1865-1874. doi:10.1017/S0950268817000309. PMID 28367766. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28367766/
- Ren J, Wang X, Zhu L, et al. Structures of Coxsackievirus A16 Capsids with Native Antigenicity: Implications for Particle Expansion, Receptor Binding, and Immunogenicity. J Virol. 2015;89(20):10500-11. doi:10.1128/JVI.01102-15. PMID 26269176. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26269176/
- Li K, Li Y, Zhang L, et al. Post-marketing surveillance of adverse events following enterovirus type 71 inactivated vaccine in China, 2016-2023. Vaccine. 2026;79:128443. doi:10.1016/j.vaccine.2026.128443. PMID 41825189. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41825189/
Nguồn tin trong nước:
- VTV (26/10/2026). Hà Nội còn 29 ổ dịch sốt xuất huyết đang hoạt động. https://vtv.vn/ha-noi-con-29-o-dich-sot-xuat-huyet-dang-hoat-dong-100261026171450162.htm
- VietNam News (25/09/2026). Viet Nam launches hand, foot and mouth vaccine for young children. https://vietnamnews.vn/society/1800606/viet-nam-launches-hand-foot-and-mouth-vaccine-for-young-children.html
Đọc tiếp
- Tay chân miệng lây qua đường nào?
- Khử khuẩn nhà cửa, đồ chơi
- Chăm sóc nốt phỏng và loét miệng cho trẻ
- Tay chân miệng ở người lớn
- Vaccine cúm mùa: ai nên tiêm
Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ
