Viêm tai giữa và viêm xoang sau cúm ở trẻ: dấu hiệu nhận biết

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 27/10/2026

Viêm tai giữa sau cúm và viêm xoang cấp là hai biến chứng tai mũi họng hay gặp ở trẻ nhỏ, thường xuất hiện khi cơn cúm đang đỡ. Nghĩ đến viêm tai giữa khi trẻ đau tai, quấy khóc, sốt lại hoặc chảy dịch tai. Nghĩ đến viêm xoang do vi khuẩn khi chảy mũi, ho ban ngày quá 10 ngày không đỡ, hoặc đã đỡ rồi nặng lại. Cần bác sĩ khám tai, mũi; dùng kháng sinh hay không là quyết định của bác sĩ.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Vì sao cúm dễ kéo theo viêm tai, viêm xoang?	Niêm mạc viêm, dịch ứ, vi khuẩn dễ phát triển
Dấu hiệu viêm tai giữa cấp?	Đau tai, sốt lại, quấy khóc, chảy dịch tai
Khi nào nghĩ viêm xoang do vi khuẩn?	Trên 10 ngày không đỡ, hoặc đỡ rồi nặng lại
Có cần kháng sinh ngay?	Tùy tuổi, mức độ; bác sĩ quyết định
Cha mẹ làm gì?	Giảm đau đúng liều, theo dõi, đi khám đúng lúc

Mùa cúm năm nay đang diễn biến ra sao với trẻ nhỏ?

Theo Báo Hà Nội Mới (24/10/2026), CDC Hà Nội cho biết những tuần gần đây “các cơ sở y tế trên địa bàn tiếp nhận điều trị trung bình 200 – 300 trường hợp mắc cúm mỗi tuần”. Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội (26/10/2026) ghi nhận: “Các bệnh viện lớn đều rất đông bệnh nhân, tập trung nhiều ở nhóm trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.” Không chủ quan nhưng không hoang mang. Xem bài Bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Vì sao sau cúm trẻ hay bị viêm tai giữa và viêm xoang?

Mũi họng thông với tai giữa qua vòi nhĩ và thông với các xoang. Khi virus làm viêm niêm mạc, đường thông dễ tắc, dịch ứ lại, vi khuẩn dễ phát triển (kiến thức nền).

Theo dõi 294 trẻ 6 tháng đến 3 tuổi trong một năm, viêm tai giữa cấp xuất hiện sau khoảng một phần ba số đợt nhiễm virus hô hấp trên do virus cúm; trẻ càng nhỏ càng dễ bị (Chonmaitree và cộng sự, 2008). Ở 112 trẻ 6–35 tháng tuổi, 30% đợt nhiễm khuẩn hô hấp trên kéo theo viêm tai giữa cấp và 8% kéo theo viêm xoang (Revai và cộng sự, 2007). Ở cộng đồng, biến chứng vẫn là số ít: trong 2.140 ca cúm ở trẻ tại Nicaragua, viêm tai giữa cấp gặp ở 3,3%; trẻ nhiễm A/H1N1 dễ bị viêm tai giữa gần gấp đôi so với A/H3N2 (Hoy và cộng sự, 2023). Các biến chứng khác xem bài biến chứng của cúm A.

Dấu hiệu nào cho thấy trẻ bị viêm tai giữa cấp sau cúm?

Hơn 80% trẻ bị viêm tai giữa cấp ít nhất một lần trước 3 tuổi. Chẩn đoán dựa vào triệu chứng khởi phát đột ngột như đau tai, sốt, kèm dấu hiệu viêm và ứ dịch sau màng nhĩ khi soi tai (Leung và Wong, 2017). Hướng dẫn của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) dùng định nghĩa chặt chẽ, tức là phải nhìn màng nhĩ mới kết luận (Lieberthal và cộng sự, 2013). Ở nhà, dấu hiệu gợi ý gồm (gợi ý thực hành):

• Trẻ lớn: kêu đau tai, ù tai, nghe kém một bên.
• Trẻ chưa biết nói: quấy khóc, khó ngủ, kéo hoặc dụi tai, bú kém.
• Sốt lại sau khi sốt cúm đã đỡ.
• Chảy dịch ở ống tai: thường do màng nhĩ đã thủng, cần đi khám.

Khi nào nghĩ đến viêm xoang cấp do vi khuẩn chứ không chỉ là sổ mũi sau cúm?

Màu nước mũi vàng, xanh không đủ để nói là nhiễm khuẩn. Hướng dẫn AAP cho trẻ 1–18 tuổi nêu ba kiểu biểu hiện gợi ý viêm xoang cấp do vi khuẩn (Wald và cộng sự, 2013):

1. Kéo dài: chảy mũi bất kể màu, hoặc ho ban ngày, trên 10 ngày không đỡ.
2. Diễn biến “hai pha”: đã đỡ rồi lại chảy mũi, ho nhiều hơn hoặc sốt trở lại.
3. Khởi phát nặng: sốt từ 39 °C kèm chảy mũi mủ ít nhất 3 ngày liền.

Hướng dẫn này không khuyên chụp phim để chẩn đoán; chụp cắt lớp chỉ khi nghi biến chứng ở mắt hoặc thần kinh (Wald và cộng sự, 2013). Phân biệt nghẹt mũi thường với viêm mũi xoang xem bài nghẹt mũi và viêm mũi xoang.

Đặc điểm	Cúm đang hồi phục	Nghi viêm tai giữa cấp	Nghi viêm xoang do vi khuẩn
Sốt	Giảm dần	Sốt lại	Sốt lại, hoặc từ 39 °C kèm mũi mủ
Triệu chứng chính	Ho, sổ mũi giảm dần	Đau tai, chảy dịch tai	Chảy mũi, ho ban ngày kéo dài
Nên làm	Theo dõi tại nhà	Đi khám soi tai	Đi khám nhi hoặc tai mũi họng

Bảng là gợi ý thực hành để quyết định đi khám, không thay thế khám bệnh.

Trẻ bị viêm tai giữa, viêm xoang sau cúm có phải uống kháng sinh ngay không?

Không phải lúc nào cũng cần; bác sĩ quyết định sau khi khám. Tổng quan Cochrane 13 thử nghiệm trên 3.401 trẻ viêm tai giữa cấp cho thấy kháng sinh không giảm đau sau 24 giờ, chỉ giảm nhẹ số trẻ còn đau ở ngày 2–3 (20 trẻ dùng thì thêm 1 trẻ hết đau), trong khi cứ 14 trẻ dùng lại có 1 trẻ bị nôn, tiêu chảy hoặc phát ban. Phần lớn trẻ tự khỏi; với trẻ bệnh nhẹ, theo dõi sát là hợp lý, quan trọng là giảm đau đầy đủ (Venekamp và cộng sự, 2023).

Theo một tổng quan, kháng sinh được khuyến nghị cho trẻ dưới 2 tuổi, và cho trẻ lớn hơn khi sốt từ 39 °C, đau tai trên 48 giờ, viêm hai tai hoặc chảy dịch tai; theo dõi không kháng sinh chỉ dành cho trẻ từ 2 tuổi bệnh nhẹ, có thể tái khám (Leung và Wong, 2017). Với viêm xoang, AAP khuyên dùng kháng sinh khi khởi phát nặng hoặc diễn biến hai pha; thể kéo dài thì có thể kê ngay hoặc theo dõi thêm 3 ngày (Wald và cộng sự, 2013). Cha mẹ không tự mua kháng sinh, không dùng lại đơn cũ (gợi ý thực hành).

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Cha mẹ nên chăm sóc và theo dõi trẻ tại nhà thế nào?

Hướng dẫn AAP coi giảm đau là việc cần làm dù có dùng kháng sinh hay không (Lieberthal và cộng sự, 2013). Các bước sau là gợi ý thực hành:

1. Giảm đau, hạ sốt đúng liều theo cân nặng theo nhãn hoặc hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ; xem bài trẻ sốt cao vì cúm A.
2. Cho uống đủ nước, bú nhiều hơn, ăn mềm.
3. Ghi lại nhiệt độ, triệu chứng mỗi ngày để báo bác sĩ.
4. Giữ ống tai khô, chỉ lau phía ngoài, không đổ dầu hay thuốc dân gian vào tai.
5. Tái khám đúng hẹn, nhất là khi bác sĩ chọn theo dõi trước.

Tiêm vaccine cúm có giúp giảm viêm tai giữa ở trẻ không?

Có, nhưng mức giảm nhỏ. Tổng quan Cochrane 11 thử nghiệm trên 17.123 trẻ 6 tháng đến 6 tuổi cho thấy vaccine cúm giảm nhẹ số trẻ bị viêm tai giữa cấp trong 6 tháng (khoảng 25 trẻ tiêm thì bớt 1 trẻ bị) và giảm dùng kháng sinh; bằng chứng chất lượng thấp đến trung bình, đa số thử nghiệm do nhà sản xuất vaccine tài trợ (Norhayati và cộng sự, 2017).

Vệ sinh mũi bằng nước muối có giúp gì khi trẻ nghẹt mũi sau cúm?

Nước muối giúp đẩy bớt dịch nhầy, trẻ dễ thở, dễ bú, dễ ngủ hơn. Tổng quan Cochrane 5 thử nghiệm (544 trẻ em, 205 người lớn) cho thấy rửa mũi nước muối có thể giảm nhẹ chảy mũi, nghẹt mũi khi nhiễm khuẩn hô hấp trên cấp, nhưng bằng chứng chất lượng thấp; tác dụng phụ chỉ là khó chịu nhẹ ở mũi (King và cộng sự, 2015). Chưa có bằng chứng rửa mũi giúp tránh viêm tai giữa hay viêm xoang. Cách làm xem bài nghẹt mũi, sổ mũi khi bị cúm.

Câu hỏi thường gặp

Viêm tai giữa sau cúm có lây không?

Viêm tai giữa không lây trực tiếp, nhưng virus cúm thì lây; vẫn rửa tay, che miệng khi ho.

Có nên tự nhỏ thuốc vào tai cho trẻ?

Không. Chưa biết màng nhĩ có thủng không thì chỉ nhỏ thuốc khi bác sĩ chỉ định (gợi ý thực hành).

Nước mũi xanh, vàng có phải đã viêm xoang?

Không hẳn; bác sĩ dựa vào thời gian và diễn biến, không dựa vào màu (Wald và cộng sự, 2013).

Trẻ hay bị viêm tai giữa sau mỗi lần ốm có cần lo?

Trẻ bị nhiều đợt trong năm nên được khám tai mũi họng và kiểm tra thính lực.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Chonmaitree T, Revai K, Grady JJ, et al. Viral upper respiratory tract infection and otitis media complication in young children. Clin Infect Dis. 2008;46(6):815-23. doi:10.1086/528685. PMID 18279042. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18279042/
2. Revai K, Dobbs LA, Nair S, et al. Incidence of acute otitis media and sinusitis complicating upper respiratory tract infection: the effect of age. Pediatrics. 2007;119(6):e1408-12. doi:10.1542/peds.2006-2881. PMID 17545367. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17545367/
3. Hoy G, Kuan G, López R, et al. The Spectrum of Influenza in Children. Clin Infect Dis. 2023;76(3):e1012-e1020. doi:10.1093/cid/ciac734. PMID 36069178. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36069178/
4. Leung AKC, Wong AHC. Acute Otitis Media in Children. Recent Pat Inflamm Allergy Drug Discov. 2017;11(1):32-40. doi:10.2174/1874609810666170712145332. PMID 28707578. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28707578/
5. Lieberthal AS, Carroll AE, Chonmaitree T, et al. The diagnosis and management of acute otitis media. Pediatrics. 2013;131(3):e964-99. doi:10.1542/peds.2012-3488. PMID 23439909. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23439909/
6. Wald ER, Applegate KE, Bordley C, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and management of acute bacterial sinusitis in children aged 1 to 18 years. Pediatrics. 2013;132(1):e262-80. doi:10.1542/peds.2013-1071. PMID 23796742. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23796742/
7. Venekamp RP, Sanders SL, Glasziou PP, et al. Antibiotics for acute otitis media in children. Cochrane Database Syst Rev. 2023;11(11):CD000219. doi:10.1002/14651858.CD000219.pub5. PMID 37965923. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37965923/
8. Norhayati MN, Ho JJ, Azman MY. Influenza vaccines for preventing acute otitis media in infants and children. Cochrane Database Syst Rev. 2017;10(10):CD010089. doi:10.1002/14651858.CD010089.pub3. PMID 29039160. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29039160/
9. King D, Mitchell B, Williams CP, et al. Saline nasal irrigation for acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database Syst Rev. 2015;2015(4):CD006821. doi:10.1002/14651858.CD006821.pub3. PMID 25892369. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25892369/

Nguồn tin trong nước:

• Báo Hà Nội Mới (24/10/2026). Cúm A gia tăng, cảnh giác biến chứng nặng. https://hanoimoi.vn/cum-a-gia-tang-canh-giac-bien-chung-nang-1762582.html
• Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội (26/10/2026). Gia tăng bệnh nhân cúm A nặng nhập viện. https://hanoionline.vn/gia-tang-benh-nhan-cum-a-nang-nhap-vien-246261026122410437.htm

Đọc tiếp

• Cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay
• Tình hình cúm A tại Việt Nam: cập nhật mới nhất
• Cúm A bao lâu thì khỏi và bao lâu thì hết lây?
• Thuốc kháng virus cúm: khi nào cần dùng và vì sao không tự mua
• Phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ