Trẻ sơ sinh bị ho: chăm sóc tại nhà an toàn và dấu hiệu phải đi khám ngay

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn PlasmaKare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 30/10/2026

Trẻ sơ sinh bị ho, nhất là trẻ dưới 3 tháng tuổi, nên được bác sĩ khám chứ không chỉ chăm sóc tại nhà. Ho ở tuổi này có thể chỉ là cảm lạnh, nhưng cũng có thể là dấu hiệu đầu của viêm tiểu phế quản hay ho gà. Tại nhà, cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ, cho bú nhiều cữ nhỏ và giữ nhà không khói thuốc. Không tự cho trẻ uống thuốc ho, mật ong, không bôi hay xông tinh dầu. Thở nhanh, rút lõm ngực, tím môi, ngừng thở hoặc bú kém là dấu hiệu phải đi viện ngay.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Trẻ dưới 3 tháng bị ho?	Nên đưa đi khám, kể cả khi chưa sốt
Thuốc ho, siro ho?	Không tự dùng cho trẻ dưới 2 tuổi
Mật ong?	Không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi
Tinh dầu tràm?	Không bôi, không xông cho trẻ sơ sinh
Đi viện ngay khi nào?	Thở nhanh, rút lõm ngực, tím, ngừng thở, bú kém

Vì sao trẻ sơ sinh bị ho cần thận trọng hơn trẻ lớn?

Theo WHO, giai đoạn sơ sinh là 28 ngày đầu đời; nhiều cha mẹ gọi chung trẻ vài tháng tuổi là trẻ sơ sinh. Bài này nói chủ yếu về trẻ dưới 3 tháng. Trẻ nhỏ thở chủ yếu bằng mũi nên chỉ ít dịch mũi cũng làm trẻ khó bú. Trẻ chưa tiêm đủ để được bảo vệ trước ho gà, và ở trẻ vài tháng tuổi mắc ho gà, tím tái, ngừng thở là biểu hiện thường gặp khi vào viện (Bhatt và Halasa, 2007). Vì vậy, với trẻ dưới 3 tháng, câu hỏi đầu tiên không phải “trị ho cho trẻ sơ sinh bằng gì” mà là “trẻ đã cần đi khám chưa”.

Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.

Trẻ sơ sinh bị ho thường do những nguyên nhân nào?

Cột “Gợi ý nhận biết” là gợi ý thực hành, không thay chẩn đoán của bác sĩ.

Nguyên nhân	Gợi ý nhận biết	Mức cần lưu ý
Cảm lạnh do virus	Sổ mũi, ho nhẹ, vẫn bú được	Trẻ dưới 3 tháng vẫn nên khám
Viêm tiểu phế quản (hay gặp virus RSV)	Như cảm lạnh, sau đó ho nhiều, thở nhanh, khò khè	Cao, có thể cần thở oxy
Ho gà	Ho thành cơn, tím tái, có khi ngừng thở	Rất cao ở trẻ dưới 6 tháng
Sặc sữa, trào ngược	Ho, sặc khi hoặc sau bú, giữa các lần bình thường	Thấp nếu trẻ tăng cân tốt
Khói thuốc, khói bếp	Ho, hắt hơi khi nhiều khói	Tăng nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới

Với cúm ở trẻ, xem bài cúm A ở trẻ em: dấu hiệu nặng cần đưa đi viện ngay.

Ho gà và viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ nhận biết thế nào?

Ho gà là bệnh do vi khuẩn. Trong 69 trẻ dưới 1 tuổi nhập viện vì ho gà tại một bệnh viện Mỹ, tuổi trung bình là 71 ngày và 77% chưa tiêm mũi ho gà nào; lúc vào viện, 85% ho thành cơn, 68% tím tái, 52% ngừng thở; tử vong xảy ra ở trẻ dưới 3 tháng (Bhatt và Halasa, 2007). Vì vậy, trẻ nhỏ ho cơn kèm tím hay ngừng thở cần đi viện ngay, không chờ có tiếng rít.

Viêm tiểu phế quản khởi đầu như cảm lạnh rồi lan xuống đường hô hấp dưới. Tổng quan trên Lancet cho biết chẩn đoán chủ yếu dựa vào thăm khám; điều trị là hỗ trợ, giữ đủ oxy và đủ nước; không thấy lợi ích của thuốc giãn phế quản hay corticoid ở đợt đầu (Florin và cộng sự, 2016). Tự mua các thuốc này cho trẻ không có ích; theo dõi nhịp thở và lượng bú mới quan trọng. Trẻ dưới 3 tháng có sốt nên đi khám ngay (gợi ý thực hành); xem thêm bài trẻ sốt cao: hạ sốt đúng cách và dấu hiệu phải đi khám.

Có nên cho trẻ sơ sinh uống thuốc ho, siro ho hay mật ong không?

Không nên tự dùng. FDA (Hoa Kỳ) không khuyến cáo thuốc ho, cảm không kê đơn cho trẻ dưới 2 tuổi vì có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng, đe dọa tính mạng (trang FDA cập nhật 11/2024). Dữ liệu trên PubMed cùng hướng:

• Năm 2004–2005, ước tính 1.519 trẻ dưới 2 tuổi tại Mỹ phải cấp cứu vì biến cố liên quan thuốc ho, cảm; CDC xác định 3 trẻ dưới 6 tháng tử vong do các thuốc này và lưu ý chưa có liều được phê duyệt cho lứa tuổi này (CDC, 2007).
• Trong 4.202 ca ở trẻ dưới 12 tuổi, có 20 ca tử vong, 70% ở trẻ dưới 2 tuổi, không ca tử vong nào ở liều điều trị; tình huống hay gặp là trẻ tự uống khi không có người trông (67,1%) (Green và cộng sự, 2017).
• Ở trẻ em, thuốc giảm ho, kháng histamin và dạng phối hợp không tốt hơn giả dược; chế phẩm chứa kháng histamin, dextromethorphan có nhiều tác dụng không mong muốn hơn (Smith và cộng sự, 2014).

Mật ong không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi, kể cả hấp, pha loãng hay ngâm quất, vì ngộ độc thịt ở trẻ nhũ nhi do Clostridium botulinum là nguy cơ nổi bật liên quan đến mật ong (Grabowski và Klein, 2017). Kháng sinh không dùng cho ho do virus; chỉ bác sĩ quyết định khi nghi nhiễm khuẩn hoặc ho gà.

Bôi, xông tinh dầu tràm cho trẻ sơ sinh có an toàn không?

Chúng tôi không tìm thấy thử nghiệm nào trên PubMed cho thấy bôi, tắm hay xông tinh dầu tràm giúp trẻ sơ sinh giảm ho. Ngược lại, với tinh dầu khuynh diệp (cùng nhóm tinh dầu chứa cineole như tinh dầu tràm), trong 109 trẻ nhập viện vì uống nhầm, 28% giảm ý thức, 37% nôn; giảm ý thức nhẹ có thể xảy ra sau 2 đến 3 ml (Tibballs, 1995). Đó là uống nhầm, không phải bôi, nhưng cho thấy lọ tinh dầu cạnh trẻ là rủi ro thật. Gợi ý thực hành: không bôi tinh dầu, dầu gió lên mũi, ngực, chân trẻ; không nhỏ vào nước tắm hay máy xông phòng trẻ; cất xa tầm tay trẻ.

Chăm sóc trẻ sơ sinh bị ho tại nhà thế nào cho an toàn?

Khi bác sĩ đã khám, hoặc trẻ trên 3 tháng chỉ ho nhẹ, vẫn bú tốt, các bước sau giúp trẻ dễ chịu hơn (gợi ý thực hành, nguồn ghi ở từng bước nếu có):

1. Nhỏ nước muối sinh lý 0,9%: vài giọt mỗi bên mũi, chờ dịch mềm rồi lau sạch; FDA ghi nhận nước muối giúp giữ ẩm, giảm nghẹt mũi. Không bơm mạnh bằng bơm tiêm vì dễ sặc. Xem thêm bài rửa mũi và xịt mũi thế nào cho đúng.
2. Hút mũi nông: chỉ hút ở lỗ mũi, trước cữ bú và giấc ngủ. Trong 740 trẻ nằm viện vì viêm tiểu phế quản, hút sâu nhiều hơn đi kèm nằm viện lâu hơn (Mussman và cộng sự, 2013); đây là nghiên cứu quan sát, nhưng đủ để nhắc không hút sâu tại nhà.
3. Bú nhiều cữ nhỏ: tiếp tục bú mẹ, cho bú gần nhau hơn; tã ướt ít hẳn là dấu hiệu cần đi khám.
4. Không khí trong phòng: thông thoáng, không gió lùa thẳng; nếu dùng máy tạo ẩm, FDA khuyên chọn loại phun sương mát, không dùng loại hơi ấm.
5. Không khói thuốc: có người trong nhà hút thuốc làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới ở trẻ dưới 2 tuổi (OR 1,54), rõ nhất với viêm tiểu phế quản (OR 2,51) (Jones và cộng sự, 2011).
6. Ngủ an toàn: nằm ngửa trên mặt phẳng, không kê gối cao, không để trẻ nằm sấp.
7. Vệ sinh miệng: lau cặn sữa bằng gạc mềm; mảng trắng khó lau có thể là tưa lưỡi, xem bài tưa lưỡi ở trẻ sơ sinh.
8. Đếm nhịp thở 1 phút khi trẻ ngủ yên: WHO coi từ 60 lần/phút ở trẻ dưới 2 tháng là thở nhanh, cần đi khám ngay.

Làm sao giảm nguy cơ ho, ho gà cho trẻ sơ sinh?

Người lớn rửa tay trước khi bế trẻ; người đang ho, sốt hạn chế bế, hôn trẻ và đeo khẩu trang. Gia đình có người cúm xem bài phòng lây cúm A trong gia đình có trẻ nhỏ. Tiêm vaccine đúng lịch cho trẻ là cách phòng ho gà quan trọng. Với trẻ quá nhỏ chưa tiêm được, tiêm ho gà cho mẹ khi mang thai ở Anh cho hiệu quả bảo vệ trẻ dưới 3 tháng ước tính 91% (Amirthalingam và cộng sự, 2014). Mẹ mang thai nên hỏi bác sĩ sản khoa về thời điểm tiêm.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh ho khi bú có sao không?

Sặc nhẹ khi bú thường do sữa chảy nhanh hoặc nghẹt mũi; kèm tím, khó thở thì cần đi khám.

Trẻ sơ sinh bị ho có cần kháng sinh không?

Phần lớn ho do virus không cần; bác sĩ chỉ kê khi nghi nhiễm khuẩn hoặc ho gà.

Có nên nhỏ sữa mẹ vào mũi trẻ không?

Không nên; dùng nước muối sinh lý 0,9% vô khuẩn sẽ sạch hơn.

Mẹ bị ho có nên ngừng cho bú?

Thường không cần; mẹ rửa tay, đeo khẩu trang khi cho bú và hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc.

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Bhatt P, Halasa N. Increasing rates of infants hospitalized with pertussis. Tenn Med. 2007;100(5):37-9, 42. PMID 17542362. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17542362/
2. Florin TA, Plint AC, Zorc JJ. Viral bronchiolitis. Lancet. 2016;389(10065):211-224. doi:10.1016/S0140-6736(16)30951-5. PMID 27549684. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27549684/
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Infant deaths associated with cough and cold medications–two states, 2005. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2007;56(1):1-4. PMID 17218934. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17218934/
4. Green JL, Wang GS, Reynolds KM, et al. Safety Profile of Cough and Cold Medication Use in Pediatrics. Pediatrics. 2017;139(6). doi:10.1542/peds.2016-3070. PMID 28562262. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28562262/
5. Smith SM, Schroeder K, Fahey T. Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings. Cochrane Database Syst Rev. 2014;2014(11):CD001831. doi:10.1002/14651858.CD001831.pub5. PMID 25420096. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25420096/
6. Grabowski NT, Klein G. Microbiology and foodborne pathogens in honey. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017;57(9):1852-1862. doi:10.1080/10408398.2015.1029041. PMID 26176586. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26176586/
7. Tibballs J. Clinical effects and management of eucalyptus oil ingestion in infants and young children. Med J Aust. 1995;163(4):177-80. doi:10.5694/j.1326-5377.1995.tb124516.x. PMID 7651249. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7651249/
8. Mussman GM, Parker MW, Statile A, et al. Suctioning and length of stay in infants hospitalized with bronchiolitis. JAMA Pediatr. 2013;167(5):414-21. doi:10.1001/jamapediatrics.2013.36. PMID 23460088. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23460088/
9. Jones LL, Hashim A, McKeever T, et al. Parental and household smoking and the increased risk of bronchitis, bronchiolitis and other lower respiratory infections in infancy: systematic review and meta-analysis. Respir Res. 2011;12(1):5. doi:10.1186/1465-9921-12-5. PMID 21219618. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21219618/
10. Amirthalingam G, Andrews N, Campbell H, et al. Effectiveness of maternal pertussis vaccination in England: an observational study. Lancet. 2014;384(9953):1521-8. doi:10.1016/S0140-6736(14)60686-3. PMID 25037990. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25037990/

Đọc tiếp

• Nghẹt mũi và viêm mũi xoang: nguyên nhân và hướng xử lý
• Viêm họng: nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc
• Ho có đờm kéo dài sau cảm cúm
• Trẻ dưới 1 tuổi bị tay chân miệng: chăm sóc và theo dõi
• Chăm sóc người bị cúm A tại nhà

Bài viết do đội ngũ chuyên môn PlasmaKare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc da và niêm mạc. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm PlasmaKare là trang thiết bị y tế, không phải thuốc. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

PlasmaKare — Chăm sóc da và niêm mạc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ