Trẻ bị cúm A kèm nôn, tiêu chảy: bù nước đúng cách tại nhà

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 30/10/2026

Trẻ bị cúm A có thể nôn, tiêu chảy kèm sốt, ho, sổ mũi; nguy cơ lớn nhất lúc này là mất nước. Việc chính của cha mẹ khi gặp cúm A tiêu chảy ở trẻ là bù nước bằng dung dịch ORS độ thẩm thấu thấp: cho uống từng thìa nhỏ, nôn thì chờ 10 phút rồi cho uống chậm hơn, vẫn cho bú và ăn. Không dùng nước ngọt có ga, nước ép nguyên chất, không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy. Đưa trẻ đi khám ngay khi trẻ li bì, không uống được, mắt trũng hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Cúm A có gây nôn, tiêu chảy ở trẻ không?	Có thể, gặp ở trẻ nhiều hơn người lớn
Bù nước bằng gì?	Dung dịch ORS độ thẩm thấu thấp, pha đúng hướng dẫn
Trẻ đang nôn thì cho uống thế nào?	Từng thìa mỗi 1–2 phút; nôn thì chờ 10 phút rồi cho uống chậm hơn
Có cần kẽm không?	WHO khuyên kẽm 10–14 ngày khi tiêu chảy; hỏi nhân viên y tế
Khi nào phải đi khám ngay?	Li bì, không uống được, mắt trũng, hơn 6 giờ không tiểu

Tình hình hiện nay: mùa cúm này trẻ có hay bị nôn, tiêu chảy không?

CDC Hà Nội cho biết những tuần gần đây có trung bình “200 – 300 trường hợp mắc cúm mỗi tuần” (Hà Nội Mới, 24/10/2026). Tại một bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh ở khu vực Phú Thọ, số trẻ nhập viện vì cúm A tăng từ 5–10 ca mỗi tuần lên 8–12 ca mỗi ngày (số của một bệnh viện); trưởng khoa Nhi lưu ý: “Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện bằng quấy khóc, bỏ bú, ăn uống kém, nôn hoặc tiêu chảy.” (VTV, 22/10/2026). Không chủ quan nhưng không hoang mang. Số liệu theo tuần xem trang tình hình cúm A tại Việt Nam.

Vì sao cúm A lại khiến trẻ nôn, tiêu chảy?

Cúm là bệnh hô hấp, nhưng triệu chứng tiêu hóa không hiếm. Tổng quan 44 nghiên cứu: tỷ lệ có triệu chứng tiêu hóa cao nhất khoảng 30,9% với chủng A(H1N1)pdm09; RNA virus cúm có trong phân khoảng 20,6% người bệnh, ý nghĩa còn chưa rõ (Minodier và cộng sự, 2015). Trong 3.183 đợt nhiễm khuẩn hô hấp cấp ở cộng đồng, 29,4% có buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy, gặp nhiều hơn khi do cúm; triệu chứng này có thể là phản ứng chung khi ốm chứ không hẳn do virus tấn công ruột (Newman và cộng sự, 2023).

Sốt cao, thở nhanh, ăn uống kém càng làm trẻ mất thêm nước; trẻ càng nhỏ mất nước càng nhanh. Triệu chứng chung xem bài cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện.

Nôn, tiêu chảy khi đang cúm có phải lúc nào cũng do cúm?

Không hẳn. Trong 733 trẻ ở Indonesia có cả tiêu chảy và triệu chứng giống cúm, chỉ 11,6% tìm thấy virus cúm (Dilantika và cộng sự, 2010); phần lớn có thể do nguyên nhân khác, nên tiêu chảy nhiều, phân có máu hay đau bụng dữ dội cần được khám.

Thuốc cũng có thể gây nôn: ở trẻ, nôn là tác dụng phụ duy nhất tăng rõ khi dùng oseltamivir (Malosh và cộng sự, 2018). Trẻ đang uống thuốc kháng virus mà nôn thì báo bác sĩ, không tự ngừng hay tự uống bù liều; xem bài thuốc kháng virus cúm: khi nào cần dùng.

Dung dịch ORS độ thẩm thấu thấp là gì và pha thế nào cho đúng?

ORS (oresol) là hỗn hợp muối và đường theo tỷ lệ chuẩn, giúp ruột hấp thu nước; WHO khuyến cáo điều trị tiêu chảy bằng dung dịch này (WHO, 2024). Từ năm 2004, WHO và UNICEF khuyên dùng công thức độ thẩm thấu thấp, tổng 245 mOsm/l. So với công thức cũ, ORS độ thẩm thấu thấp giảm số trẻ phải truyền dịch ngoài kế hoạch (OR 0,59), giảm lượng phân, ít nôn hơn, không tăng nguy cơ hạ natri máu (Hahn và cộng sự, 2002).

• Hỏi dược sĩ loại ORS độ thẩm thấu thấp dùng cho trẻ.
• Pha đúng lượng nước ghi trên gói, bằng nước đun sôi để nguội; không pha đặc hay loãng hơn, không thêm đường, sữa, nước ép.
• Dùng trong thời gian ghi trên hướng dẫn, quá hạn thì pha gói mới.

Cho trẻ uống ORS bao nhiêu và cho uống thế nào khi trẻ đang nôn?

Theo phác đồ bù nước WHO (phác đồ A, điều trị tại nhà, do tổ chức Bác sĩ Không biên giới tổng hợp), sau mỗi lần đi ngoài phân lỏng cho trẻ uống thêm:

Cân nặng của trẻ	Lượng ORS sau mỗi lần đi ngoài
Dưới 5 kg	50 ml
5 đến dưới 10 kg	100 ml
10 đến 20 kg	200 ml
Trên 20 kg	300 ml

1. Trẻ dưới 2 tuổi: đút từng thìa cà phê, mỗi 1–2 phút một thìa; không dùng bình sữa.
2. Trẻ lớn hơn: uống từng ngụm nhỏ bằng cốc.
3. Nếu trẻ nôn: chờ 10 phút, rồi cho uống chậm hơn, ví dụ 2–3 phút một thìa.
4. Nôn liên tục hoặc không chịu uống thì liên hệ nhân viên y tế (Bệnh viện Đại học Cambridge, NHS).

Lượng trên là để bù phần mất đi; trẻ khát có thể uống thêm. Hạ sốt bằng paracetamol theo cân nặng và theo nhãn, đổi ra ml đúng nồng độ sản phẩm; xem bài trẻ sốt cao vì cúm A: hạ sốt đúng cách. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Trẻ bị tiêu chảy có cần bổ sung kẽm không?

Tuyên bố chung WHO và UNICEF (2004) khuyên bổ sung kẽm cho trẻ bị tiêu chảy: 20 mg mỗi ngày trong 10–14 ngày; trẻ dưới 6 tháng 10 mg mỗi ngày. WHO cho biết kẽm giúp rút ngắn đợt tiêu chảy khoảng 25% (WHO, 2024). Kẽm dùng cho tiêu chảy, không phải thuốc điều trị cúm.

Tổng quan Cochrane 33 thử nghiệm (10.841 trẻ): ở trẻ trên 6 tháng, kẽm có thể rút ngắn tiêu chảy khoảng nửa ngày, rõ hơn ở trẻ suy dinh dưỡng; dưới 6 tháng chưa thấy lợi ích; kẽm làm tăng nguy cơ nôn (Lazzerini và Wanzira, 2016). Trẻ đang nôn nhiều thì hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi cho uống kẽm.

Nên cho trẻ ăn uống gì và tránh gì khi đang nôn, tiêu chảy?

• Vẫn cho bú mẹ, bú thường hơn, có thể xen ORS giữa các cữ bú. WHO khuyên tiếp tục cho ăn, gồm sữa mẹ, trong đợt tiêu chảy và cho ăn nhiều hơn sau đợt bệnh.
• Không ép ăn khi trẻ đang nôn; đỡ nôn thì cho bữa nhỏ, món mềm trẻ quen.
• Hạn chế nước ép trái cây, nước ngọt có ga vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn (Bệnh viện Đại học Cambridge, NHS). Một thử nghiệm ở Canada thấy trẻ tiêu chảy nhẹ, gần như chưa mất nước, uống nước táo pha loãng một nửa không kém dung dịch điện giải (Freedman và cộng sự, 2016); kết quả này không áp dụng cho trẻ đã mất nước hay nôn nhiều.
• Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy, chống nôn; kháng sinh hiếm khi cần (Bệnh viện Đại học Cambridge, NHS). Xem bài bị cúm A có cần uống kháng sinh không.
• Rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, dọn chất nôn.

Làm sao nhận biết trẻ đang mất nước?

Theo cách đánh giá của WHO, cần từ 2 dấu hiệu trở lên để xếp mức độ:

Dấu hiệu	Có mất nước	Mất nước nặng
Tinh thần	Bứt rứt, quấy khóc	Li bì hoặc hôn mê
Mắt	Trũng	Trũng
Uống	Khát, uống háo hức	Không uống được hoặc uống kém
Véo da bụng	Nếp da mất chậm	Mất rất chậm, từ 2 giây trở lên

Ở trẻ 1 tháng đến 5 tuổi, ba dấu hiệu khám có giá trị nhất là thời gian làm đầy mao mạch kéo dài, nếp véo da mất chậm và kiểu thở bất thường; kết hợp nhiều dấu hiệu chính xác hơn từng dấu hiệu riêng (Steiner và cộng sự, 2004). Cha mẹ để ý thêm môi khô, khóc không có nước mắt, tay chân lạnh, ít tã ướt hoặc hơn 6 giờ không đi tiểu (Bệnh viện Đại học Cambridge, NHS). Chăm sóc chung xem bài chăm sóc người bị cúm A tại nhà; kiến thức nền xem bài trụ bệnh cúm A: triệu chứng và cách phòng ngừa.

Câu hỏi thường gặp

Có tự pha nước muối đường thay ORS được không?

Dễ sai tỷ lệ; nên dùng gói ORS pha đúng hướng dẫn, hỏi dược sĩ khi không có sẵn.

Trẻ chê vị ORS, không chịu uống thì sao?

Thử cho uống mát, từng thìa nhỏ (gợi ý thực hành); trẻ vẫn từ chối và có dấu hiệu mất nước thì đi khám.

Tiêu chảy khi bị cúm kéo dài bao lâu?

Chưa có mốc chắc chắn riêng cho cúm; tiêu chảy nặng dần, có máu hoặc kéo dài quá vài ngày thì cần khám.

Trẻ đang tiêu chảy có được đi học không?

Nên nghỉ đến khi hết sốt, hết nôn, tiêu chảy; xem bài trẻ bị cúm A khi nào được đi học lại.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Minodier L, Charrel RN, Ceccaldi PE, et al. Prevalence of gastrointestinal symptoms in patients with influenza, clinical significance, and pathophysiology of human influenza viruses in faecal samples: what do we know? Virol J. 2015;12:215. doi:10.1186/s12985-015-0448-4. PMID 26651485. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26651485/
2. Newman KL, Wolf CR, Logue JK, et al. Nausea, Vomiting, and Diarrhea Are Common in Community-Acquired Acute Viral Respiratory Illness. Dig Dis Sci. 2023;68(8):3383-3389. doi:10.1007/s10620-023-07976-4. PMID 37269371. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37269371/
3. Dilantika C, Sedyaningsih ER, Kasper MR, et al. Influenza virus infection among pediatric patients reporting diarrhea and influenza-like illness. BMC Infect Dis. 2010;10:3. doi:10.1186/1471-2334-10-3. PMID 20053294. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20053294/
4. Malosh RE, Martin ET, Heikkinen T, et al. Efficacy and Safety of Oseltamivir in Children: Systematic Review and Individual Patient Data Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Clin Infect Dis. 2018;66(10):1492-1500. doi:10.1093/cid/cix1040. PMID 29186364. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29186364/
5. Hahn S, Kim S, Garner P. Reduced osmolarity oral rehydration solution for treating dehydration caused by acute diarrhoea in children. Cochrane Database Syst Rev. 2002(1):CD002847. doi:10.1002/14651858.CD002847. PMID 11869639. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11869639/
6. Lazzerini M, Wanzira H. Oral zinc for treating diarrhoea in children. Cochrane Database Syst Rev. 2016;12(12):CD005436. doi:10.1002/14651858.CD005436.pub5. PMID 27996088. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27996088/
7. Freedman SB, Willan AR, Boutis K, et al. Effect of Dilute Apple Juice and Preferred Fluids vs Electrolyte Maintenance Solution on Treatment Failure Among Children With Mild Gastroenteritis: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2016;315(18):1966-74. doi:10.1001/jama.2016.5352. PMID 27131100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27131100/
8. Steiner MJ, DeWalt DA, Byerley JS. Is this child dehydrated? JAMA. 2004;291(22):2746-54. doi:10.1001/jama.291.22.2746. PMID 15187057. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15187057/

Nguồn tin trong nước:

• Hà Nội Mới (24/10/2026). Cúm A gia tăng, cảnh giác biến chứng nặng. https://hanoimoi.vn/cum-a-gia-tang-canh-giac-bien-chung-nang-1762582.html
• VTV (22/10/2026). Cúm A gia tăng ở trẻ em, cảnh giác nguy cơ biến chứng. https://vtv.vn/cum-a-gia-tang-o-tre-em-canh-giac-nguy-co-bien-chung-100261021225246423.htm

Nguồn hướng dẫn chuyên môn:

• WHO (07/03/2024). Diarrhoeal disease – Fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease
• WHO, UNICEF (05/2004). Clinical Management of Acute Diarrhoea – WHO/UNICEF Joint Statement (WHO/FCH/CAH/04.7). https://stg.nutritioncluster.net/sites/nutritioncluster.com/files/2019-12/WHO_FCH_CAH_04.71.pdf
• Médecins Sans Frontières (2026). Appendix 14. WHO rehydration plan in patients with diarrhoea. https://medicalguidelines.msf.org/en/node/663
• Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust (duyệt 21/04/2025). Diarrhoea and vomiting in children. https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/diarrhoea-and-vomiting/

Đọc tiếp

• Cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay
• Phòng lây cúm A trong gia đình có trẻ nhỏ và người già
• Cúm A bao lâu thì khỏi và bao lâu thì hết lây?
• Phân biệt cúm A với cảm lạnh, COVID-19 và sốt xuất huyết
• Vaccine cúm mùa: ai nên tiêm, tiêm lúc nào và bao lâu có miễn dịch

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ